thumb|Literatura gejowska na stoisku podczas Athens Pride 2009 Literatura gejowska i lesbijska – gatunek literatury, który przez swą tematykę, stylistykę, nawiązania bądź autorów należących do mniejszości seksualnych, odwołuje się do wątków gejowskich lub lesbijskich„The Gay 100”, Paul Russell, wyd. Kensington Books, Nowy Jork, 2002, (cytat ze str. 13), .
Definicja mały|Stoisko Wydawnictwa „We need Ya” na Pyrkonie w Poznaniu (2022). Definicja literatury gejowskiej jest przedmiotem polemiki – szczególnie z perspektywy badaczy queer theory. Główne dwa wątki znane są już z dylematów definiowania gender – tj. esencjonalizm vs. konstruktywizm. Nie każdy utwór nawiązujący tematyką do wątków gejowskich/lesbijskich należy włączyć w nurt literatury gejowskiej i lesbijskiej. Utwór może przecież, nawiązując ostentacyjnie do danej tematyki, nieść ze sobą przesłanie homofobiczne.
Kontrowersyjne może być również uznanie utworu, który nie zawiera w sobie żadnych bezpośrednich nawiązań, ale jest wyraźnie akceptowany przez społeczność gejowską i lesbijską, za część nurtu literatury gejowskiej/lesbijskiej. W tym kontekście badacze polskiej literatury homoseksualnej m.in. German Ritz, Inga Iwasiów, Błażej Warkocki i Krzysztof Tomasik rozpatrują twórczość takich autorów jak m.in. Juliusz Słowacki, Jerzy Andrzejewski, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Grzegorz Musiał, Jerzy Zawieyski, czy Andrzej Stasiuk.
Problematykę związaną z literaturą gejowską i lesbijską w Polsce podejmowano na łamach takich czasopism jak „Ha!art” i „Krytyka Polityczna”. Ważnym wydarzeniem dla polskiej literatury gejowskiej/lesbijskiej w Polsce było wydanie w 2004 r. książki Michała Witkowskiego Lubiewo powieści jawnie emancypacyjnej i otwarcie podejmującej jako główny wątek tematykę homoseksualną.
Geneza terminologii Jakkolwiek sama tematyka homoerotyczna istniała w literaturze od zarania dziejów literatury, czego przykładem są najstarsze zabytki literackie Sumeru, Judei, Hellady i RzymuZobacz: Epos o Gilgameszu, Iliada, biblijna historia miłości króla Dawida do Jonatana, o tyle poważne badania literackie tego zagadnienia są stosunkowo młode. Wiąże się to nie tyle z brakiem wrażliwości i umiejętności postrzegania tej tematyki przez poprzednie generacje czytelników i badaczy literatury, co z prawem cywilizacji zachodniej ostatnich 1700 lat. Penalizacja homoseksualizmu we wszelkich jego objawach, powodowała unikanie wszelkiej publicznej dyskusji tych tematów, które w konsekwencji stały się tematem tabu. Dopiero późne lata 60. XX wieku przyniosły poważniejsze w tym zakresie opracowania historyczno-literackie. Przełomem było wydanie w 1998 roku Kanonu gejowskiego Roberta Drake’aRobert Drake The Gay Canon: Great Books Every Gay Man Should Read, wyd. Anchor Books, Anchor 1998, , który wzorem The Western Canon Harolda Blooma opracował systematyzację autorów i tekstów literackich należących do kategorii literatury gejowskiej. Praca ta stała się później bazą wyjściową dla wielu innych badań tej tematyki historii literatury i literaturoznawstwa. We wstępie do Kanonu... Drake podaje (poprzedzoną dowodem konstrukcyjnym) definicję, czym jest „książka gejowska”:
Zgodnie z tytułem, praca Drake’a nie pretendowała do opisu wszystkich tytułów i autorów gejowsko-lesbijskich. Skupił się w nich jedynie na stu najbardziej wpływowych hasłach w literaturze cywilizacji zachodniej. Prace szczegółowe, szersze, podjęte zostały przez wielu innych znawców literatury. Przytoczyć można W międzyczasie, w innej części lasu. Opowiadania gejowskie od Alice Munro do Yukio MishimaAlberto Manguel i Craig Stephenson [ed.] Meanwhile, in another part of the forest: Gay stories from Alice Munro to Yuko Mishima, wyd. Afred A. Knopf Canada, Toronto 1994, czy Miłość w ciemnym czasie i inne rozpatrywania gejowskiego życia i literaturyColm Tóibín Love in a Dark Time: And other explorations of gay lives and literature, wyd. Scribner, Nowy Jork 2002, autorstwa irlandzkiego pisarza, Colma Tóibína.
Polska Do twórców polskiej literatury gejowskiej zaliczyć można następujących twórców: Izabela Filipiak Tadeusz Olszewski („Zatoka ostów”) Marian Pankowski („Rudolf”) Mikołaj Milcke (seria „Gej w wielkim mieście”, „Różowe Kartoteki”) Natalia Osińska („Fanfik”, „Slash”) Marcin Szczygielski („Berek”, „Bierki”) Ewa Schilling Michał Witkowski („Lubiewo”) Bartosz Żurawiecki („Ja i 66 moich miłości”)
Świat Do klasycznych nurtów i autorów homoseksualnej literatury obcej należą m.in.:
Schyłek XIX w. Estetyzm Charles Baudelaire Emily Dickinson Théophile Gautier Henry James Walter Pater Marcel Proust Arthur Rimbaud Algernon Swinburne Walt Whitman Oscar Wilde
Wiek XX Literaturę gejowską i lesbijską XX w. dzieli się umownym cenzusem daty zamieszek Stonewall pod koniec czerwca 1969 roku, które stały się początkiem ruchu emancypacyjnego LGBT. Przed zamieszkami Stonewall Po zamieszkach Stonewall Yukio Mishima Edward Morgan Forster Jean Cocteau Marguerite Yourcenar David Herbert Lawrence Djuna Barnes Mary Renault William Carlos Williams Christopher Isherwood Wystan Hugh Auden William Somerset Maugham André Gide Jean Genet (Notre-Dame-des-Fleurs, Pompes funèbres, Querelle de Brest) Frank O’Hara Joe Orton William S. Burroughs Allen Ginsberg James Baldwin Radclyffe Hall Noël Coward Avery Hopwood (amerykański dramaturg) Gertrude Stein i Alice Babette Toklas Mae West Colette Tennessee Williams Evelyn Waugh Magnus Hirschfeld Langston Hughes Joe Randolph Ackerley Reinaldo Arenas Virginia Woolf Truman Capote Konstandinos Kawafis Edward Albee Henry Alley James Robert Baker Bruce Benderson Rita Mae Brown (Rubyfruit Jungle) Douglas Coupland Leslie Feinberg Timothy Findley Bertha Harris Derek Jarman Pål Johan Karlsen Larry Kramer Tony Kushner David Leavitt Gregory Maguire Armistead Maupin Terrence McNally
Keith Ridgway Shyam Selvadurai Randy Shilts Andrew Tobias (The Best Little Boy in the World) Colm Tóibín (The Story of the Night) Michel Tremblay Andrew Vachss (Choice of Evil, Step on a Crack) Gore Vidal (The City and the Pillar, Myra Breckinridge, Myron) Paula Vogel Alice Walker Edmund White
Zobacz też motywy LGBT w literaturze
Przypisy