Szykoń madej (Molops piceus) – gatunek chrząszcza z rodziny biegaczowatych i podrodziny dzierowatych.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1790 roku przez Gustafa von Paykulla pod nazwą Carabus madidus. Niezależnie został opisany w 1792 roku przez Johana Christiana Fabriciusa pod nazwą Carabus terricola oraz w 1793 roku przez Georga W.F. Panzera pod nazwą Scarites piceus i to ten ostatni epitet uznaje się za ważny.
W obrębie tego gatunku wyróżnia się 9 podgatunków: Molops piceus anatolicus Mlynář, 1977 Molops piceus balcanicus Mlynář, 1977 Molops piceus bulgaricus Mařan, 1938 Molops piceus byzantinus Apfelbeck, 1902 Molops piceus mehadiemis Müller, 1918 Molops piceus orthogonius Chaudoir, 1868 Molops piceus osogovensis Guéorguiev, 1997 Molops piceus piceus Panzer, 1793 Molops piceus salyensis Jeannel, 1942 Molops piceus tridentinus Müller, 1918
Autorzy niewyróżniający Molops austriacus w randze odrębnego gatunku, włączają również w skład omawianego taksonu trzy kolejne podgatunki: Molops piceus austriacus Ganglbauer, 1889 Molops piceus longulus Müller, 1918 Molops piceus mostarensis Apfelbeck, 1904
Morfologia Chrząszcz o ciele długości od 9 do 14 mm. Ubarwienie ma lśniąco czarne do smoliście brunatnego, zazwyczaj z brązowoczerwonymi, rzadko z czarnymi czułkami, głaszczkami i odnóżami. Szeroka, u samca tak szeroka jak podstawa pokryw głowa dysponuje masywnymi żuwaczkami, u samca o regularnie łukowato zakrzywionych krawędziach zewnętrznych. Boczne krawędzie nadustka są równomiernie ponad nasadami czułków zakrzywione i bardziej niż u M. ovipennis spłaszczone. Przedplecze jest słabiej niż u M. ovipennis poprzeczne, silniej niż u M. striolatus ku tyłowi zwężone, o krawędzi tylnej węższej niż krawędź przednia, a krawędziach bocznych wyraźnie przed dużymi, niemal prostokątnymi kątami tylnymi zafalowanych, bardziej niż u M. striolatus wypukłych. Pokrywy mają bardziej niż u M. ovipennis wypukłe w zarysie krawędzie boczne, międzyrzędy ósmy i dziewiąty pośrodku niezwężone mocno i razem tak szerokie jak siódmy, a wierzchołki ścięte u samca i zafalowane przed szwem u samicy. Skrzydła tylnej pary są uwstecznione. Genitalia samca cechują się płatem środkowym edeagusa o nieco zakrzywionym, szerszym i krótszym niż u M. austriacus wierzchołku.
Ekologia i występowanie Owad rozmieszczony od nizin po góry, przy czym na wyżynach i w górach częsty, natomiast na nizinach zwykle rzadki. Zasiedla cieniste lasy, gdzie bytuje w ściółce, butwiejących pniakach, pod kłodami i kamieniami. Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są drapieżnikami polującymi na bezkręgowce. Samice wykazują troskę rodzicielską o potomstwo, strzegąc jaj aż do wylęgu larw.
Gatunek palearktyczny. Podgatunek nominatywny znany jest z Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Mołdawii, Chorwacji oraz Bośni i Hercegowiny. M. p. tridentinus stwierdzony został we Włoszech i Słowenii. M. p. mehadiensis i M. p. orthogonius są endemitami Rumunii. M. p. balcanicus podawany jest z Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii i Macedonii Północnej. M. p. bulgaricus i M. p. osogovensis notowane są z Macedonii Północnej i Bułgarii. M. p. byzanticus znany jest z Bułgarii i Turcji. M. p. anatolicus jest endemitem anatolijskiej części Turcji.
Przypisy
Kategoria:Biegaczowate Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1793 roku