Osjaków – miasto w Polsce, położone w województwie łódzkim, w powiecie wieluńskim, siedziba miejsko-wiejskiej gminy Osjaków. Leży nad Wartą, przy drodze krajowej nr 74 z Wielunia do Piotrkowa Trybunalskiego. Jest miejscem etapowym spływów kajakowych.
Osjaków uzyskał lokację miejską około 1446 roku, zdegradowany do rangi osady w 1793 rokuDymitrow, M. (2015). The concept of urbanity in light of the municipal reform in interwar Poland / Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej, [w:] Krzysztofik, R., & Dymitrow, M. (Eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy. Gothenburg: University of Gothenburg, pp. 61–63 / 65–115.Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 58–59.Najgrakowski, M. (2009). Miasta Polski do początku XXI wieku: podstawowe informacje o datach założenia i likwidacji. Dokumentacja geograficzna..
W latach 1867–1953 był siedzibą gminy Radoszewice w powiecie wieluńskimGłówny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933., 1953–1954 – gminy Osjaków., 1954–1972 – gromady OsjakówUchwała Nr 40/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu wieluńskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-167/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 22 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 39)., a od 1973 – reaktywowanej gminy OsjakówUchwała Nr XIX/100/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie łódzkim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 20 grudnia 1972, Nr. 14, Poz. 185)..
W latach 1975–1998 należał administracyjnie do województwa sieradzkiego.
1 stycznia 2024 odzyskał status miasta.
+ Integralne części miasta Osjaków SIMC Nazwa Rodzaj0708437 Ewarystów część miasta0708443 Glinianki część miasta0708450 Lesisko część miasta0708466 Mazurka część miasta0708472 Wesołe Kąty część miasta
Historia mały|lewo|Odręczny plan Osjakowa nieznanego autora z 1920 Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z 1299 r. Przed 1446 r. wieś otrzymała prawa miejskie, nie rozwinęła się jednak nigdy w znaczący ośrodek miejski i utraciła je w 1793 r. na skutek pożaru, który strawił większość zabudowań.
Od dawna pozyskiwano tu żelazo z rudy darniowej. W 1563 r. powstała pierwsza kuźnica. Jeszcze w okresie międzywojennym w okolicach Osjakowa (Józefina, Jasień, Czernice) wydobywano rudę i transportowano ją do huty „Kościuszko” i „Pokój” na Śląsku oraz do Częstochowy.
W 1791 r. Osjaków należał do Józefa Masłowskiego. W XIX w. należał do Psarskich herbu Jastrzębiec. Za udział w powstaniu styczniowym Józef Psarski i Władysław Ostrzycki z Osjakowa zostali zesłani na Sybir.
II wojna światowa Przed II wojną światową 60% mieszkańców stanowili Żydzi. Miejscowość żyła z rolnictwa i handlu. W 1940 roku Niemcy zorganizowali dla ludności żydowskiej getto. Nie miało ono charakteru zamkniętego. W sierpniu 1942 roku rozpoczęto likwidację getta. Żydów z Osjakowa i z gminy Kiełczygłów zamknięto w kościele w Osjakowie. Przebywali w nim stłoczeni przez kilka dni bez pożywienia. Wywieziono ich do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem i tam wymordowano. W ten sposób żyjąca od blisko 300 lat żydowska mniejszość w Osjakowie przestała istnieć.
Zabytki Neogotycki kościół św. Jadwigi wzniesiony został w latach 1912–1914 na miejscu poprzednich: z 1522 i kolejnego z 1649 r. W kościele m.in. późnogotycka chrzcielnica z XVI w. Na wieży kościoła znajduje się zegar wykonany w 1938 roku przez Józefa Ambroziego z Tuszyna. Zachowała się też była synagoga. W centrum miejscowości stoi pomnik poświęcony ofiarom ludobójstwa niemieckiego. Na cmentarzu wiele pomników przyrody i mogiła powstańców poległych 17 marca 1863 r. w bitwie pod Radoszewicami oraz mogiły ofiar niemieckiego terroru.
Ludzie związani z Osjakowem
Miasta partnerskie Jest miastem partnerskim francuskiego Trévol.
Zobacz też Cmentarz żydowski w Osjakowie
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().
Bibliografia Muszyńska E.: Problem zagrożonych reliktów urbanistycznych małych miast. Warszawa, 1977, s. 79–81 Ruszkowski A.: Sieradz i okolice, Sieradz, 2000
Linki zewnętrzne Osjakow.pl – oficjalna strona internetowa Osjakowa Osjakowianie.pl – serwis informacyjny i forum dyskusyjne Osjakowa
Kategoria:Miasta w województwie łódzkim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XV wieku Kategoria:Ziemia wieluńska