Języki wschodniobałtyckie – grupa, do której zalicza się blisko spokrewnione języki bałtyckie: litewski i łotewski, łatgalski, żmudzki oraz wymarłe kuroński, seloński i zemgalski.
Historia Języki wschodniobałtyckie wywodzą się ze wspólnego zespołu dialektów bałtyckich, które w pierwszym tysiącleciu naszej ery rozwijały się na obszarach dzisiejszej Litwy, Łotwy oraz części sąsiednich ziem. Ich stopniowe wyodrębnienie było związane z rozpadem wspólnoty prabałtyckiej oraz różnicowaniem się poszczególnych grup plemiennych.
We wczesnym średniowieczu na obszarze wschodniego Bałtyku funkcjonowały liczne wspólnoty bałtyckie, m.in. Litwini, Łatgalowie, Zemgalowie, Zelowie, Kurowie i Żmudzini. Posługiwały się one blisko spokrewnionymi dialektami, z których część z czasem rozwinęła się w odrębne języki, natomiast inne stopniowo zanikły wskutek asymilacji ich użytkowników.
Najsilniejszą ciągłość zachowały język litewski i język łotewski, które w czasach nowożytnych ukształtowały własne normy literackie. Język litewski rozwinął się głównie na bazie dialektów auksztockich, natomiast standardowy język łotewski przede wszystkim na podstawie dialektów środkowołotewskich. Równolegle przetrwały silnie wyodrębnione tradycje regionalne, w tym łatgalska i żmudzka.
Część języków wschodniobałtyckich wymarła w średniowieczu lub w czasach nowożytnych. Język seloński i język zemgalski zostały stopniowo wyparte przez rozwijający się język łotewski i jego dialekty. Język kuroński zanikł wskutek asymilacji Kurów przez ludność łotewską i litewską, pozostawiając jednak ślady w słownictwie oraz systemach dialektalnych obu języków.
Od XVI wieku zaczęła rozwijać się piśmienna tradycja języka litewskiego i łotewskiego. Pierwszą drukowaną książką w języku litewskim był katechizm Martynasa Mažvydasa, wydany w 1547 roku w Królewcu. W kolejnych stuleciach rozwijała się litewska literatura religijna i świecka. Podobny proces zachodził na ziemiach łotewskich, gdzie rozwój piśmiennictwa był silnie związany z reformacją i działalnością duchowieństwa protestanckiego.
W XIX wieku, w okresie litewskiego i łotewskiego odrodzenia narodowego, języki wschodniobałtyckie stały się jednym z podstawowych elementów nowoczesnych tożsamości narodowych. Prowadzono wówczas intensywne prace nad standaryzacją ortografii, gramatyki i słownictwa, a język litewski i łotewski zaczęły pełnić coraz szersze funkcje w literaturze, prasie i edukacji.
Po powstaniu niepodległej Litwy i Łotwy w 1918 roku oba języki uzyskały status języków państwowych i zostały rozwinięte jako pełnoprawne języki administracji, szkolnictwa i nauki. Po okresie radzieckim ich pozycja została ponownie umocniona wraz z odzyskaniem niepodległości przez Litwę w 1990 roku i Łotwę w 1991 roku.
Współcześnie język litewski i łotewski pozostają jedynymi powszechnie używanymi językami wschodniobałtyckimi o statusie państwowym. Łatgalski i żmudzki funkcjonują jako silne regionalne odmiany językowe, natomiast kuroński, seloński i zemgalski są językami wymarłymi, znanymi głównie z rekonstrukcji językoznawczej, onomastyki i źródeł historycznych.
Przypisy
Zobacz też języki zachodniobałtyckie