mały|Agatha Christie – uznawana za prekursorkę cosy crime Kryminał kocykowy (, dosł. przytulny kryminał) – podgatunek literatury kryminalnej, charakteryzujący się łagodniejszym podejściem do tematyki zbrodni, mniejszą ekspozycją przemocy, lekką atmosferą i ograniczeniem drastycznych opisów.
Charakterystyka Brak brutalnych scen – przestępstwo często dzieje się „poza kadrem”, bez drastycznych opisów krwi czy tortur. Podobnie: bardziej kontrowersyjne elementy dzieją się poza sceną fabularną, również seksualność nie jest raczej pokazywana w szczegółach. Detektyw-amator – główny bohater nie jest profesjonalnym śledczym czy policjantem, lecz osobą „zwyczajną”: pisarzem, gospodynią domową, nauczycielką, bibliotekarzem, sąsiadem, starszą panią. Taki bohater bywa bardziej „osobisty”, łatwiej identyfikowalny dla czytelnika. Małomiasteczkowa sceneria – miejscem akcji są najczęściej prowincje, małe miejscowości, gdzie wszyscy się znają, co sprzyja intrygom i sekretom. Zamknięte środowisko tworzy specyficzną, kameralną atmosferę. Tonacja lekka, humorystyczna – kryminał bywa przeplatany elementami obyczajowymi, ironią i subtelnym humorem. Tematy “ocieplające” – pojawiają się dodatkowe elementy wprowadzające lżejszą atmosferę, np.: hobby, kuchnia, ciasta, zwierzęta, kluby, lokalne społeczności, małe sklepy. Zamknięta kompozycja fabularna – na końcu złoczyńca zostaje ujawniony, sprawiedliwość wymierzona, a społeczność funkcjonuje dalej. Ład powraca, a tajemnice się wyjaśniają. Często jest to aspekt domyślny, by czytelnik odczuł satysfakcję z rozwiązania zagadki. Zagadki logiczne, wskazówki i mylące informacje – czytelnik często ma możliwość samodzielnego rozwiązania zagadki poprzez analizę wskazówek; używane są fałszywe tropy (red herrings).
Historia i rozwój gatunku Określenie cosy crime wywodzi się z literatury anglosaskiej. Korzenie gatunku można znaleźć już w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, nazywanych złotym wiekiem kryminału (Golden Age of Detective Fiction), m.in. w klasykach Agathy Christie i Dorothy L. Sayers, w których zamknięte społeczności i brak drastycznej przemocy były normą. Termin cosy pojawił się w XX wieku, by odróżnić łagodniejsze, mniej brutalne kryminały od ich bardziej mrocznych albo brutalnych odmian. Współcześnie gatunek ten zyskuje na popularności – wiele serii książek, adaptacji telewizyjnych nosi cechy kryminałów kocykowych. Zmniejsza się także dystans między klasycznymi cosy a nowszymi formami, czasem naruszającymi konwencję.
Przykłady Agatha Christie – seria o pannie Marple, pani detektyw-amator, rozwiązującej kryminalne zagadki w małych angielskich wsiach. M. C. Beaton – cykl Agatha Raisin, opowiadający o emerytowanej pracownicy PR, prowadzącej na własną rękę śledztwa w małej wiosce w Cotswolds. Alexander McCall Smith – The No. 1 Ladies’ Detective Agency, pełen ciepła i humoru utwór opowiadający o śledztwach Mmy Ramotswe z Botswany. Catriona McPherson – dowcipna seria Dandy Gilver (kryminał historyczny z elementami cosy). Główna bohaterka, gospodyni domowa, arystokratka działa wśród blisko ze sobą związanej społeczności w małych szkockich miasteczkach. Richard Osman – zabawny Czwartkowy Klub Zbrodni, gdzie grupa emerytów z domu spokojnej starości rozwiązuje kryminalne zagadki. Merryn Allingham – seria o Florze Steele, pani detektyw-amator, właścicielce księgarni w angielskim miasteczku Abbeymead.
Historia i rozwój gatunku w literaturze polskiej W Polsce gatunek zyskał popularność w drugiej dekadzie XXI wieku, wraz ze wzrostem zainteresowania lżejszymi odmianami kryminału. Media i portale literackie zaczęły używać określenia kryminał kocykowy, podkreślając jego lżejszy charakter i odmienność od mrocznych thrillerów. Według publicystów, gatunek odpowiada na potrzebę czytelników poszukujących literatury kryminalnej bez nadmiernego okrucieństwa, bardziej rozrywkowej i nastawionej na relacje międzyludzkie.
Przykłady Alek Rogoziński – humorystyczna seria z Różą Krull (detektywem-amatorem), akcja rozrywa się w zamkniętym środowisku. Katarzyna Gacek – cykl Agencja Detektywistyczna Czajka, osadzony m.in. w mniejszych miejscowościach (np. Milanówku), gdzie postacie rozwiązują lokalne zagadki kryminalneBeata Walęciuk-Dejneka, Kobiety na tropie zbrodni: autorki i bohaterki (Joanna Szymczyk Ewa i złoty kot, Katarzyna Gacek i Agnieszka Szczepańska Moc i cesarzowa), „Prace Literaturoznawcze”, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, 2017, s. 62 (pol.).. Jacek Galiński – np. komediowy kryminalny cykl o Zofii Wilkońskiej, w którym główna bohaterka, emerytowana nauczycielka prowadzi prywatne śledztwa.
Odbiór i kontrowersje Termin kryminał kocykowy lub przytulny kryminał budzą czasem sprzeciw – część czytelników lub autorów uważa, że określanie zbrodni mianem „przytulnej” jest nieodpowiednie lub trywializujące dramatyczność tematyki. Granica między cosy crime a innymi typami kryminału (np. thrillerem czy noir) bywa płynna; gdy występuje zbyt wiele elementów mrocznych czy drastycznych, utwór może tracić cechy cosy i przechodzić w inne podgatunki.
Zobacz też kryminał powieść detektywistyczna komedia kryminalna czarny kryminał thriller powieść gotycka
Przypisy
Kategoria:Literatura kryminalna i sensacyjna Kategoria:Gatunki literackie