Złoty Niedźwiedź (niem. Goldener Bär) – nagroda przyznawana przez jury konkursu głównego na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie dla najlepszego filmu w sekcji konkursowej. Przyznawana niemal nieustannie od 1951, jest jedną z najstarszych i najbardziej prestiżowych europejskich nagród filmowych.
Historia nagrody Nagrodę przyznano po raz pierwszy na zakończenie I edycji festiwalu w 1951. Niemieckie jury wyróżniło wtedy pięć filmów, rozróżniając ich odmienne gatunki (dramat, komedia, dokument, thriller, musical). Następnie w latach 1952–1955 zwycięzców wyłaniała festiwalowa publiczność. Od 1956, gdy berlińska impreza uzyskała oficjalną akredytację od FIAPF, Złotego Niedźwiedzia przyznaje niezmiennie międzynarodowe jury.
Nagroda przyznawana jest w formie statuetki przedstawiającej niedźwiedzia – symbol Berlina, który znajduje się we fladze i herbie miasta. Statuetka została zaprojektowana przez berlińską rzeźbiarkę Renée Sintenis (1888–1965).
Złoty Niedźwiedź przyznawany jest nie tylko dla filmów fabularnych. Dla filmów krótkometrażowych istnieje osobny konkurs i osobny Złoty Niedźwiedź. Każdego roku wybitni twórcy filmowi z całego świata otrzymują także Honorowego Złotego Niedźwiedzia za całokształt twórczości.
Statystyki thumb|180px|Węgierka Ildikó Enyedi ze Złotym Niedźwiedziem za film Dusza i ciało (2017). thumb|180px|Rumunka Adina Pintilie ze Złotym Niedźwiedziem za film Touch Me Not (2018). thumb|180px|Izraelczyk Nadaw Lapid ze Złotym Niedźwiedziem za film Synonimy (2019). Najwięcej filmów wyróżnionych Złotym Niedźwiedziem pochodziło ze Stanów Zjednoczonych (14). Osiem nagrodzonych tytułów reprezentowało kinematografię francuską, a po siedem – brytyjską i włoską. Osiem filmów, które zdobyły główną nagrodę festiwalu, wyreżyserowały kobiety: Márta Mészáros, Łarisa Szepitko, Jasmila Žbanić, Claudia Llosa, Ildikó Enyedi, Adina Pintilie, Carla Simón i Mati Diop. Wśród nagrodzonych filmów są dwa animowane (Kopciuszek, Spirited Away: W krainie bogów) oraz cztery dokumentalne (Bobrowa dolina, Fuocoammare. Ogień na morzu, Adamant, Dahomej).
Jak dotychczas tylko jednemu reżyserowi udało się zdobyć Złotego Niedźwiedzia dwukrotnie. Tajwańczyk Ang Lee otrzymał tę nagrodę za filmy Przyjęcie weselne (1993) oraz Rozważna i romantyczna (1996).
Chociaż jak dotychczas żaden polski film nie zdobył Złotego Niedźwiedzia, laureatami nagrody byli dwaj polscy reżyserzy. Obydwaj twórcy, Roman Polański za film Matnia (1966) i Jerzy Skolimowski za Start (1967), wyróżnieni zostali za filmy nakręcone na emigracji (odpowiednio w Wielkiej Brytanii i Belgii).
Zestawienie państw, których filmy zdobyły Złotego Niedźwiedzia (stan na kwiecień 2026), przedstawia się następująco:
Państwo Złoty Niedźwiedź 14 8 7 7 6 5 4 3 3 3 3 2 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
Laureaci Złotego Niedźwiedzia Rok Film Reżyseria Kraj pochodzenia 1951 Bobrowa dolina (Beaver Valley) James Algar * Kopciuszek (Cinderella) Wilfred JacksonHamilton LuskeClyde Geronimi * Sprawiedliwości stało się zadość (Justice est faite) André Cayatte * Bez adresu (Sans laisser d’adresse) Jean-Paul Le Chanois * Czterech w jeepie (Die Vier im Jeep) Leopold Lindtberg * 1952 Ona tańczyła jedno lato (Hon dansade en sommar) Arne Mattsson * 1953 Cena strachu (Le salaire de la peur) Henri-Georges Clouzot 1954 Wybór Hobsona (Hobson’s Choice) David Lean * 1955 Szczury (Die Ratten) Robert Siodmak * 1956 Zaproszenie do tańca (Invitation to the Dance) Gene Kelly 1957 Dwunastu gniewnych ludzi (Twelve Angry Men) Sidney Lumet 1958 Tam, gdzie rosną poziomki (Smultronstället) Ingmar Bergman 1959 Kuzyni (Les cousins) Claude Chabrol 1960 Żywot Łazika z Tormesu (El Lazarillo de Tormes) César Fernández Ardavín * 1961 Noc (La notte) Michelangelo Antonioni * 1962 Rodzaj miłości (A Kind of Loving) John Schlesinger 1963 Szatan (Il diavolo) Gian Luigi Polidoro Bushido – saga o samurajach (武士道残酷物語 / Bushidô zankoku monogatari) Tadashi Imai * 1964 Upalne lato (Susuz yaz) Metin Erksan * 1965 Alphaville (Alphaville, une étrange aventure de Lemmy Caution) Jean-Luc Godard 1966 Matnia (Cul-de-sac) Roman Polański 1967 Start (Le départ) Jerzy Skolimowski * 1968 Na kogo wypadnie (Ole dole doff) Jan Troell 1969 Młode lata (Рани радови / Rani radovi) Želimir Žilnik * 1970 Nagrody nie przyznano. 1971 Ogród Finzi-Continich (Il giardino dei Finzi-Contini) Vittorio De Sica 1972 Opowieści kanterberyjskie (I racconti di Canterbury) Pier Paolo Pasolini 1973 Odległy grom (অশনি সংকেত / Ashani Sanket) Satyajit Ray * 1974 Kariera Duddy Kravitza (The Apprenticeship of Duddy Kravitz) Ted Kotcheff * 1975 Adopcja (Örökbefogadás) Márta Mészáros * 1976 Buffalo Bill i Indianie (Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull’s History Lesson) Robert Altman 1977 Wniebowstąpienie (Восхождение / Woschożdienije) Łarisa Szepitko * 1978 Pstrągi (Las truchas) José Luis García Sánchez Co powiedział Max (Las palabras de Max) Emilio Martínez-Lázaro 1979 David Peter Lilienthal 1980 Heartland Richard Pearce Palermo czy Wolfsburg (Palermo oder Wolfsburg) Werner Schroeter 1981 Szybciej, szybciej (Deprisa, deprisa) Carlos Saura 1982 Tęsknota Veroniki Voss (Die Sehnsucht der Veronika Voss) Rainer Werner Fassbinder 1983 Przewaga (Ascendancy) Edward Bennett Ul (La colmena) Mario Camus 1984 Strumienie miłości (Love Streams) John Cassavetes 1985 Kobieta i obcy (Die Frau und der Fremde) Rainer Simon * Wetherby David Hare 1986 Stammheim (Stammheim – Die Baader-Meinhof-Gruppe vor Gericht) Reinhard Hauff 1987 Temat (Тема / Tema) Gleb Panfiłow 1988 Czerwone sorgo (红高粱 / Hong gao liang) Zhang Yimou * 1989 Rain Man Barry Levinson 1990 Pozytywka (Music Box) Costa-Gavras Skowronki na uwięzi (Skrivánci na niti) Jiří Menzel * 1991 Dom uśmiechów (La casa del sorriso) Marco Ferreri 1992 Wielki Kanion (Grand Canyon) Lawrence Kasdan 1993 Kobiety znad Jeziora Pachnących Dusz (香魂女 / Xiang hu nu) Xie Fei Przyjęcie weselne (喜宴 / Xi yan) Ang Lee * 1994 W imię ojca (In the Name of the Father) Jim Sheridan * 1995 Przynęta (L’appât) Bertrand Tavernier 1996 Rozważna i romantyczna (Sense and Sensibility) Ang Lee 1997 Skandalista Larry Flynt (The People vs. Larry Flynt) Miloš Forman 1998 Dworzec nadziei (Central do Brasil) Walter Salles * 1999 Cienka czerwona linia (The Thin Red Line) Terrence Malick 2000 Magnolia Paul Thomas Anderson 2001 Intymność (Intimité) Patrice Chéreau 2002 Spirited Away: W krainie bogów (千と千尋の神隠し / Sen to Chihiro no kamikakushi) Hayao Miyazaki Krwawa niedziela (Bloody Sunday) Paul Greengrass 2003 Na tym świecie (In This World) Michael Winterbottom 2004 Głową w mur (Gegen die Wand) Fatih Akın * 2005 Czarna Carmen (U-Carmen eKhayelitsha) Mark Dornford-May * 2006 Grbavica Jasmila Žbanić * 2007 Małżeństwo Tui (图雅的婚事 / Tuya de hun shi) Wang Quan’an 2008 Elitarni (Tropa de Elite) José Padilha 2009 Gorzkie mleko (La teta asustada) Claudia Llosa * 2010 Miód (Bal) Semih Kaplanoğlu 2011 Rozstanie (جدایی نادر از سیمین / Jodaeiye Nader az Simin) Asghar Farhadi * 2012 Cezar musi umrzeć (Cesare deve morire) Paolo i Vittorio Taviani 2013 Pozycja dziecka (Poziția copilului) Călin Peter Netzer * 2014 Czarny węgiel, kruchy lód (白日焰火 / Bai ri yan huo) Diao Yinan 2015 Taxi – Teheran (تاکسی / Taxi) Dżafar Panahi 2016 Fuocoammare. Ogień na morzu (Fuocoammare)Gianfranco Rosi 2017 Dusza i ciało (Testről és lélekről) Ildikó Enyedi 2018 Touch Me Not Adina Pintilie 2019 Synonimy (Synonymes) Nadaw Lapid * 2020 Zło nie istnieje (شیطان وجود ندارد / Sheytan vojud nadarad) Mohammad Rasoulof 2021 Niefortunny numerek lub szalone porno (Babardeală cu bucluc sau porno balamuc) Radu Jude 2022 Alcarràs Carla Simón 2023 Adamant (Sur l’Adamant) Nicolas Philibert 2024 Dahomej (Dahomey) Mati Diop * 2025 Sny o miłości (Drømmer) Dag Johan Haugerud * 2026 Żółte listy (Gelbe Briefe) İlker Çatak *Pierwsza wygrana dla danej kinematografii.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Złoty, Srebrny i Brązowy Niedźwiedź Kategoria:Nagrody dla najlepszych filmów