Państwowa Kolej Leśna Lillafüred (węg. Lillafüredi Állami Erdei Vasút, LÁEV) – kolej wąskotorowa w północno-wschodnich Węgrzech, o rozstawie szyn 760 mm, prowadząca z Miszkolca w Góry Bukowe przez Lillafüred. Długość jej zachowanych odcinków wynosi 26 km, maksymalnie było ok. 50 km. Zbudowana w 1920 roku, używana jako kolej leśna i do transportu pasażerskiego. Od lat 90. XX wieku funkcjonuje jako kolej turystyczna, o trakcji spalinowej, do osady wypoczynkowej Lillafüred położonej nad jeziorem zaporowym i dalej do Garadny.

Historia Lata 1918–1945 thumb|Sieć kolei LÁEV (linia przerywana – odcinki zlikwidowane) Plany budowy kolei leśnej prowadzącej z Miszkolca w Góry Bukowe powstały jeszcze przed I wojną światową. Do ich realizacji przystąpiono dopiero pod koniec wojny, kiedy Królewski Węgierski Urząd Leśny w Tótsóvár ogłosił 19 stycznia 1918 roku przetarg na projekt linii. Początkowo kolej nosiła nazwę: Kolej Leśna Doliny (Szinvavölgyi Erdei Vasút, SZEV). Największe pochylenie trasy ustalono na 38,3‰, a minimalny promień łuków na 50 metrów. Budowę prowadzono już po wojnie, w Królestwie Węgier, rozpoczynając ją na podstawie dekretu ministerialnego 24 lutego 1920 roku. Budowę prowadzono w dwóch kierunkach z Lillafüred. Już 4 listopada 1920 roku została ukończona linia główna w kierunku zachodnim do osady Garadna, o długości 17,7 km. Początkową stacją była wówczas Fáskert w centrum Miszkolca, dokąd 14 listopada 1920 roku dotarł pierwszy pociąg towarowy z drewnem. Do 1922 roku na kolej dostarczono pięć parowozów.

thumb|Pociąg w 1928 roku thumb|Pociąg z drewnem w 1949 thumb|Wagon motorowy w Lillafüred, 1949 rok Z końcem 1921 roku zbudowano 3-kilometrową odnogę z ulicy Dorottya w Miszkolcu na południe do placu przeładunkowego Ládi, zyskując tam połączenie z linią normalnotorową. W 1923 roku zbudowano 11-kilometrową linię boczną Parasznya z przystanku Papírgyár na północ do Mahócy. W tych latach powstały też dwie odnogi na południe do ładowni: z Lillafüred do Kerekhegy i z Ládi do Vásárhelyi (zlikwidowana już w 1934 roku ze względu na zbyt stromy profil). 18 sierpnia 1923 roku władze dopuściły w wybrane dni ograniczony ruch pasażerski przy użyciu wagonów towarowych między Fáskert a Lillafüred i 20 sierpnia pojechał pierwszy pociąg z pasażerami. Formalnie kolej otwarto dla ruchu pasażerskiego dekretem ministra handlu 3 maja 1924 roku, a licencję otrzymała dopiero 17 lutego 1926 roku. W 1925 roku kolej wprowadziła pierwsze cztery adaptowane wagony pasażerskie (nry 301–304).

W 1927 roku, w związku z budową luksusowego Hotelu Palace w Lillafüred przebudowano tam tory, odsuwając je na południe i drążąc dwa tunele (długości 112,3 m i 120 m) oraz budując dworzec. Na odcinku miejskim wydłużono natomiast tory o 300 m na wschód, tworząc nową stację końcową obok kościoła św. Anny (Szent Anna tér). W 1929 roku minister handlu zmienił nazwę kolei na Państwową Kolej Leśną Lillafüred (Lillafüred Állami Erdei Vasutak, LÁEV). W związku ze wzrostem popularności turystycznej kurortu Lillafüred, zamówiono dla kolei dalsze wagony osobowe oraz dwa wagony motorowe (AB amot 1 i 2). W lipcu 1929 roku uruchomiono siedmioczłonowy pociąg z dwóch wagonów motorowych i pięciu przyczepnych. Maksymalne dzienne przewozy wynosiły wówczas 900 pasażerów, a rocznie 300 000; ponadto kolej woziła towary, głównie drewno. Dopuszczono też ruch nocny. W 1933 roku uruchomiono również ruch pasażerski na linii do Mahócy. Długość linii LÁEV pod koniec lat 30. wynosiła 36,3 km, w tym było 10 stacji i 26 przystanków. Kolej miała pięć parowozów, trzy wagony motorowe, 14 wagonów pasażerskich i 91 towarowych. W 1940 roku przedłużono linię boczną z Mahócy do osady Taksalápy (3,8 km). Pod koniec II wojny światowej kolej działała do 14 listopada 1944 roku, pełniąc istotną rolę przy dowozie drewna opałowego i węgla do miasta. Po przejściu frontu i zdobyciu Miszkolca przez Armię Czerwoną, już 12 grudnia 1944 roku ruch został wznowiony, pomimo zniszczeń.

Lata 1945–2000 Po wojnie w latach 1945–1947 kolej została odbudowana z uszkodzeń. Linię boczną w 1948 roku przedłużono do osady Farkasgödör-Örvénykő, wydłużając ją do 17 km, lecz dopiero w 1962 roku wznowiono na niej ruch pasażerski. Sieć kolei liczyła maksymalnie ok. 50 km długości. W 1954 roku na kolei wprowadzono dwie pierwsze lokomotywy spalinowe (typu C-50), a od 1961 roku lokomotywy spalinowe z przekładnią hydrauliczną Mk48. Dopiero w 1972 roku wycofano natomiast z ruchu parowozy. W 1973 roku z powodu rozwoju budownictwa w Miszkolcu skrócono odcinek miejski i stację początkową ponownie przeniesiono do Fáskert, a w 1978 roku do ostatecznej lokalizacji na ulicy Dorottya, likwidując odcinek w centrum o długości 4,5 km. W 1980 roku złomowano jeden z pierwotnych wagonów motorowych A02-601, a drugi A02-602 w 1990 roku przetransportowano na Kolej Dziecięcą do Budapesztu.

Przewozy towarowe na kolei zakończono w 1989 roku, równolegle z przemianami ustrojowymi, natomiast pozostał ruch pasażerski, o charakterze turystycznym. W związku z tym, w 1990 roku rozpoczęto likwidację odgałęzienia do Kerekhegyi, a w 1994 roku do Ládi. Zaprzestano też eksploatacji odcinka na linii bocznej poza Mahóca do Farkasgödör, dokąd ostatnie pociągi pasażerskie dojechały latem 1991 roku. W 2004 roku usunięto tory na nieużywanym odcinku do Farkasgödör, gdzie problemem były kradzieże szyn.

Teraźniejszość thumb|Stacja Dorottya utca w Miszkolcu Na początku XXI wieku liczba pasażerów kolei ponownie wzrosła, z ok. 180 do 230 tysięcy rocznie. Zmodernizowano dworzec na ul. Dorottya. 13 czerwca 2004 roku utworzono Fundację Koleki Lillafüred. W eksploatacji pozostaje 26 km torów, ale rozkładowy ruch całoroczny prowadzony jest tylko na 14-kilometrowym odcinku z Miszkolca przez Lillafüred do osady Garadna, a na odgałęzieniu do osady leśnej Mahóca pociągi kursują na zamówienie.

Początkowa stacja kolejowa mieści się w zachodniej części Miszkolca przy ul. Dorottya (Dorottya utca). Pociągi jadą początkowo przez miasto, obok m.in. dużego zaplecza technicznego i lokomotywowni w Majláth. Przy wytwórni papierów wartościowych Papírgyár odgałęzia się tor na północ do Mahócy. Po opuszczeniu zabudowy miejskiej główna linia wspina się przez las w górę, pokonując na odcinku 11 km 200 m różnicy poziomów. Główna stacja na tym odcinku, zaopatrzona w budynek dworcowy, znajduje się w turystycznej miejscowości Lillafüred, położonej nad jeziorem zaporowym, nad brzegiem którego przejeżdża pociąg. Stacja w Lillafüred otoczona jest z obu stron tunelami (od strony Miszkolca o długości 112,3 m, od strony Garadny 120 m). Na trasie znajduje się też 64-metrowy wiadukt o wysokości 20 m. Obok trasy kolei w kierunku Garadny znajdują się ruiny dawnej huty żelaza (Fazola-kohó).

Galeria

Tabor Tabor obejmuje przede wszystkim lokomotywy spalinowe Mk48. Między 2003 a 2006 rokiem zmodernizowano wagony i lokomotywy, wyposażając je w hamulce pneumatyczne. W 2010 roku wprowadzono pierwszą zmodernizowaną lokomotywę hybrydową Mk48 2021.

+ Pojazdy trakcyjne (obecnie)OznaczenieUkład osiZdjęcieUwagi Spalinowozy D02-501 B’B’ 150pxseria Mk48 Hibrid. Pierwotny numer 2027, używana od 1981D02-506 B’B’ 150pxseria Mk48 Hibrid. Pierwotny numer 2010, używana od 1977D02-508 B’B’ 150pxseria Mk48, nr seryjny 033/1961, używana od 1961D02-510 B’B’ 150pxseria Mk48. Pierwotny numer 2011, używana od 1977Mk48 2021 B’B’ 150pxseria Mk48 Hibrid. Zakupiona w 2007, przebudowana na hybrydową, eksploatowana od 2010C02-407B 150px ↑ seria C02-408B 150pxseria . Używana od 2004C02-203B 150pxseria . Z cukrowni Szerencs, otrzymana w 2004, używana od 2006 Parowozy 447,401 D (0-4-0) 150px seria Kv-4. Używany od 1954, odstawiony w 1972, wyremontowany w 2000. Nieczynny.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Strona Fundacji Małej Kolei Lillafüred Plan sieci na stronie ÉSZAKERDŐ

Kategoria:Koleje wąskotorowe na Węgrzech Kategoria:Miszkolc