thumb|Widok Pragi z kościołem bernardynów i kaplicą Loretańską, obraz Bernarda Canaletta, 1772 thumb|Zygmunt Vogel „Scena we wnętrzu kościoła Loretańskiego na Pradze”, 1811 thumb|Aleksander Majerski, Widok kościoła i klasztoru oo. Bernardynów podczas rozbiórki w 1811 thumb|Świątynia, przed 1939 thumb|Wnętrze domku loretańskiego, 2019 Kościół Matki Bożej Loretańskiej – zabytkowy kościół znajdujący się w Warszawie, w dzielnicy Praga-Północ, przy ul. Ratuszowej 5a.

Jest to najstarsza świątynia na Pradze, stanowiąca pierwotnie część założenia klasztornego zakonu bernardynów. Składa się z wolno stojącego domku loretańskiego obudowanego z czterech stron obejściem i krużgankami. Jest kościołem parafii Matki Bożej Loretańskiej.

Historia W 1617 r. przybył tu zakon bernardynów sprowadzony przez Zofię, żonę kanclerza wielkiego koronnego Feliksa Kryskiego, a w tym samym roku położono kamień węgielny pod kościół i klasztor, który poświęcił biskup płocki Henryk Firlej w obecności króla Zygmunta III Wazy i dworu.

Budowa ta była wspierana przez królów Zygmunta III Wazę i Władysława IV, dzięki czemu w latach 1628–1638 ukończono budowę murowanego klasztoru i kościoła, pierwotnie pod wezwaniem św. AndrzejaW 1738 r. otrzymuje nowego patrona – Najświętszą Maryję Pannę Niepokalanie Poczętą..

W latach 1640–1644 przy południowej ścianie wzniesiono kaplicę z domkiem loretańskim, projektu najprawdopodobniej architekta królewskiego Konstantyna Tencalli. Powstała ona z inspiracji o. Wicentego Morawskiego, byłego wikariusza małopolskiej prowincji bernardynów. W 1642 r. kaplica została poświęcona. Jej budowa została wsparta przez króla Władysława IV, ofiary składali też prywatni fundatorzy. Gdy w 1648 r. Praga otrzymuje prawa miejskie, w jej herbie umieszczony został wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem nad kaplicą Loretańską podtrzymywaną przez anioły.

W kaplicy znalazła się figura Matki Bożej LoretańskiejSprowadzona do Polski przed 1640 r., najprawdopodobniej przez króla Władysława IV., odziana w szaty z drogich tkaninFundatorką była królewska siostra Anna Katarzyna., o skroniach zdobionych przez złote koronyFundatorką była w 1641 r. żona króla Władysława IV – Cecylia Renata Habsburżanka.. Początkowo figura była oddzielona od wiernych kratą, a przed nią płonęło 14 lamp wykonanych z pozłacanego srebra. Kaplica z umieszczoną w niej figurą stała się w XVII wieku miejscem kultu. Oprócz mieszkańców Pragi przybywali tam również mieszkańcy WarszawyFranciszek M. Sobieszczański opisuje zwyczaj pielgrzymek z Warszawy i zimowych procesji do Loretu praskiego po skutej lodem Wiśle..

Julian BartoszewiczJulian Bartoszewicz: Kościoły Warszawskie rzymskokatolickie opisane pod względem historycznym, Warszawa 1855 str. 374. przytacza opis kaplicy za Adamem Jarzębskim („Gościniec albo krótkie opisanie Warszawy” wyd. 1643 – pisownia oryginalna)

W lipcu 1656 r. w czasie potopu szwedzkiego po bitwie o Warszawę kościół, kaplica i zabudowania klasztorne zostały zniszczone i ograbione. Dopiero darowizny kasztelana krakowskiego Stefana Warszyckiego i wojewody sandomierskiego Michała Warszyckiego, pozwoliły na odbudowę. Następne zniszczenia dotknęły zespół klasztorny bernardynów w czasie Insurekcji kościuszkowskiej, gdy po bohaterskiej obronie Pragi 4 listopada 1794 r. Rosjanie zdobyli Pragę dokonując rzezi ludności. Na cmentarzu znajdującym się wokół świątyni chowano ofiary tych wojen.

W okresie Księstwa Warszawskiego klasztor znalazł się w planowanym przez Francuzów pasie praskich umocnień i w 1811 r. rozebrano kościół i klasztor, jednak kaplica Loretańska ocalała dzięki sprzeciwowi miejscowej ludności. Po wyburzeniach na Pradze kaplica stała się jedyną zachowaną praską świątynią. Miejsce przeniesionej przez bernardynów do kościoła św. Anny figury zajęła gotycka rzeźba Maryi z Dzieciątkiem (przełom XV/XVI wieku) zwana Matką Boską Kamionkowską. Rzeźba pochodzi z nieistniejącego kościoła na Kamionku, skąd w 1656 r. przeniesiono ją do kościoła na Skaryszewie. Po zburzeniu tej świątyni przeniesiono ją do kaplicy Loretańskiej. Figura Matki Boskiej Kamionkowskiej jest najstarszym zachowanym zabytkiem rzeźby gotyckiej w Warszawie. Stoi na odwróconym sierpie księżyca, spod którego wyłania się twarz ludzka.

W XIX wieku świątynia przejęła funkcję kościoła parafialnego, którą pełniła do czasu wzniesienia kościoła św. Floriana.

W 1853 r. kaplicę odbudowano i przebudowano według projektu Alfonsa Kropiwnickiego. Kościół zyskał attykę przy wejściu z piętrowym portalem, krużganki i domek loretański przykryto wspólnym dachem, a z dawnych czterech wież narożnych pozostawiono dwie.

Na początku XX w. znaleziono w czasie remontu pod schodami schowek z fragmentem pierwotnego wyposażenia10 kielichów, trybularz, 3 lampy z pierwotnych 14.. W 1931 r. W. Kamiński zbudował istniejące do dzisiaj 16-głosowe organy. W 1941 r., po erygowaniu nowej parafii, świątynia ponownie stała się kościołem parafialnym.

Po uszkodzeniach w czasie II wojny światowej w 1939 i 1944 r., odbudowany w 1945 r., a w 1960 r. przywrócono krużganki od strony północnej i wschodniej (rozebrane w 1811 r.). W 1965 r. świątynia została wpisana do rejestru zabytków.

Na murze świątyni znajduje się droga krzyżowa wykonana w ceramice autorstwa K. i J. Heniszów.

Inne informacje Domek loretański znajdujący się w świątyni stał się jednym z symboli Pragi i został umieszczony w jej herbie. Przy głównej alei do kościoła znajduje się głaz z wykutym napisem – symboliczny grób Rocha Kowalskiego, jednego z bohaterów „Trylogii” Henryka Sienkiewicza. W 1994 na frontonie świątyni umieszczono tablicę upamiętniającą ofiary Rzezi Pragi w 1794.

Przypisy

Bibliografia

Kościoły Warszawy, Wydawnictwa Rady Prymasowskiej Budowy Kościołów Warszawy, Warszawa 1982.

Linki zewnętrzne Kościół Matki Boskiej Loretańskiej w portalu sztuka.net

Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie) Kategoria:Obiekty zniszczone w czasie wojny polsko-szwedzkiej 1655–1660 Matki Bożej Loretańskiej Kościół Matki Bożej Loretańskiej w Warszawie Matki Bożej Loretańskiej Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Matki Bożej Loretańskiej Kategoria:Klasztory i kościoły pobernardyńskie Kościół Matki Bożej Loretańskiej w Warszawie Kościół Matki Bożej Loretańskiej w Warszawie