thumb|Trałowanie min kotwicznych thumb|Trałowiec rzeczny T5 Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej thumb|Polski trałowiec projektu 207M ORP „Wdzydze” Trałowiec – okręt specjalny z klasy okrętów przeciwminowych przeznaczony do oczyszczania akwenów żeglownych z min kontaktowych i niekontaktowych poprzez ich niszczenie za pomocą holowanych trałów. Może być także przystosowany do stawiania min lub zwalczania okrętów podwodnych. Podział Z uwagi na wielkość i możliwości oraz przewidywany rejon działania rozróżnia się, od największych: trałowce morskie (eskadrowe), bazowe, redowe, kutry trałowe i trałowce rzeczne. Podział trałowców na tak nazwane podklasy wywodził się z marynarki radzieckiej, w której od 1966 roku jako trałowce morskie klasyfikowano okręty o wyporności ponad 500 ton, bazowe: 150–500 ton i redowe: do 150 ton. Podział ten został zaadaptowany także w Polsce po II wojnie światowej, jest on jednak umowny. Nie był on powszechnie przyjęty na świecie i wobec zmniejszenia znaczenia trałowców, ma znaczenie głównie historyczne.

Trałowce morskie: przeznaczone były do niszczenia min na wodnych szlakach transportowych i przeprowadzania okrętów w konwojach za trałami; charakteryzowały się wypornością do 1800 ton i prędkością do 25 węzłów. Trałowce bazowe: przeznaczone były do niszczenia min w rejonach bazowania, na podejściach do baz, na morzach zamkniętych i w przejściach wodnych; charakteryzowały się przykładową wypornością 200–800 ton i prędkością do 18 węzłów. Trałowce redowe: przeznaczone były do niszczenia min na wodach przybrzeżnych, na redach portów i wodach zamkniętych; charakteryzowały się przykładową wypornością ok. 100–200 ton i prędkością do 16 węzłów. Trałowce rzeczne i kutry trałowe: przeznaczone były do trałowania zatok, zalewów, portów i rzek; trałowce rzeczne charakteryzowały się przykładową wypornością do 70 ton.

W terminologii anglojęzycznej rozróżniano trałowce floty (fleet minesweeper) lub oceaniczne (ocean minesweeper, amerykański skrót MSO) oraz mniejsze trałowce przybrzeżne (coastal minesweeper albo inshore minesweeper dla mniejszych jednostek), a także kutry trałowe (minesweeping boat lub launch)Na podstawie . Przestarzałe polskie określenia stosowane do II wojny światowej to: poławiacz min, trauler, minowiec (dla trałowców mogących stawiać miny).

Historia i rozwój Od początku zastosowania min morskich szukano środków do ich usuwania. Początkowo w tym celu używano głównie przystosowanych do trałowania małych kutrów parowych. Pierwszym trałowcem specjalnej budowy był rosyjski typ Fugas (lub Wzryw) z 1910Robert Gardiner (red.): Conway’s All the World’s Fighting Ships: 1906–1921. Annapolis: US Naval Institute Press, 1985, s. 320. .. Liczne okręty tej klasy budowano począwszy od I wojny światowej. Do początku II wojny światowej trałowce do rozminowania stosowały jedynie holowane za rufą trały kontaktowe, wyposażone w podcinaki służące do przecinania łańcuchów (minlin) min kotwicznych. Po wypłynięciu takiej miny, niszczono ją ogniem artylerii pokładowej. Trałowce tego okresu uzbrojone były do samoobrony w jedno lub kilka dział średniego kalibru (45–76 mm, rzadziej do 102 mm) oraz działka przeciwlotnicze.

Część trałowców mogła stawiać do kilkudziesięciu min (przeważnie 20–30), lecz nie wszystkie typy miały taką możliwość. Często trałowce okresu II wojny światowej były wyposażane w zrzutnie bomb głębinowych lub miotacze bomb głębinowych i służyły zarazem jako okręty eskortowe lub do zwalczania okrętów podwodnych. Dotyczyło to zwłaszcza dużych trałowców morskich, które przenosiły ponadto 1–2 działa kalibru do 105 mm (japońskie nawet do 120 mm) i małokalibrowe działka przeciwlotnicze. Oprócz specjalnie budowanych lub przystosowanych trałowców, do trałowania min używano też okrętów innych klas, jak slupy, torpedowce, a nawet, rzadko, niszczyciele. Z uwagi na podobną technicznie funkcję, do roli trałowców adaptowane też bywały cywilne trawlery rybackie, zwłaszcza podczas wojen.

Począwszy od II wojny światowej, większe znaczenie zyskały trały niekontaktowe (elektromagnetyczne, akustyczne). Trały takie, holowane za okrętem, powodują takie samo oddziaływanie na miny jak przepływający nad nimi statek, co aktywuje detonację min niekontaktowych. Do wykrywania zagród minowych współczesne trałowce posiadają najrozmaitsze stacje hydrolokacyjne, podkadłubowe i holowane za rufą, które w zależności od typu przeszukują akwen przed lub za trałującym okrętem. Po wykryciu takiego pola trałowiec wchodzi na nie i przy użyciu różnego typu trałów magnetycznych albo akustycznych powoduje zazwyczaj wybuchy tych rodzajów min, które reagują na wysyłane przez trały sygnały. Oprócz sprzętu przeciwminowego jednostki te posiadają zazwyczaj 1–2 armaty kal. 23–76 mm przeznaczone do ograniczonej obrony przed lotnictwem, pociskami przeciwokrętowymi i innymi okrętami nawodnymi, czasem wyposażone są w zrzutnie bomb głębinowych. Większość powojennych trałowców posiada możliwości stawiania zagród minowych, przeważnie zabierają do ok. 20–50 min.

Obecnie trałowce znajdujące się na wyposażeniu marynarek wojennych coraz częściej wypierane są przez niszczyciele min. Przyczyną tego jest fakt, iż trałowce stały się mniej skutecznym środkiem, gdyż nowoczesne typy min reagują na wszystkie czynniki, które wywoływać mogą statki, czasami nie tylko na magnetyczne i akustyczne, także np. na ciśnienie, których trałami się nie wywoła. W związku z tym kompleksowa akcja rozminowania przy użyciu trałowców jest praktycznie niemożliwa, gdyż okręty te nie mogą jednocześnie używać trałów stwarzających wszystkie potrzebne czynniki. Dlatego najskuteczniejsze są działania trałowców w dużych grupach, gdzie poszczególne jednostki wywołują różne oddziaływania, chociaż i to nie gwarantuje pełnego powodzenia rozminowywania. Tutaj z pomocą przychodzą niszczyciele min, które niszczą miny selektywnie i precyzyjnie, wykorzystując wiele środków ich wykrywania. Dodatkowym minusem użycia trałowców zawsze było także duże ryzyko wejścia na minę samego trałowca, który chcąc przetrałować akwen, wpierw sam musi na niego wpłynąć.

Pomimo tego, okręty klasy trałowiec są nadal często wykorzystywane w siłach morskich, ze względu na dużą szybkość i mimo wszystko sporą skuteczność, jeżeli chodzi o większość, ale nie wszystkie typy min. Jednak większość min morskich to nadal miny tradycyjne, ze względu na ich prostotę oraz znacznie niższą cenę od min z zastosowanymi skomplikowanymi technologiami. W związku z tym trałowce dalej będą służyć, ale coraz częściej będą je wypierać skuteczne i nowocześniejsze niszczyciele min.

Zobacz też

niszczyciel min slup wojenny stawiacz min trałowce w polskiej Marynarce Wojennej trałowiec rzeczny

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Klasy okrętów XIX wieku Kategoria:Klasy okrętów I wojny światowej Kategoria:Klasy okrętów II wojny światowej Kategoria:Klasy okrętów zimnej wojny Kategoria:Klasy okrętów XXI wieku