thumb|Kruszczyk szerokolistny thumb|Kwiaty kruszczyka rdzawoczerwonego Kruszczyk (Epipactis Zinn) – rodzaj roślin należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Obejmuje 47 gatunków. Rośliny te występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w południowej Azji i Afryce wschodniej i środkowej. W Polsce występuje 10 gatunków.
Rozmieszczenie geograficzne Zasięg rodzaju obejmuje niemal całą Eurazję (bez południowo-wschodnich i północno-wschodnich krańców Azji), zachodnią część Ameryki Północnej oraz północno-zachodnią, wschodnią i środkową część Afryki. Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest w obrębie Starego Świata, w Ameryce Północnej rosną tylko trzy gatunki. Gatunki flory Polski kruszczyk błotny Epipactis palustris (L.) Crantz kruszczyk drobnolistny Epipactis microphylla (Ehrh.) Sw. kruszczyk Greutera Epipactis greuteri H. Baumann & Künkele kruszczyk krótkolistny Epipactis distans Arv.-Touv. (uznawany także za synonim E. helleborine subsp. helleborine) kruszczyk połabski Epipactis albensis Nováková & Rydlo kruszczyk rdzawoczerwony Epipactis atrorubens (Hoffm.) Besser kruszczyk siny Epipactis purpurata Sm. kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine (L.) Crantz kruszczyk Muellera Epipactis muelleri (Godfery) Godfery – podawany w XX wieku ogólnie z Polski został w 2008 odkryty na jednym stanowisku w Pieninach oraz na kolejnych dwóch stanowiskach na Pogórzu Kaczawskim i na Koziej Hali w Górach Orlickich. kruszczyk ostropłatkowy, k. ostry Epipactis leptochila (Godfery) Godfery – stwierdzony na kilku stanowiskach na Dolnym Śląsku (Kozia Hala, Kotowice koło Wrocławia, Wysoczyzna Lubińska)Jakubska A. 2004. Kruszczyk ostropłatkowy Epipactis leptochila (Godf.) Godf. (Orchidaceae) nowy gatunek dla flory Dolnego Śląska. – Przyroda Sudetów 7: 9–14., a także w Tatrach i Pieninach.
Mieszańce flory Polski Epipactis x schmalhausenii K.Richt. – kruszczyk Schmalhausena, krzyżówka między kruszczykiem szerokolistnym i rdzawoczerwonym. Epipactis × barlae A.Camus, krzyżówka między kruszczykiem szerokolistnym i kruszczykiem drobnym Epipactis × breinerorum Batoušek, krzyżówka między kruszczykiem szerokolistnym i kruszczykiem Greutera
Morfologia thumb|Kwiaty kruszczyka sinego Pokrój Byliny kłączowe o kłączach krótkich lub długich, z wyrastającymi z nich mięsistymi korzeniami. Pędy nagie lub owłosione, prosto wzniesione, zielone lub rzadko bezzieleniowe (u gatunków mykotroficznych). Liście Skrętoległe, pochwiastą nasadą obejmujące łodygę, stopniowo zmniejszające się ku górze i przechodzące w obrębie kwiatostanu w przysadki. Jest ich od trzech do wielu, mają kształt od równowąskolancetowatego do szerokoeliptycznego. Blaszka jest podłużnie składana, gładka lub szorstka (pokryta łuseczkami). Kwiaty W liczbie kilku lub wielu, skręcone (rzadko nie są skręcone), wyrastają na odstających lub zwisających szypułkach, zebrane w grono, czasem jednostronne. Listki okwiatu są wolne, stulone lub rozpostarte, te z zewnętrznego okółka zwykle są dłuższe od listków okółka wewnętrznego. Warżka jest przewężona, stąd dwuczłonowa, bez ostrogi. Część dalsza (odosiowa, dystalna – epichile) jest lancetowata do trójkątnej. Część bliższa (doosiowa, proksymalna – hypochile) jest silnie, czasem woreczkowato wydęta. Prętosłup jest krótki, wygięty nad warżką, rozszerzony dystalnie. Pyłkowiny są cztery. Owoce Torebki wzniesione lub zwisające, jajowate do elipsoidalnych.
Systematyka Homonimy taksonomiczne Epipactis Persoon = Neottia Guettard Synonimy taksonomiczne Calliphyllon Bubani, Elasmatium Dulac, Epipactis Séguier, Gonogona Link, Goodyera R. Brown in W. T. Aiton, Haemaria Lindley, Helleborine P. Miller, Orchiodes O. Kuntze, Peramium R. A. Salisbury ex C. MacMillan, Serapias Persoon
Pozycja systematyczna Jeden z sześciu rodzajów plemienia Neottieae w obrębie podrodziny epidendronowych (Epidendroideae) z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Storczykowate są kladem bazalnym w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych.
Wykaz gatunków
Wykaz hybryd
Zagrożenie i ochrona Ze względu na niszczenie naturalnych siedlisk oraz zagrożenie pozyskaniem roślin do handlu ze stanowisk naturalnych, wszystkie gatunki w obrębie rodzaju wymienione są w załączniku II Konwencji Waszyngtońskiej CITES wprowadzającej ograniczenie w obrocie handlowym. Wszystkie występujące w Polsce gatunki są objęte ochroną gatunkową.
Przypisy
Kategoria:Epidendronowe