Budy Wielgoleskie – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim, w gminie Latowicz.
W latach 1526–1795 wieś należała do starostwa latowickiego. W latach 1795–1809 – pod zaborem austriackim. Od 1809 r. w Księstwie Warszawskim, guberni warszawskiej, powiecie siennickim, a od 1866 r. w powiecie mińskim (od 1868 nazwa powiatu nowomiński). W latach 1870–1954 należała do gminy Wielgolas, w latach 1955-1972 – do Gromadzkiej Rady Narodowej w Wielgolesie, od 1973 r. należy do gminy Latowicz.
W latach 1919–1939 wieś była w granicach województwa warszawskiego, 1939-1945 w Generalnym Gubernatorstwie, 1946-1975 w województwie warszawskim, od 1975 do 1998 r. – w granicach województwa siedleckiego. Od 1999 r. znajduje się w województwie mazowieckim.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Matki Bożej Różańcowej w Wielgolesie.
Historia Najstarsze ślady osadnictwa to okrzeski krzemienne z epoki neolitu, odnajdywane przy drodze do Starogrodu, prawdopodobnie pozostałość pracowni krzemiennej. Wieś wzmiankowana po raz pierwszy w dokumentach parafii Latowicz w 1864 r. Pierwsi mieszkańcy zajmowali się wytopem smoły drzewnej, wyrobem popiołu i potażu, dlatego nazywano ich „smolarze”, „popielarze”, W 1880 r. wieś liczyła 56 domów i około 340 mieszkańców. W 1930 r. mieszkańcy zaangażowali się w budowę Kaplicy Zjawienia w Wielgolesie. W XX-leciu międzywojennym istniała tu 4-klasowa szkoła podstawowa. W 1963 r. powstało Koło Gospodyń Wiejskich. W 1997 r. założono Ochotniczą Straż Pożarną. W 1970 r. wieś liczyła 282 mieszkańców, a w 2000 r. - 344 mieszkańców. Przyrost naturalny w latach 1970-2000 wyniósł (-10%). W 1988 r. we wsi było 81 domów, w 2009 - 103 domy.
Zabytki Murowana kapliczka – słupowa, otynkowana, biała, ulokowana przy skrzyżowaniu dróg, wzniesiona w 1932 r. przez Józefa Wołkowca. Kapliczka z czerwonej cegły, usytuowana na wschodnim krańcu wsi, ufundowana w 1972 r. przez Stanisława i Helenę Wojdów.
Miejsca pamięci Przy drodze Siennica – Latowicz znajduje się w Budach Wielgoleskich mogiła łącznika AK z Siennicy, rozstrzelanego przez Niemców dnia 18 VII 1944 r.
Przypisy Raport o stanie gminy Latowicz w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 8 Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji
Bibliografia Archiwum Parafii Latowicz, Księga Urodzonych 1862-1875. AGAD, Archiwum Skarbu Koronnego, Oddział I, sygn. 72 cz.2. – Rejestr pogłownego Ziemi Czerskiej. Gajowniczek. Z. 1999. Dzieje Latowicza, FPL, Latowicz Gajowniczek Z., 1999. Dzieje Parafii Latowicz, FPL, Latowicz. Niedźwiedź J. Ostas C., Opracowanie studialne wartości kulturowych Gminy Latowicz Sienkiewicz M., i in. 1999. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Latowicz.
Kategoria:Latowicz (gmina)