thumb|Rdest nadbrzeżny thumb|Rdest ptasi Rdest (Polygonum L.) – rodzaj roślin należących do rodziny rdestowatych. Pod względem taksonomicznym jest to bardzo trudny rodzaj, o zmieniającej się klasyfikacji na przestrzeni lat. W pierwotnym, szerokim ujęciu ustalonym przez Karola Linneusza (Polygonum sensu lato), rodzaj ten obejmuje ponad 200 gatunków. Ponieważ w ujęciu tym rodzaj ma charakter parafiletyczny od wielu lat różni taksonomowie proponują nowe ujęcia mające na celu wyodrębnienie rodzajów monofiletycznych. Współczesne publikacje taksonomiczne wyodrębniają w miejscu dawnego rodzaju rdest (Polygonum sensu lato) szereg drobniejszych rodzajów, spośród których we florze Polski przedstawicieli mają: Polygonum sensu stricto, Persicaria, Bistorta, Fallopia. W polskim piśmiennictwie z zakresu nomenklatury botanicznej zaadaptowano wyodrębnienie rodzaju Fallopia nazywając go odrębną nazwą polską jako „rdestówka”. Dodatkowo wyodrębnionemu rodzajowi Reynoutria nadana została nazwa „rdestowiec”. Nazwa „rdest” pozostaje w użyciu w stosunku do pozostałych rodzajów wydzielanych z szerokiego ujęcia rodzaju Polygonum.
Morfologia Charakterystyka rodzaju Polygonum w wąskim ujęciu (sensu stricto): Pokrój Rośliny zielne zwykle jednoroczne, rzadziej byliny, także rośliny drewniejące. Łodyga Prosto wzniesione lub płożące, zwykle nagie, rzadziej brodawkowane. Liście Łodygowe, skrętoległe (naprzeciwległe tylko u P. humifusum), siedzące lub ogonkowe. Gatka przejrzysta, biała lub srebrzysta, gładka, rozpadająca się na włókna lub zupełnie. Blaszka liściowa równowąska, lancetowata, owalna, całobrzega. Kwiaty Zebrane w kłosokształtne kwiatostany lub wyrastające pojedynczo, bezszypułkowe lub krótkoszypułkowe. Kwiaty obupłciowe. Urnowaty lub dzwonkowaty okwiat jest 5-listkowy, nie powiększa się podczas owocowania, jest biały, zielonkawy lub różowy. Pręciki w liczbie od 3 do 8, niektóre mogą być zredukowane do prątniczków. Słupki zwykle 3, rzadziej 2, zakończone główkowatymi znamionami.
Systematyka Synonimy taksonomiczne Avicularia (Meisner) Börner, Centinodium (H. G. L. Reichenbach) Montandon, Discolenta Rafinesque Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Polygoneae i podrodziny Polygonoideae w obrębie rodziny rdestowatych Polygonaceae.
Pod względem taksonomicznym jest to bardzo trudny rodzaj, o zmieniającej się klasyfikacji na przestrzeni lat. W pierwotnym, szerokim ujęciu ustalonym przez Karola Linneusza (Polygonum sensu lato), rodzaj ten obejmuje ponad 200 gatunków. Ponieważ w ujęciu tym rodzaj ma charakter parafiletyczny od wielu lat różni taksonomowie proponowali nowe ujęcia mające na celu wyodrębnienie rodzajów monofiletycznych. Przełomowy charakter miała publikacja Kerstin Haraldson z 1978Haraldson, K. 1978. Anatomy and taxonomy in Polygonaceae subfam. Polygonoideae Meisn. emend. Jaretzky Symbolae Botanicae Upsalienses, 22: 1–95., bowiem jej klasyfikacja została później w dużym stopniu potwierdzona dalszymi dowodami, w tym molekularnymi. W efekcie współczesne publikacje taksonomiczne wyodrębniają w miejscu dawnego rodzaju rdest (Polygonum sensu lato) następujące rodzaje: Polygonum sensu stricto (z włączeniem lub wyodrębnieniem drobnego rodzaju Polygonella), Persicaria, Bistorta, Oxygonum, Fallopia, Pteropyrum, Atraphaxis i Calligonum. Rodzaje te wchodzą w skład dwóch plemion – Polygoneae i Persicarieae. Plemię Polygoneae obejmuje 7–8 rodzajów, w tym: Calligonum, Atraphaxis, Polygonum (sensu stricto), Fallopia, Pteropyrum.
W wąskim ujęciu w obrębie rodzaju Polygonum (sensu stricto) wyróżnia się w zależności od ujęcia wielu drobnych taksonów od ok. 20 do ok. 65 gatunków.
Pozycja rodzaju na tle kladogramu podrodziny Polygonoideae
Gatunki rdestów występujące w Polsce Spośród gatunków zaliczanych do rodzaju Polygonum w wąskim ujęciu na terenie Polski występują (wszystkie reprezentują sekcję Polygonum):
rdest nadbrzeżny Polygonum oxyspermum C. A. Mey. & Bunge ex Ledeb. s. – gatunek w Polsce wymarły rdest piaskowy Polygonum arenarium Waldst. & Kit. – efemerofit rdest pokrewny Polygonum affine D. Don rdest ptasi Polygonum aviculare L. rdest rozłożysty Polygonum patulum M. Bieb. – efemerofit
Z gatunków zaliczanych do rodzaju Polygonum sensu lato w Polsce występują (jako rodzime lub dziczejące):
klasyfikowane do rodzaju Bistorta: rdest himalajski Polygonum amplexicaule D.Don – właśc. Bistorta amplexicaulis (D. Don) Greene rdest wężownik Polygonum bistorta L. – właśc. Bistorta officinalis Delarbre rdest żyworodny Polygonum viviparum L. – właśc. Bistorta vivipara (L.) Delarbre
klasyfikowane do rodzaju Persicaria: rdest łagodny, r. wielkokwiatowy Polygonum mite Schrank – właśc. Persicaria mitis (Schrank) Holub. rdest mniejszy Polygonum minus Huds. – właśc. Persicaria minor (Huds.) Opiz rdest nepalski Polygonum nepalense Meisn. – właśc. Persicaria nepalensis (Meisn.) H.Gross – zadomowiony antropofit rdest ostrogorzki, r. wodny, pieprz wodny Polygonum hydropiper L. – właśc. Persicaria hydropiper (L.) Delarbre rdest plamisty Polygonum persicaria L. – właśc. Persicaria maculosa Gray rdest szczawiolistny Polygonum lapathifolium L. – właśc. Persicaria lapathifolia (L.) Delarbre rdest wschodni Polygonum orientale L. – właśc. Persicaria orientalis (L.) Spach – efemerofit rdest ziemnowodny Polygonum amphibium L. – właśc. Persicaria amphibia (L.) Delarbre rdest Bungego Polygonum bungeanum Turcz. – właśc. Persicaria bungeana (Turcz.) Nakai – efemerofit
klasyfikowane do rodzaju Koenigia: rdest wielkokłosowy Polygonum polystachyum Wall. ex Meisn. – właśc. Koenigia polystachya (Wall. ex Meisn.) T.M.Schust. & Reveal – zadomowiony antropofit
Wybór z pozostałych gatunków rodzaju Polygonum sensu stricto sekcji Polygonum Polygonum achoreum S.F. Blake Polygonum argyrocoleon Steud. ex Kunze Polygonum fowleri B.L.Rob. Polygonum glaucum Nutt. Polygonum marinense T.R.Mert. & P.H.Raven Polygonum plebeium R.Br. Polygonum ramosissimum Michx. Polygonum striatulum B.L. Rob.
Gatunki rodzaju Polygonum sensu stricto sekcji Duvaria (występują głównie w Ameryce Północnej) Polygonum bidwelliae S.Watson Polygonum bolanderi W.H. Brewer Polygonum californicum Meisn. Polygonum cascadense W.H.Baker Polygonum douglasii Greene Polygonum engelmannii Greene Polygonum heterosepalum M.Peck & Ownbey Polygonum hickmanii H.R.Hinds & Rand.Morgan Polygonum majus (Meisn.) Piper Polygonum minimum S. Watson Polygonum nuttallii Small Polygonum paronychia Cham. & Schltdl. Polygonum parryi Greene Polygonum polygaloides Meisn. Polygonum shastense Brewer ex A.Gray Polygonum spergulariiforme Meisn. ex Small Polygonum tenue Michx. Polygonum utahensis Brenckle & Cottam
Przypisy
Kategoria:Rdestowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza