Cult of the Lamb – komputerowa gra akcji z elementami roguelike oraz , opracowana przez australijskie studio i wydana przez Devolver Digital 11 sierpnia 2022 roku na platformach Windows, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X/S oraz Nintendo Switch.
Fabuła Cult of the Lamb opowiada o losach baranka, który po uprowadzeniu przez cztery bóstwa Starej Wiary zostaje uratowany przez tajemnicze bóstwo The One Who Waits (pol. Ten, który czeka). Obdarzony nowym życiem oraz Czerwoną Koroną, baranek rozpoczyna budowę kultu ku czci swojego wybawcy, walcząc z bóstwami Starej Wiary w czterech lochach. Po ich pokonaniu staje przed dylematem, czy spełnić pierwotny pakt i poświęcić własne życie, czy wystąpić przeciwko The One Who Waits, co prowadzi do różnych zakończeń gry.
Rozgrywka w Cult of the Lamb łączy eksplorację lochów, zarządzanie osadą i rozwój kultu. Rozwój kultu polega na zdobywaniu nowych wyznawców oraz budowaniu struktur w siedzibie. Kluczowym elementem są tzw. Crusade Runs, podczas których baranek walczy z przeciwnikami, zdobywa zasoby i werbuje wyznawców. Walka toczy się w czasie rzeczywistym, z użyciem różnych broni i strategii.
Cult of the Lamb spotkała się z ogólnie przychylnym odbiorem krytyków, odniosła sukces komercyjny i zdobyła liczne nagrody branżowe.
Fabuła Akcja gry rozpoczyna się w krainie Starej Wiary (), gdzie główny bohater, bezimienny baranek, zostaje porwany przez cztery bóstwa rządzące tym światem i złożony w ofierze na rytualnym ołtarzu. Bóstwa ogłaszają, że zgodnie ze starożytnym proroctwem baranek doprowadzi do upadku ich kultu oraz uwolni istotę znaną jako The One Who Waits (). W momencie składania ofiary pojawia się tajemnicze bóstwo, będące prastarą istotą zdradzoną i uwięzioną w przeszłości przez pozostałą czwórkę. Obdarza ono baranka nowym życiem oraz tak zwaną Czerwoną Koroną, domagając się w zamian założenia kultu ku własnej czci i szerzenia jego wpływów. Po przyjęciu propozycji baranek powraca do świata żywych, gdzie spotyka szczura imieniem Ratau, byłego przywódcę sekty oddanej bóstwu The One Who Waits. Ratau prowadzi go do opuszczonej doliny, w której baranek rozpoczyna budowę nowej wspólnoty kultowej.
W toku rozgrywki bohater rozwija kult, pozyskując nowych wyznawców i wznosząc sakralne budowle, takie jak ołtarze i świątynie. Jednocześnie wyrusza na ekspedycje do czterech głównych lochów, z których każdy stanowi domenę jednego z bogów Starej Wiary. W każdej z tych lokacji baranek walczy z zastępami przeciwników, zdobywając zasoby oraz unikalne przedmioty niezbędne do rozwoju jego kultu. Na końcu każdego lochu staje do pojedynku z bossem, który jest jednym z bóstw i przywódcą danej domeny. Po pokonaniu każdego z czterech bogów Starej Wiary bohater zbliża się do ostatecznej konfrontacji. W trakcie tych starć i wraz z postępem gry zdobywa siłę niezbędną do stawiania czoła coraz potężniejszym przeciwnikom. W ten sposób baranek wypełnia proroctwo, gdyż, pokonując bóstwa, niszczy fundamenty Starej Wiary.
Kulminacyjnym momentem fabuły jest spotkanie baranka z istotą The One Who Waits, która go ocaliła. Gracz staje przed kluczową decyzją: może dobrowolnie spełnić pierwotny pakt i poświęcić się, co prowadzi do zakończenia gry przez złożenie postaci w ofierze, albo odmówić śmierci i rozpocząć walkę z bóstwem. Jeśli baranek podejmie walkę, możliwe są dwa główne zakończenia: może zabić istotę The One Who Waits lub jej przebaczyć. W standardowym zakończeniu bohater wybiera drogę zdrady dawnego wybawiciela i unicestwia go, co paradoksalnie prowadzi do spełnienia proroctwa Starej Wiary, gdyż baranek niszczy wszystkie jej bóstwa. Alternatywnie gracz może obdarzyć The One Who Waits łaską; po pokonaniu jej baranek może włączyć istotę do własnego kultu, nawet poprzez symboliczne „małżeństwo” z bóstwem. Każda z tych opcji prowadzi do odmiennego zakończenia gry. Motywy zemsty, poświęcenia oraz bezwzględnej władzy pozostają ze sobą ściśle powiązane na każdym etapie opowieści.
Motywem przewodnim Cult of the Lamb jest konflikt między starą a nową wiarą oraz cena, jaką należy ponieść za zdobycie boskich mocy. Gra przedstawia historię bohatera, który w zamian za ocalenie zostaje zobowiązany do szerzenia kultu tajemniczej istoty. W fabule nawiązano także do motywów faustowskich, w których bohater zawiera pakt z nadprzyrodzoną istotą w zamian za różne korzyści. mały|Kostium przedstawiający baranka z gry
Rozgrywka Rozgrywka w Cult of the Lamb łączy elementy kilku gatunków gier, w tym eksploracyjnej gry akcji typu roguelike, symulatora budowy osady oraz symulatora budowy i zarządzania. Gracz wciela się w baranka ocalonego przed rytualnym poświęceniem przez mroczne bóstwo. W zamian za ocalenie bohater zostaje zobowiązany do założenia i rozwoju kultu oddającego cześć swojemu wybawcy. Podstawowy mechanizm rozgrywki opiera się na naprzemiennym eksplorowaniu lochów w celu zdobywania zasobów oraz zarządzaniu wyznawcami w osadzie, którzy wspierają rozwój kultu, odblokowując nowe funkcje.
Jednym z głównych elementów rozgrywki w Cult of the Lamb są tzw. Crusade Runs, czyli wyprawy w stylu krucjat, podczas których gracz walczy z przeciwnikami, zdobywa zasoby oraz werbuje nowych wyznawców. Starcia odbywają się w czasie rzeczywistym, a postać gracza ma do dyspozycji różnorodny arsenał obejmujący m.in. miecze, bicze, broń dystansową oraz muszkiety. W trakcie walki obecne są elementy zręcznościowe, a kluczowe znaczenie ma właściwy dobór broni, premii (modyfikatorów) oraz strategii ataku. Pokonywanie bossów i hord przeciwników umożliwia zdobycie surowców i artefaktów, które odblokowują nowe możliwości rozwoju. Każda porażka w lochu skutkuje spadkiem poziomu wiary (Faith) wśród członków kultu, co wpływa na dalszy przebieg rozgrywki. Pojedyncza eksploracja lochu trwa zazwyczaj około dziesięciu minut.
Ważnym elementem rozgrywki w Cult of the Lamb jest także zarządzanie kultem. Gracz buduje nowe struktury w siedzibie wspólnoty, takie jak domy, farmy, ołtarze czy kuźnie, a także odprawia rytuały i wygłasza kazania w celu umacniania wiary swoich wyznawców. Wyznawcy wytwarzają zasób zwany Devotion, który umożliwia odblokowywanie nowych struktur, doktryn oraz bonusów dla kultu. Kluczowym elementem rozgrywki jest także wskaźnik Faith (pol. wiara), odzwierciedlający poziom zadowolenia i lojalności wyznawców. Jego utrzymanie ma istotne znaczenie dla zachowania kontroli nad wspólnotą oraz dalszego rozwoju.
Gracz zdobywa nowe umiejętności oraz opcje rozwoju dzięki mechanice „Boskiego natchnienia”, która pozwala na rozbudowę kultu i odblokowywanie kolejnych receptur rzemieślniczych. Równocześnie musi troszczyć się o potrzeby wyznawców, przygotowując posiłki, dbając o czystość, odprawiając rytuały oraz utrzymując wysokie morale wspólnoty. W miarę postępów w grze dochodzi do czterech kluczowych starć z bóstwami, zwanymi także biskupami, którzy po pokonaniu mogą zostać przyjęci jako nowi członkowie kultu.
Oprócz głównej bazy kultu oraz lochów gracz ma dostęp do pobocznych lokacji, w których znajdują się postacie niezależne oferujące minigry i dodatkowe aktywności. Przykładowo w Lonely Shack przewodnik Ratau umożliwia graczowi udział w grze w kości, co pozwala pomnożyć zgromadzone zasoby, natomiast w Pilgrim’s Passage możliwe jest łowienie ryb, stanowiących źródło pokarmu dla wyznawców kultu.
Na poziomie projektowym deweloperzy połączyli elementy roguelike i symulatora, czerpiąc inspirację z gier takich jak Enter the Gungeon czy The Binding of Isaac, które oferują nieskończoną regrywalność i , oraz z symulatorów kolonii, takich jak RimWorld, które umożliwiają dynamiczne tworzenie historii przez działania gracza. Rozgrywka opiera się na naprzemiennym wykonywaniu krótkich „krucjat” oraz zarządzaniu kultem, obejmującym budowanie struktur, karmienie wyznawców i dbanie o ich potrzeby. Poprzez zastosowanie opowieści emergentnej, której przebieg zależy od decyzji gracza, każda rozgrywka jest unikalna.
Ukończenie głównego wątku fabularnego zajmuje przeciętnie około 14 godzin, przy czym czas ten może się wydłużyć w przypadku wyboru najwyższego poziomu trudności. Pełne ukończenie gry, obejmujące zarówno główną linię fabularną, jak i odblokowanie wszystkich ulepszeń oraz umiejętności, zajmuje około 17 godzin. Zdobycie wszystkich dostępnych trofeów i osiągnięć wymaga natomiast około 21 godzin rozgrywki.
Produkcja Cult of the Lamb zostało stworzone przez niezależne, australijskie studio Massive Monster, założone w 2016 roku przez twórców dawnych gier flash, we współpracy z Devolver Digital jako wydawcą.
Studio Massive Monster wcześniej specjalizowało się w grach o kreskówkowej, dziecięcej estetyce. Z powodu ograniczonego zasięgu takich tytułów, kierowanych do młodszych graczy, twórcy zdecydowali się połączyć styl graficzny oparty na uroczych zwierzętach z mrocznymi, horrorowymi elementami, zachowując spójność stylistyczną. Głównym założeniem było stworzenie kontrastu między „słodkim a makabrycznym” przy jednoczesnym unikaniu groteskowości i nadmiernej brutalności. Inspiracje czerpano m.in. z filmów Midsommar i Kult. Decyzja o oparciu świata przedstawionego na antropomorficznych zwierzętach miała na celu złagodzenie ciężkich w odbiorze treści, takich jak rytuały czy ofiary, i umożliwiła zachowanie lekkiego, kreskówkowego charakteru grafiki. Projektowanie postaci wiązało się z iteracyjnym procesem korekty, w którym elementy zbyt „urocze” były modyfikowane na bardziej złowrogie. System przeciwników zakładał, że bossowie po pokonaniu stają się członkami kultu, przyjmując bardziej przyjazną formę. Pomysł ten pojawił się w środkowej fazie produkcji.
Inspiracją dla mechaniki gry były symulatory takie jak Stardew Valley, RimWorld, Don’t Starve, oraz gry typu roguelike jak The Binding of Isaac, Enter the Gungeon i Hades.
Proces tworzenia głównego bohatera przeszedł wiele zmian koncepcyjnych. Ostatecznie zdecydowano się na baranka ze względu na religijne konotacje i symbolikę ofiary. Roboczym tytułem gry było The Sacrificial Lamb, a scena rytualnego poświęcenia bohatera istniała już na wczesnym etapie rozwoju.
Prace graficzne prowadzone były we współpracy między dyrektorem artystycznym a zespołem kreatywnym, w oparciu o prototypy przygotowywane przez programistów. Część materiałów koncepcyjnych trafiła do artbooka, który zawiera szkice, niewykorzystane projekty oraz fragmenty ze wczesnych wersji gry.
Gra została wydana 11 sierpnia 2022 roku na platformy Windows, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X/S oraz Nintendo Switch.
Rozwój Od początku produkcji twórcy zakładali długoterminowe wsparcie tytułu poprzez aktualizacje rozwijające fabułę, zwiększające liczbę dostępnych zwierząt, przeciwników, broni oraz mechanik interakcji z kultystami. Pod koniec grudnia 2022 roku, podczas prezentacji zorganizowanej przez wydawców tytułu, zaprezentowano przyszłe plany rozwoju gry i aktualizacje. Na początku stycznia 2023 roku zapowiedziano aktualizację, która miała rozbudować między innymi system walki, w tym walki z bosami. Krótko przed jej wydaniem ogłoszono wypuszczenie mniejszej łatki, mającej na celu poprawę błędów.
20 kwietnia 2023 roku twórcy zapowiedzieli wydanie dużej aktualizacji Relics of the Old Faith, która ukazała się 24 kwietnia tego roku. Aktualizacja, określana także mianem darmowego rozszerzenia, dodała do gry między innymi nowy, fabularny tryb gry dostępny po pokonaniu wszystkich bossów. Tryb zapewnia nowe wyzwania oraz aktywności, dostępne po ukończeniu podstawowej linii fabularnej. Dodano także relikty dające pomocne w rozgrywce efekty postaci. Aktualizacja przebudowała w pewnym stopniu system lochów, dodała nowe postacie oraz zadania z nimi związane oraz tryb fotograficzny. W dniu premiery aktualizacji wydano także płatne rozszerzenie Heretic Pact.