thumb|Znak kierunku „krańcówka” do pętli MPK Łódź thumb|Ekspres thumb|Brecha thumb|upright=0.7|Tytka Gwara łódzka – łodzianizmy, słownictwo charakterystyczne dla mieszkańców aglomeracji łódzkiej. W gwarze łódzkiej występują liczne germanizmy, jidyszyzmy oraz zapożyczenia z innych gwar, a w szczególności z poznańskiej i śląskiej.
Przykłady „ajntopf” – obiad z jednego garnka „angielka” – 1) bułka paryska; 2) określenie małej szklaneczki potocznie zwanej literatką „august” – klaun, błazen „bajzel” – bałagan, nieład „bigiel” – deptak, tłoczne miejsce, w szczególności zamknięta dla ruchu część ulicy Piotrkowskiej w Łodzi „brzuszek” – surowy boczek „chachmęcić” – kombinować „chechłać” – kroić tępym nożem „chęchy” lub „chynchy” – krzaki, zarośla „chichry, chichrać się” – śmiech, śmiać się „drygle” – zimne nóżki (potrawa) „ekspres” – zamek błyskawiczny „farfocle” – warzywa w zupie „foliówka” – torebka, torba foliowa, reklamówka „galancie” – dużo, ładnie, dobrze „galanty” – spory, duży „gołda” – wódka „krańcówka” – pętla lub przystanek końcowy linii komunikacji tramwajowej lub autobusowej „kulosy” – nogi „lajpo” lub „limo” – zasinienie pod okiem od uderzenia, podbite oko „lebera” – wątrobianka „leberka” – pasztetowa „migawka” – bilet okresowy MPK (obecnie bilety okresowe w Łodzi wydawane są w postaci elektronicznej na karcie miejskiej, która również nazywa się Migawka) „po prosty” – często używane, zamiast „po prostu” „piekarz” – nalepka na chlebie „po czemu” – po ile „schodzić” – wysiadać z tramwaju „siajowe” – kiepskiej jakości (od imienia Szai Rosenblatta) „śnupa” – pysk, twarz „szlaja, szlajać się” – włóczęga, włóczyć się „sznyta, sznytka” – kromka „taryfa” – taksówka „towar” – określenie tkaniny, popularne wśród branży włókniarskiej „trambambula” – piłkarzyki „żulik” – chleb turecki z rodzynkami (podłużny chlebek z rodzynkami podbarwiony kawą zbożową, słodzony miodem lub melasą)
Zdarzają się również germanizmy – łom to „brecha” lub „breszka”, torebka uformowana z kawałka szarego papieru zwiniętego w rożek (mogąca służyć jako np. opakowanie na cukierki) to „tytka” – oraz rusycyzmy („stać za czymś” w znaczeniu „stać po coś”, „bystro” w znaczeniu „prędko, szybko”).
Gwary dzielnicowe Kiedy kształtowała się Łódź przemysłowa, czyli pod koniec XIX i na początku XX wieku, oraz w latach 50 XX w., w podłódzkich osiedlach osiedlali się chłopi, którzy przekształcali słowa używane najczęściej w miejscu pracy. Tak powstawały zniekształcone określenia, jak: „karolyfer” zamiast kaloryfer lub „towar” zamiast tkanina. Takiego słownictwa używano m.in. na niegdyś podłódzkich Bałutach i Chojnach.
Zobacz też
gwara miejska
Przypisy
Linki zewnętrzne „Słowniczek” [w:] Ludzki Język Łódzki, wyd. Muzeum Miasta Łodzi „Bałucki Słownik”, Centrum Dialogu im. Marka Edelmana
Łódzka Kategoria:Ziemia łęczycko-sieradzka Kategoria:Kultura w Łodzi