Podział orograficzny Karakorum – wyodrębnienie i nazwanie poszczególnych jednostek niższego rzędu (takich podobszarów jak pasma i masywy górskie) w obrębie łańcucha gór Karakorum oraz ustalenie granic tego łańcucha, wyznaczanych np. przez rzeki i potoki, przełęcze, lodowce i doliny. W ciągu ostatnich ponad 150 lat zaproponowano co najmniej dwie koncepcje podziału regionalnego Karakorum, także co do ich granic nie ma jednego, uznanego standardu międzynarodowego. Od połowy XIX wieku prowadzono systematyczne prace kartograficzne z ramienia brytyjskiego urzędu geodezji . W 1938 urząd ten i Królewskie Towarzystwo Geograficzne (RGS) ogłosiły w specjalnym raporcie wyniki wspólnych prac w ramach tzw. Karakoram Conference. Zaproponowany orograficzny podział Karakorum i jego nazewnictwo zostały oficjalnie przyjęte przez rząd Indii Brytyjskich. Jedyne radykalne od niego odejście zaproponował w 1990 zespół pod kierownictwem Jerzego Wali. Wraz z postępem eksploracji uszczegółowiono mapy, ogólny podział Karakorum i większość toponimów przedstawionych w raporcie z 1938 są nadal powszechnie stosowane.
Regionalny podział Karakorum z 1938 jest odnośnie jednostek wyższego rzędu następujący (dalsze szczegóły w części poniżej dot. historii): +Ogólny podział Karakorum wg Karakoram Conference, 1938PasmoMasywPasmoMasywI Great Karakoram1. Batura Muztagh 2. Hispar Muztagh
3. Panmah Muztagh
4. Baltoro Muztagh
5. Siachen Muztagh
6. Rimo Muztagh
7. Saser MuztaghII Lesser Karakoram1. na północ od Great Karakoram 1.a Lupghar Group
1.b Ghujerab Mountains
2. Rakaposhi Range Za punkty i linie graniczne w raporcie Karakoram Conference – toponimy wg tego raportu – przyjęto:
Na południu: rzekę Shyok od jej zakola na λ ok. 78° 15' do połączenia z rzeką Indus na λ ok. 75° 55'; następnie rzekę Indus do jej połączenia z rzeką Gilgit na λ ok. 74° 40' i rzekę Gilgit do zbiegu z rzeką Ishkoman na λ ok. dł. 73° 45'. Na zachodzie: rzeki Ishkoman i Karumbar do przełęczy Ghilinji. Na północy: od przełęczy Chilinji, w dół rzeki , przez przełęcz Kermin do Rich i w dół rzeki Kilik do jej połączenia z ; następnie w górę rzeki Khunjerab do przełęczy Khunjerab, przez Oprang Pamir do przełęczy Oprang i w dół rzeki Oprang do jej połączenia z ; następnie w górę rzeki Shaksgam do jej źródła na przełęczy G, wg Woods, (dla której proponuje się nazwę Przełęcz Shaksgam); następnie do lodowcowego źródła rzeki Rimo-Yarkand i wzdłuż lewego skraju lodowca Rimo do połączenia rzek Rimo i . Na wschodzie: przez górny bieg Shyok od skrzyżowania Rimo-Chip Chap do wielkiego zakola tej rzeki na λ ok. 78° 15'.
Postanowienia raportu z 1938 ustalały w użyciu angielskojęzycznym nazwę gór w brzmieniu ‘Karakoram’. W języku polskim pisownia ‘Karakorum’ przyjęta jest przez polski Urząd Geodezji I Kartografii (publikacje w 2023 i 2019) jako obowiązująca, pozostałe nazwy nie mają ustalonego polskiego brzmienia; dlatego też określenie ‘Mniejsze / Wielkie Pasmo Karakorum’ nie występują w fachowej literaturze przedmiotuWersja 'Karakoram' podawana jest przez: Służba Topograficzna Wojska Polskiego (red.): Atlas świata. Państwowe Wydawnictwo Naukowe: Warszawa, 1962, s. 253-254.. W polskim autorskim opracowaniu historii himalaizmu (Na szczytach Himalajów, 1983) nazwy te podane są z zastrzeżeniem „tzw.”, natomiast nazwy podobszarów mają oryginalne brzmienie angielskie. Orograficzny podział Karakorum i jego toponimy wypracowane w 1938 i powszechnie przyjęte, stały się co prawda podstawą prac następnych badaczy i kartografów (np. Günter Oskar Dyhrenfurth, ), ale proponowano też modyfikacje, a nawet dalej idące zmiany. Krytycznie do tego podziału nastawiony jest kartograf i alpinista Jerzy Wala, tak formułujący swe stanowisko:
Rezultatem tego radykalnego odejście od ustaleń raportu z 1938 jest orograficzna mapa Karakorum przedstawiona przez zespół Jerzego Wali i opublikowana przez Swiss Foundation for Alpine Research w 1990. Według niej podstawowy podział (dalsze szczegóły w części poniżej dot. historii) gór Karakorum jest następujący: +Ogólny podział Karakorum wg zespołu Jerzego Wali, 1990GóryPodobszarKarakorum1. Eastern Karakoram2. Central Karakoram3. Western Karakoram4. Northern Karakoram (lub Ghujerab Mountains) Według stanowiska Jerzego Wali łańcuch Karakorum ograniczają od północnego zachodu w kierunku wskazówek zegara doliny rzek i przełęcze: przeł. , przeł. Kōtale Ersad Ovin (), Chapursan River, Khunjerab River, Hunza River, Gilgit River, Ishkuman River I Karambar River. W tekstach publikowanych w „Taterniku”, oficjalnym organie Polskiego Związku Alpinizmu, stosowane są za zgodą Jerzego Wali równolegle nazwy angielskie i cztery polszczone, np. ‘Zachodnie Karakorum’. Mimo iż podziały na mapie orograficznej Wali uznano za „ważne i logiczne”, to jej ogólną koncepcję skrytykowano jako „w praktyce mało przejrzystą i zbyt skomplikowaną”.
Wydane w 2001 w Japonii dwa tomy map i opisów Karakorum i Hindukuszu, opracowane przez Tsuneo Miyamori i Sadao Karibe, odwołują się w zasadzie do podziału z 1938 i stosują angielską nomenklaturę przyjętą przez Survey of India. Karakorum przedstawione jest na ośmiu mapach w skali 1 : 1500 000. Według Mountaineering Maps Miyamori podział Karakorum jest następujący: +Ogólny podział Karakorum wg map T. Miyamori i S. Karibe, 2001I Great Karakoram1. Batura MuztaghII Lesser Karakoram2. Hispar Muztagh1. Rakaposh Range3. Panmah Muztagh2. Haramosh Range4. Insgati Muztagh3. North of Haramosh Range5. Baltoro Muztagh4. Masherbrum Range6. Siachen Muztagh5. Saltoro Range7. Rimo Muztagh6. North of Hunza Mountains8. Saser Muztagh Mapy orograficzne Miyamori z dalszym podpodziałami są cytowane w późniejszych opracowaniach, jak np. w artykule w „Taterniku”, w niemieckojęzycznym opracowaniu historii eksploracji Karakorum Chronik der Erschließung des Karakorum (część 1. w 2003 i część 2. w 2010) i częściowo na portalu internetowym himalaya-infoWszystkie wymienione tu mapy, od tych przygotowanych przez Karakoram Conference, są objęte prawami autorskimi, czyli, jako znajdujące się poza domeną publiczną, nie mają plików na Wikipedia Commons..
Historia mały|314x314px|Lodowiec Hispar na mapie sporządzonej przez M. Conwaya po pomiarach w 1892 mały|310x310px|Lodowiec Czogolungma i Hispar na mapie sporządzonej po wyprawie Fanny i Williama Workmanów w 1903 Publikacją, o której powiedziano, że dostarczyła po raz pierwszy bardziej precyzyjnego kartograficznego odwzorowania rejonu lodowców Baltoro, Biafo, Czogolungma była praca angielskiego topografa , zamieszczona w „Journal of the Royal Geographical Society of London” w 1864. Mimo wysiłków (do 1852 Great Trigonometrical Survey of India) nie zdołano w XIX wieku opracować kartograficznej reprezentacji całego Karakorum. W kolejnych dekadach, zasób wiedzy na temat glacjologii i geomorfologii poszczególnych regionów Karakorum rósł wraz z coraz częstszymi wyprawami rekonesansowymi badaczy brytyjskich (m.in. Martin Conway w 1892, Francis Younghusband w 1887), amerykańskich (inicjowanych przez Fanny Bullock Workman siedem eksploracji od 1899 do 1912), włoskich (np. wyprawa na K2 Ludwika Sabaudzkiego, księcia Abruzzi, w 1909) czy ściśle topograficznymi badaniami, np. niemieckiej wyprawy w 1927-1928 pod kierownictwem Emila Triklera. W 1929 uczestnikiem włoskiej wyprawy pod K2 był geolog i kartograf Ardito Desio, który w jej trakcie przeprowadził znaczące prace topograficzne w nieskartowanym jeszcze wówczas terenie. Jednocześnie z kartowaniem nowych obszarów pojawiały się niejasności dotyczących nazewnictwa, nieustalona pozostawała też nazwa całego łańcucha. Na potrzebę ich wyjaśnienia oraz uzgodnienia wspólnych danych kartograficznych zwrócił uwagę na przełomie 1926 i 1927 geograf i kartograf Kenneth Mason zwracając się do agencji Survey of India i Królewskiego Towarzystwa Geograficznego (RGS). Powołano specjalny zespół badawczy pod nazwą Karakoram Conference, który zimą 1936 uzgodnił wspólną koncepcję mapy całego łańcucha. Opracowany podział orograficzny Karakorum opisany został w stosownym artykule pod tytułem Karakoram Conference Report i opublikowany w 1938 w organie RSG „The Geographical Journal”, wydawanym w Londynie, i równolegle w organie Himalayan Club „The Himalayan Journal”, wydawanym W Mumbaju. Kwestie nazewnictwa (np. ustalanie i przyjmowanie nazw lokalnych) i dzieje organizacji samej konferencji karakorumskiej Mason przedstawił w opublikowanych jednocześnie w dwóch, zbieżnych treściowo, artykułach: w „The Himalayan Journal” (tom 10) i w „The Geographical Journal” (tom 91), pod tym samym tytułem Karakoram Nomenclature. Regionalny podział Karakorum przedstawiony w raporcie stał się podstawą powszechnie przyjętego na Zachodzie nazewnictwa, także w Polsce. W miarę precyzyjnie ustalono granice łańcucha Karakorum i podział na poszczególne pasma, przy określaniu toponimów odwołując się do przyjętych, głównie wywiedzionych z lokalnego słownictwa, nazw lodowców. W 1940 opublikowana została mapa Karakorum w skali 1 : 750 000, uwzględniająca ustalenia konferencji, odbiegając od nich jedynie w nieznacznym stopniu. Szczegółowy podział orograficzny Karakorum wg ustaleń Karakoram Conference (oryginalne nazewnictwo angielskie) jest następujący: +Szczegółowy podział orograficzny Karakorum wg ustaleń Karakoram Conference, 1938ŁańcuchPasmoMuztagh (masyw)Group (grupa)PasmoRange (masyw)GrupaKarakoramGreat KarakoramBatura MuztaghKoz GroupLesser Karakoramnorth of the Great KarakoranLupghar GroupYashkuk GroupKampire Dior GroupKuk GroupBatura GroupGhujerab MountainsChapchingal GroupPasu GroupAtabad GroupKarun Kuh GroupHispar MuztaghMomhil GroupDisteghil Groupsouth of the Great KarakoramRakaposhi RangeRakaposhi GroupYazghil GroupBagrot GroupKanjut GroupPhuparash GroupKhurdopin GroupChogo Lungma GroupVirjerab GroupHispar WallPanmah MuztaghNobande Sobande GroupGanchen Group (subsidiary group)Drenmang GroupMeru Group (subsidiary group)Chiring GroupHaramosh RangeChoktoi GroupMasherbrum RangeKoser Gugne GroupLatok GroupMango Gusor GroupBaltoro MuztaghPaiju GroupMasherbrum GroupTrango GroupChogolisa GroupLobsang GroupGroup east of Thalle valley (subsidiary group)K2 GroupGroup east of Hushe Valley (subsidiary group)'Broad' GroupSaltoro RangeKondus GroupGasherbrum GroupSaltoro GroupSiachen MuztaghSia GroupChumik GroupStaghar GroupDansam GroupSinghi GroupChulung GroupTeram Kangri GroupKyagar GroupTeram Shehr GroupRimo MuztaghRimo GroupNorth Terong GroupSouth Terong GroupShelkar GroupKumdan GroupSaser MuztaghSaser GroupChhushku GroupShukpa GroupArganglas GroupKunzang GroupShyok Group mały|250x250px|Lodowiec Hispar and Hispar Muztagh na fotografii wykonanej z ISS Obszary w podziale Great Karakoram nazwano muztagh – określeniem w języku balti, złożonym z muz, czyli śnieg, i tagh, czyli góra. Autorzy raportu podkreślili, że pisownia *mustagh jest nieprawidłowa. Występuje ona np. w publikacji Günthera Oskara Dyhrenfurtha Baltoro. Ein Himalaya Buch (1939) i pojawia się w literaturze niemieckojęzycznej dla zachowania wymowy ‘z’ w środku wyrazu. Każdy z siedmiu masywów, muztagh, dzieli się na grupy i raport precyzyjne określa ich punkty przyjęte za graniczne. mały|246x246px|Potok na lodowcu Hispar