Dobieżyn – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Buk.
Części wsi +Integralne części wsi Dobieżyn SIMC Nazwa Rodzaj 0581008 Michalin część wsi
Nazwa Wieś nazywała się dawniej inaczej i nosiła pierwotną nazwę „Dowieżyn” lub „Dowieżyno”. Po raz pierwszy miejscowość odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1354 (według zachowanej kopii z 1665) pod nazwą „Dovezino”, 1387 „Doueszino”, 1425 „Dozewyno”, 1471 „Dowyczyno”, 1508 „Dowyeszino”, 1563 „Dowieschino”, 1564 „Douiezyno, Douęzyno”, 1580 „Dowięzino”.
W XIX wieku w czasie zaborów Polski Słownik geograficzny Królestwa Polskiego odnotował także miejscowość pod nazwą „Dowieżyn” oraz „Dobieszyn”.
Po wybuchu II wojny światowej w czasie niemieckiej okupacji ziem polskich przez III Rzeszę niemieccy naziści nadali miejscowości niemiecką, ahistoryczną nazwę Doberfeld.
Historia thumb|200px|left|Dom kultury Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Była wsią kościelną leżącą w kluczu bukowskim, który należał do biskupstwa poznańskiego. W 1508 leżała w parafii Buk, w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego.
W 1401 zawarta została ugoda o rozgraniczeniu pomiędzy Otuszem a Bukiem i Dowieżynem, dzięki czemu zachował się dokładny opis okolicy wsi. Na wyspie w połowie stawu stał kopiec wyznaczający granice, który leżał naprzeciwko Otusza. Od tego kopca połowa stawu należała do Otusza, a połowa do posiadłości biskupich. W 1426 odnotowano rozgraniczenie pomiędzy wsiami Wojnowice i Kozłowo. W notatce tej wspomniano, że rozpoczęto od kopca narożnego ze wsią Dowieżyn. W 1434 sędziowie polubowni sądu ziemskiego rozgraniczyli Buk, Dowieżyn oraz Otusz: od ostrowu za drogą, nad wierzchowiskiem stawu zwanego „Poznańskie Koryte” (lub według innego odczytu „Poznańskie Krzyże”) aż do ostatniego starego, wielkiego kopca w stronę „schodniey drogi”; miało nastąpić rozgraniczenie Dowieżyna z „Jeziorkami”, lecz jak zapisano dotychczas tego nie dokonano. W 1564 w granicach wsi odnotowano gaik brzozowy. W 1570 miało miejsce rozgraniczenie pomiędzy Dowieżynem a Jeziorkami, biegnące od kopca przy drodze wielkiej z Buku do Poznania przy lesie dębowym wsi Dąbrowa do kopca narożnego wsi Otusz, Dąbrowa i Dowieżyn, a od niego usypano 20 kopców wyznaczonych według starych, widocznych dobrze znaków czyli wg starych ujazdów, aż do kopca narożnego wsi Piekary. W 1577 odnotowano przed wsią małe jezioro zwane „Błocko”.
W 1423 imiennie odnotowany został „prudens Michał” sołtys dobieżyński. W 1425 „scultetissa Drogosława z Dobieżyna”. W 1577 uczciwy i opatrzny Andrzej Gaiel kupił sołectwo w Dobieżynie za czasów biskupa Adama Konarskiego, lecz spłonął mu świadczący o tym dokument. Na jego prośbę biskup wystawił mu nowy dokument, w którym m.in. zezwolił sołtysowi na połów ryb w jeziorze Błocko, z tym zastrzeżeniem, że poddani z Dobieżyna mogą w nim poić swój inwentarz. W 1471 imiennie odnotowany został kapłan dobieżyński Maciej.
Miejscowość odnotowały także historyczne rejestry podatkowe dzięki, którym znamy stosunki własnościowe we wsi. W 1508 miał miejsce we wsi pobór z 5 łanów. W 1510 pobrano podatki z 4 łanów. W 1563 pobrano opłaty podatkowe od 7,5 łana, Karczmy, jednego komornika, 3 łanów sołeckich oraz 5 łanów opuszczonych. W 1564 Dowieżyn leżał w kluczu bukowskim dóbr biskupstwa poznańskiego. We wsi było 7,5 łanów osiadłych oraz 5,5 łanów opuszczonych. Z łanów osiadłych oraz opustoszałych płacono po 42 grosze czynszu, a także w naturze 4 ćwiertnie owsa, dwa kapłony oraz 30 jaj od łana. Dawano też owies oraz koguty tytułem opłaty zwanej wiecne. Z trzech łanów sołeckich, sołtys dawał jednego dukata. Karczma rocznie płaciła po 24 grosze, a od każdych dwóch beczek po 9 denarów tytułem opłaty zwanej „stawne” oraz z kawałka roli przy karczmie oddawano po 7 groszy. We wsi był także folwark o powierzchni 6 łanów, na którym wysiewano jesienią i wiosną po około 10 małdratów. Z łąk oddawano w ramach opłaty stóg siana. W 1580 we wsi było 8 łanów, 5 zagrodników, z których 3 płaciło po dwa grosze,a także komornik, który płacił 8 groszy, jeden „colonus” czyli kolonista, 5 łanów opuszczonych, 3 łany sołtysie.
Dobieżyn należał do biskupów poznańskich aż do rozbiorów Polski, jako wieś w kluczu bukowskim. Wieś biskupa poznańskiego Dowięzino położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga NarodówAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 6..
Zabory Polski Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.
Leon Plater w XIX-wiecznej książce pod tytułem „Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księztwa Poznańskiego” (wyd. 1846) zalicza Dobieżyn do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Dobieżyn należał do okręgu bukowskiego i był częścią majętności Duszniki, której właścicielem był rząd pruski w Berlinie. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 407 mieszkańców i 48 dymów (domostw). Pod koniec XIX wieku w skład wsi wchodziły dwa folwarki o łącznej powierzchni 1439 mórg rozliczeniowych. Dobieżyn liczył wtedy 58 domostw i 496 mieszkańców (w tym 441 katolików i 55 ewangelików).
II wojna światowa
W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została zajęta przez III Rzeszę. Nazistowskie władze Niemiec utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.
Miejscowość objęta została wysiedleniami ludności polskiej. Od września do grudnia 1940 w powiecie nowotomyskim rozpoczęto masowe wysiedlenia miejscowych Polaków. Objęły one głównie rolników zamieszkałych w gminach Granowo, Kamieniec, Kuślin, Nowy Tomyśl i Opalenica, którzy posiadali zadbane oraz dobrze prosperujące gospodarstwa o powierzchni 10–17 hektarów.
W sumie w 1940 z 19 miejscowości ówczesnego powiatu nowotomyskiego, kolejno Chraplewa, Dobieżyna, Głuponia, Granowa, Jastrzębnik, Kotowa, Łagiew, Łęczyc, Michorzewka, Michorzewa, Pakosławia, Porażyna, Rudnik, Turkowa, Ujazdka, Urbanowa, Wąsowa, Wielkiej Wsi, Wojnowic. Niemiecka żandarmeria w pięciu gminach wysiedliła 249 rodzin rolniczych; w sumie 1096 osób.
Wysiedlano całe rodziny wraz z małymi, kilkuletnimi, a nawet kilkumiesięcznymi dziećmi. Wozami konnymi przewożono je do punktu zbornego w Nowym Tomyślu, a następnie pociągiem do obozu w Łodzi. W obozie zmarło dwoje dzieci rodzin wysiedlonych z Michorzewka i Pakosławia. Gospodarstwa, warsztaty rzemieślnicze oraz domy wysiedlonych Polaków przejmowali Niemcy przesiedlani ze wschodu. Wysiedleni Polacy byli kierowani na przymusowe roboty do III Rzeszy oraz do Generalnego Gubernatorstwa.
Okres powojenny W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Zabytki i obiekty Do rejestru obiektów zabytkowych w gminie Buk wpisano m.in. wielokrotnie przebudowywany dwór z lat 1880–1890 oraz liczne zabudowania mieszkalne i gospodarskie z przełomu XIX i XX w.
W Dobieżynie znajduje się Szkoła Podstawowa im. ojca Ignacego Cieślaka.
Przez skraj miejscowości przebiega droga wojewódzka nr 306 oraz linia kolejowa Warszawa-Berlin, z najbliższą stacją w Buku.
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dobieżyn Kategoria:Wsie biskupów poznańskich (województwo poznańskie)