mały Gołąbek zapomniany, gołąbek dąbrowowy (Russula decipiens (Singer) Bon) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1931 r. Rolf Singer, jako odmianę gołąbka plamistego (Russula maculata var. decipiens). W 1985 r. Marcel Bon podniósł go do rangi odrębnego gatunku. Pozostałe synonimy: Russula decipiens (Singer) Kühner & Romagn. 1953 Russula decipiens var. vermiculata Romagn. 1988. Polską nazwę podała Alina Skirgiełło w 1991 r. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego nadała nową nazwę gołąbek dąbrowowy.
Morfologia Kapelusz Średnica 3,5–9 cm, twardy do dość kruchego, początkowo wypukły, ale szybko rozpłaszczający się, dość regularny, z wyraźnym i często rozległym wgłębieniem centralnym, czasami nawet nieco lejkowaty. Brzeg podwinięty, dość późno wyprostowujący się, gładki, nieco prążkowany (nigdy w bardzo uderzający sposób). Powierzchnia ciemnokrwista, fioletowoczerwona, winnoczerwona, brązowofioletowoczerwona, w stronę brzegu pomarańczowowinna, rdzawa, winna, środek prawie zawsze dość gwałtownie zmienia kolor na białawy, kremowy, ochrowy, cytrynowokremowy, zielonkawoochrowy, czasami miejscami lekko oliwkowobrązowy, a często nawet występuje ciemniejszy pierścień pomiędzy brzegiem a środkiem, jak u gołąbka tureckiego (Russula turci), zdarzają się też bardzo często formy blade, jakby wyblakłe, w których brzeg jest jedynie różowawy, brudny winnoróżowy; rzadziej zdarza się, że cała powierzchnia jest biaława z jedynie kilkoma bardzo bladobrunatnymi tonami czerwonawymi tu i ówdzie. Skórka oddzielająca się od 1/4 do 3/4 średnicy kapelusza, gładka, błyszcząca, w stanie wilgotnym lepka, rzadko trochę oprószona na środku. Blaszki Początkowo gęste i cienkie, później średnio gęste, z kilkoma blaszeczkami, ale często rozwidlone, przynajmniej przy trzonie, na starość mogą stać się mniej lub bardziej faliste, a nawet odstawać od wierzchołka trzonu, brzuchate i tępe z przodu, o szerokości 4–12 mm, jasno ochrowożółte, następnie jasnozłotożółte. Krawędzie cienkie, równe. Trzon Wysokość 2,5–10 cm, grubość 0,7–2 cm, często dość długi lub wręcz smukły, mocny, czasem górą szerszy i stopniowo zwężający się ku dołowi, początkowo pełny, potem trochę gąbczasty. Powierzchnia początkowo biała, nigdy nie różowa, potem lekko brązowawa, górą oprószona lub nawet mączna, w innych miejscach mniej lub bardziej pomarszczona. Miąższ Początkowo gruby, jędrny, następnie mniej więcej mięknący, biały, rzadko wykazujący ślady żółtawobrązowej barwy (np. w korze trzonu), na ogół mniej lub bardziej rdzawy. Zapach czasami znikomy, czasami bardziej wyraźny, smak ostry, ale nie zawsze wyraźny. Z gwajakolem reaguje dość silnie, w FeSO4 barwi się na średnio pomarańczowobrązowo. Cechy mikroskopowe Podstawki 37–60 × 10–14 µm. Bazydiospory 7–9,2(10) x 6,2–7,7–(8,2) µm, odwrotnie jajowate do zaokrąglonych, rzadko trochę eliptyczne, brodawkowate do kolczastych z łącznikami, czasami nawet niecałkowicie siateczkowate, brodawki półkuliste do stożkowych, około 1–1,25 × 0,6–0,8 µm, czasami wąskie, a następnie lekko łukowate, na ogół dość gęste, niecałkowicie amyloidalne (czasami wręcz przeciwnie, wyraźnie amyloidalne), wyrostek wnęki 1,25–1,75 × 1–1,25 µm, hilum najczęściej duże, 3–4,5 µm, kanciaste, zaokrąglone lub wydłużone, silnie amyloidalne, mniej lub bardziej brodawkowate. Cystydy cylindryczne lub w kształcie cygara, 65–140 x (8)–10-14–(16) µm, często rozciągające się do prawie pionowych strzępek mlecznych w warstwie środkowej, długie, tępe, z zaczątkiem szyi lub długim końcem u szczytu, liczne, w sulfowanilinie prawie całkowicie czerniejące.
Występowanie i siedlisko Znany jest tylko w Europie. Alina Skirgiełło w 1991 r. podała, że jego stanowiska w Polsce są nieznane, ale występuje w Czechosłowacji, można więc spodziewać się go również w Polsce. Po raz pierwszy jego stanowisko w Polsce podał Dariusz Karasiński w 2015 r.
Naziemny grzyb mykoryzowy. Występuje w lasach liściastych, zwłaszcza pod dębami.
Przypisy
Kategoria:Gołąbkowate Kategoria:Mykobiota Polski