Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza – polska nagroda literacka przyznawana od 2002 roku.
Została ufundowana w celu upamiętnienia postaci i dzieła Józefa Mackiewicza, pisarza i działacza politycznego. Przyznawana jest polskim autorom za książki w szczególny sposób popularyzujące rodzimą kulturę, historię i tradycję.
Kapituła Fundatorami Nagrody są przedsiębiorcy Jan Michał Małek i Dorota Boether (wcześniej Zbigniew Zarywski). Nagroda przyznawana jest corocznie, a ogłoszenie wyników i uroczystość wręczenia laurów odbywa się 11 listopada. Nagrodę przyznaje kapituła, której przewodniczącym byli kolejno:
Marek Nowakowski 2002 - 2014 Tomasz Burek 2014 - 2017 Maciej Urbanowski 2017 - 2023 Jacek Bartyzel 2023 - aktualnie
W skład kapituły wchodzą: Jacek Bartyzel (od jesieni 2007, przewodniczący kapituły), Krzysztof Dybciak (od roku 2016), Wacław Holewiński (od roku 2016), Stanisław Michalkiewicz (sekretarz), Jacek Trznadel, Maciej Urbanowski (od sierpnia 2006), Rafał A. Ziemkiewicz, Dorota Heck, Paweł Witaszek.
W pracach kapituły brali udział również: Ryszard Legutko (do lata 2005), Kazimierz Orłoś (do czerwca 2006), Andrzej Nowak (do maja 2007), Marek Nowakowski (do maja 2014), Włodzimierz Odojewski (do lipca 2016), Elżbieta Morawiec (2005-2014), Halina Mackiewicz (córka Józefa Mackiewicza), Tomasz Burek (do 2017), Lech Jęczmyk, Zbigniew Zarywski (do 2015), Dorota Boetcher, Jan Michał Małek (do 2022).
Kapituła rozpatruje każdorazowo, jako kandydatury Nagrody, utwory literackie (powieści, eseje, poezję) i publicystyczne (w tym polityczne) oraz rozprawy historyczne, filozoficzne i krytycznoliterackie, napisane w języku polskim przez autorów żyjących, wydane w formie książkowej w poprzednim roku i zgłoszone przez wydawców do konkursu.
Latem ogłaszane są nominacje do Nagrody, zwykle obejmujące około 10 książek. Spośród ich autorów wyłaniany jest następnie laureat Nagrody, który otrzymuje 10 tys. dolarów i złoty medal z portretem patrona Nagrody oraz jego literackim credo: „Jedynie prawda jest ciekawa”, oraz wyróżnienia, którym Kapituła przyznaje po 1 tys. dolarów. Ponadto zarówno laureat, jak i wyróżnieni, otrzymują statuetki z brązu z popiersiem patrona Nagrody.
W listopadzie 2019 członkowie rodziny Józefa Mackiewicza opublikowali deklarację w sprawie Nagrody, w której stwierdzili m.in. „Z głębokim niepokojem obserwujemy atmosferę wokół Nagrody: szowinistyczne wystąpienia niektórych członków jury, sposób, w jaki Nagroda jest reklamowana w mediach społecznościowych i osoby, które ją promują. (...) Łączenie twórczości Józefa Mackiewicza z przejawami antysemityzmu, szowinizmu, homofobii i ludzkiej podłości, jest niedopuszczalne.” Zaprotestowali przeciwko zasiadaniu w jej jury przez Stanisława Michalkiewicza. Pismo podpisali m.in. Kazimierz Orłoś i Maciej Orłoś. Nie zostało jednak podpisane przez córkę Józefa Mackiewicza, Halinę Mackiewiczównę. Stanisław Michalkiewicz został wyznaczony do tej kapituły jako mąż zaufania przez Halinę Mackiewiczównę.
Laureaci Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza 2002
laureat
Ewa i Władysław Siemaszkowie – praca Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945 (Wydawnictwo von Borowiecky)
wyróżnienia
Dawid Bieńkowski – powieść Jest (Wydawnictwo Agawa) Wojciech Klewiec – książka Proces pokazowy. Oskarżony Augusto Pinochet (Wydawnictwo El-Ka)
pozostałe nominacje
Jarosław Abramow-Newerly – Lwy mojego podwórka (wyd. Twój Styl) Marek Jan Chodakiewicz – Żydzi i Polacy (wyd. Fronda) Karolina Lanckorońska – Wspomnienia wojenne (wyd. Znak) Paweł Lisicki – Punkt oparcia (wyd. Fronda) Jadwiga Staniszkis – Postkomunizm (wyd. słowo/obraz terytoria) Wojciech Wencel – Oda chorej duszy (Fundacja bruLionu) Piotr Wierzbicki – Traktat o gnidach i cd. (wyd. Zysk i S-ka) Marek Zybura – Niemcy w Polsce (Wydawnictwo Dolnośląskie)
2003
laureat
Marek Jan Chodakiewicz (oprac. i wstęp) – praca Ejszyszki. Kulisy zajść w Ejszyszkach, epilog stosunków polsko-żydowskich na Kresach, 1944–45 (Biblioteka Fronda)
wyróżnienia
Cezary Michalski – powieść Siła odpychania (Wydawnictwo W.A.B.) Maciej Urbanowski – tom esejów Oczyszczenie. Szkice o literaturze polskiej XX wieku (Wydawnictwo Arcana)
pozostałe nominacje
Aleksander Jurewicz – Prawdziwa ballada o miłości (wyd. Znak) Jarosław Marek Rymkiewicz – Zachód słońca w Milanówku (wyd. Sic!) Joanna Siedlecka – Pan od poezji. O Zbigniewie Herbercie (wyd. Prószyński i Ska) Wojciech Wencel – Ziemia Święta (Wydawnictwo Literackie)
2004
laureat
Wojciech Albiński – zbiór opowiadań Kalahari (Wydawnictwo Książkowe Twój Styl)
wyróżnienia
Anna Pawełczyńska – tom wspomnień Koniec kresowego świata (Wydawnictwo TEST) Wacław Holewiński – powieść Lament nad Babilonem (wyd. Prószyński i S-ka)
pozostałe nominacje
Marian Apfelbaum – Dwa sztandary (Wydawnictwo Literackie) Marek Harny – Urodzony z wiatru (wyd. Prószyński i S-ka) Elżbieta Isakiewicz – Czerwony ołówek (Niezależne Wydawnictwo Polskie) Bernard Nowak – Taniec Koperwasów (wyd. Test) Daniel Odija – Tartak (Wydawnictwo Czarne) Anna Pawełczyńska – Koniec kresowego świata (Wydawnictwo Test) Maciej Urbanowski – Człowiek z głębszego podziemia (Wydawnictwo Arcana) Bronisław Wildstein – Przyszłość z ograniczoną odpowiedzialnością (Wydawnictwo Arcana)
2005
laureat
Eustachy Rylski – powieść Człowiek w cieniu (wyd. Świat Książki)
wyróżnienia
Sławomir Cenckiewicz – praca Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL (Wydawnictwo Arcana) Aleksander Kopiński – praca Ludzie z charakterami. O okupacyjnym sporze Czesława Miłosza i Andrzeja Trzebińskiego (wyd. Fronda)
pozostałe nominacje
Krzysztof Kąkolewski – Ksiądz Jerzy w rękach oprawców (Wydawnictwo von Borowiecky) Aleksander Kopiński – Ludzie z charakterami. O okupacyjnym sporze Czesława Miłosza i Andrzeja Trzebińskiego (wyd. Fronda) Tomasz Łubieński – Wszystko w rodzinie (wyd. Świat Książki) Waldemar Łysiak – Rzeczpospolita kłamców. Salon (Wydawnictwo Nobilis) Janusz Odrowąż-Pieniążek – Bulwar Wilshire albo Lądowanie w Kyzył Kija (Wydawnictwo Dolnośląskie) Eustachy Rylski – Człowiek w cieniu (wyd. Świat Książki) Bronisław Wildstein – Mistrz (wyd. Świat Książki) Rafał Wojasiński – Złodziej ryb (wyd. Nowy Świat)
2006
laureat
Janusz Krasiński – powieść Przed Agonią (Wydawnictwo Arcana)
wyróżnienia
Joanna Siedlecka – książka Obława (wyd. Prószyński i S-ka) Wiktor Poliszczuk – praca Gorzka prawda (Wydawnictwo ANTYK)
pozostałe nominacje
Jarosław Abramow – Lwy STS-u (Wydawnictwo Rosner i wspólnicy) Wiesław Budzyński – Miasto Schulza (wyd. Prószyński i S-ka) Krzysztof Dybciak – Trudne spotkanie. Literatura polska XX wieku wobec religii (Wydawnictwo ARCANA) Dariusz Gawin – Polska – wieczny romans (Wydawnictwo Dante) Dariusz Karłowicz – Sokrates i inni święci (wyd. Fronda) Janusz Krasiński – Przed agonią (Wydawnictwo Arcana) Krzysztof Masłoń – Żydzi, Sowieci i my (wyd. Prószyński i S-ka) Zbigniew Mentzel – Wszystkie języki świata (wyd. Znak) Wiktor Poliszczuk – Gorzka prawda (Wydawnictwo Antyk) Joanna Siedlecka – Obława (wyd. Prószyński i S-ka) Wojciech Wencel – Imago mundi (wyd. Fronda)
2007
laureat
Tadeusz Isakowicz-Zaleski – praca Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej (wyd. Znak)
wyróżnienia
Wojciech Chmielewski – książka Biały bokser (wyd. Agawa) Stanisław Srokowski – książka Nienawiść (wyd. Prószyński i S-ka)
Adam Wielomski – książka Hiszpania Franco (Agencja Wydawniczo-Reklamowa “Arte”)
pozostałe nominacje
Włodzimierz Bolecki – Inna krytyka (wyd. Universitas) Andrzej Cisek – Kłamstwo Bastylii (wyd. Finna) Dariusz Gawin – Blaski i gorycz wolności (wyd. Ośrodek Myśli Politycznej: Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tisznera) Zdzisław Krasnodębski – Drzemka rozsądnych (wyd. Księgarnia Akademicka) Paweł Lisicki – Powrót z obcego świata (wyd. Arcana) Cezary Michalski – Gorsze światy (wyd. Fabryka Słów)
2008
laureat
Jarosław Marek Rymkiewicz – książka Wieszanie (Wydawnictwo Sic!)
wyróżnienia
Andrzej Biernacki książka Abeandry (Wyd. Więź), wyróżnienie ufundowało Polskie Radio S. A. Piotr Kowalski monografia Generał brygady Włodzimierz Ostoja Zagórski (wyd. Oficyna Wydawnicza Kucharski), wyróżnienie ufundował p. Jerzy Góral Wojciech Kudyba tomik poezji Gorce Pana (wyd. Topos), wyróżnienie ufundował p. Włodzimierz Kuliński
pozostałe nominacje
Jacek Dukaj – Lód (Wydawnictwo Literackie) Grzegorz Górny – Demon Południa (wyd. Fronda) Grzegorz Kucharczyk – Mała historia polskiej myśli politycznej (wyd. Klub Książki Katolickiej) Piotr Mitzner – Gabinet cieni (wyd. Zeszyty Literackie) Zdzisław Skrok – Podolska legenda – powstanie i pogrzeb polskiego Podola (Wydawnictwo Iskry)
2009
laureat
Bronisław Wildstein – powieść Dolina nicości (Wydawnictwo M)
wyróżnienia
Sławomir Cenckiewicz – książka Sprawa Lecha Wałęsy (wyd. Zysk i S-ka), Grzegorz Eberhardt – praca Pisarz dla dorosłych – opowieść o Józefie Mackiewiczu (wyd. Lena/Stowarzyszenie Solidarność Walcząca), wyróżnienie ufundował inż. Antoni Plewik, przedsiębiorca rolny z Babina koło Bełżyc w województwie lubelskim Krzysztof Koehler – tom poezji Porwanie Europy (wyd. Biblioteka Toposu), wyróżnienie ufundowała spółka 3 S Media, w imieniu której wyróżnienie wręczył dr Tomasz Sommer Michał Wojciechowski – praca Moralna wyższość wolnej gospodarki (wyd. Prohibita)
pozostałe nominacje
Wojciech Chmielewski – Brzytwa (wyd. Czytelnik) Tomasz Gabiś – Gry imperialne (wyd. Arcana) Piotr Gontarczyk – Nowe kłopoty z historią (wyd. Prohibita) Wojciech Grzelak – Rosja bez złudzeń – uroki demokracji suwerennej (wyd. 35 Media) Ryszard Legutko – Esej o duszy polskiej (wyd. Ośrodek Myśli Politycznej) Jarosław Marek Rymkiewicz – Kinderszenen (Wydawnictwo Sic!) Joanna Siedlecka – Kryptonim Liryka – bezpieka wobec literatów (wyd. Prószyński i S-ka) Szczepan Twardoch – Prawem wilka (wyd. SuperNOWA)
2010
laureat
Paweł Zyzak – praca Lech Wałęsa – idea i historia (Wydawnictwo Arcana)
wyróżnienia
Jacek Dukaj – powieść Wroniec (Wydawnictwo Literackie) Maciej Parowski – powieść Burza. Ucieczka z Warszawy ’40 (wyd. Narodowe Centrum Kultury)
pozostałe nominacje
Jerzy Fąfara – 18 znaczy życie (wyd. Podkarpacki Instytut Książki i Marketingu) Antoni Libera – Godot i jego cień (wyd. Znak) Paweł Lisicki – Przerwa w pracy (wyd. Zysk i S-ka) Leszek Moczulski – Wojna polska (wyd. Bellona) Wojciech Pestka – Do zobaczenia w piekle (wyd. Wysoki Zamek) Jan Polkowski – Cantus (Wydawnictwo a5) Magda Skubisz – Dżus & Dżin (wyd. Videograf)
2011
laureat
Wojciech Wencel – tom poetycki De profundis (Wydawnictwo Arcana)
wyróżnienia
Szczepan Twardoch – powieść Wieczny Grunwald (wyd. Narodowe Centrum Kultury), wyróżnienie ufundował Włodzimierz Kuliński ze Sztokholmu Janusz Węgiełek – powieść Wiślany szlak (wyd. Regionalne Towarzystwo Powiślan), wyróżnienie ufundował dr. Jan Pokrywka oraz darczyńca, który pragnął pozostać nieznany
pozostałe nominacje
Justyna Błażejowska – Papierowa rewolucja (wyd. Instytut Pamięci Narodowej) Stanisław Chyczyński – Życie poza nawiasem (wyd. Temat) Agnieszka Kołakowska – Wojna kultur i inne wojny (wyd. Fundacja św. Mikołaja) W. Julian Korab-Karpowicz – Historia filozofii politycznej (wyd. Marek Derewiecki) Mateusz Matyszkowicz – Śmierć rycerza na uniwersytecie (wyd. Fundacja św. Mikołaja) Kazimierz Nowosielski – Człowiek rośnie cicho (wyd. Bernardinum) Sebastian Reńca – Z cienia (wyd. Fronda)
2012
laureat
Tomasz Merta – tom Nieodzowność konserwatyzmu (Teologia Polityczna)
wyróżnienia (ufundowane przez Włodzimierza Kulińskiego ze Sztokholmu)
Renata Lis – esej Ręka Flauberta (Wydawnictwo Sic!) Tadeusz Płużański – praca Bestie. Mordercy Polaków (wyd. 3S Media)
pozostałe nominacje
Andrzej Horubała – Żeby Polska była sexy i inne szkice polemiczne (wyd. Fronda)