Język niemiecki w Szwajcarii – dialekty alemańskie (Schwyzerdütsch) i szwajcarska wersja standardowej niemczyzny (Schweizerhochdeutsch).
Zasięg języka niemieckiego w Szwajcarii W Szwajcarii ponad 65% ludności używa języka niemieckiego. W ustnej komunikacji codziennej 93% niemieckojęzycznych Szwajcarów używa różnych wariantów rodzimego dialektu alemańskiego (Schwyzerdütsch). W komunikacji pisemnej, w literaturze pięknej, w szkole, w mass mediach przeważa szwajcarska odmiana standardowej niemczyzny, tzw. Schweizerhochdeutsch.
Rys historyczny Począwszy od XV wieku na terenie dzisiejszej Szwajcarii ustabilizował się wariant zachodnio-górno-niemiecki (Westoberdeutsch) zwany też wariantem alemańskim. Używany był m.in. przez drukarzy działających w Bazylei i Zurychu. Różnica między wariantem alemańskim a wschodnio-środkowo-niemieckim (Ostmitteldeutsch) była tak wielka, że do Nowego Testamentu w tłumaczeniu Marcina Lutra trzeba było dołączyć słownik wyjaśniający znaczenie ok. 200 wyrazów, które nie były zrozumiałe na południu Rzeszy Niemieckiej. Po uzyskaniu samodzielności państwowej przez Szwajcarię w 1648 roku umocniła się świadomość odrębności językowej. Uwidoczniło się to m.in. w znanym sporze autorów szwajcarskich Johanna Jakoba Bodmera i Johanna Jakoba Breitingera z Johannem Christophem Gottschedem. W swojej publikacji z roku 1746 Lob der Mundart wypowiedział się Bodmer za różnorodnością regionalną, piętnując autorytarne próby „tyrana językowego z Saksonii” narzucania innym swojego własnego języka. Niemniej jednak w roku 1892 Szwajcarzy przyjęli zasady ortograficzne opracowane przez Konrada Dudena, co świadczy o ich determinacji utrzymania więzi z ogólnoniemieckim językiem pisanym. W 25. wydaniu słownika Dudena z roku 2009 udział helwetyzmów wynosił ponad 900 wyrazów.
Język niemiecki w Szwajcarii a język niemiecki w Niemczech Najważniejsze różnice między szwajcarską odmianą języka niemieckiego (, ) a językiem niemieckim używanym w Niemczech ()
W zakresie słownictwa Helwetyzmy, czyli wyrazy typowe dla , pochodzą często z dialektu alemańskiego, np.: (tłusty), (rogalik), (drużyna), (śmietana), (brudnopis), (czesać), (pracować powoli)
albo z innych języków, głównie z języka francuskiego:
(niem. ) (niem. ) (niem. ) (niem. , pol. sklep papierniczy) (niem. , pol. cukiernia) (niem. , pol. pobory, pensja) (niem. , pol. chodnik) (niem. , pol. rower)
Wyrazy o identycznej formie (pisowni, wymowie), ale różnym znaczeniu::
(szwajc. kierowca, niem. wódz, przewodnik) (szwajc. właściciel domu, niem. dozorca, stróż) (szwajc. suknia, niem. spódnica) (szwajc. biec, niem. skakać)
W zakresie gramatyki Różnice w użyciu rodzajnika:
(niem. , pol. masło) (niem. ) (niem. ) (niem. ) (niem. )
Różnice w tworzeniu liczby mnogiej rzeczowników:
(niem. , pol. łuki) (niem. , pol. parki)
Różnice w rekcji czasowników:
(niem. , pol. zatroszczyć się o kogoś) (niem. , pol. zadzwonić do kogoś) (niem. , pol. zatroszczyć się o coś)
Czasownik posiłkowy zamiast w czasie Perfekt:
W zakresie słowotwórstwa Różnice w tworzeniu złożeń:
(niem. , pol. hotel klasy średniej) (niem. , pol. pieczeń wołowa) (niem. , pol. gazeta codzienna) (niem. , pol. palec wskazujący)
Różnice w tworzeniu zdrobnień:
Niemieckim sufiksom - i - odpowiada w niemczyźnie szwajcarskiej -, np. (precelek), (taboret), (smakołyk).
W zakresie ortografii (niem. ) (niem. )
W zakresie wymowy wymowa niemieckiego jako , np. wymowa końcowego jako [-ik], por. . W niektórych wyrazach samogłoski krótkie są wymawiane jako długie, np. , a samogłoski długie wymawiane jako krótkie, np. .
Przypisy
Kategoria:Język niemiecki Kategoria:Szwajcaria Kategoria:Niemcy Kategoria:Dialekty niemieckie Kategoria:Języki Szwajcarii