Dolar amerykański (, skrót międzynarodowy – USD) – oficjalna waluta Stanów Zjednoczonych, amerykańskich terytoriów zależnych, a także kilkunastu innych państw i terytoriów, w tym: Mikronezji, Palau, Wysp Marshalla, Panamy, Ekwadoru (od 2000), Salwadoru (od 2001), Timoru Wschodniego, Turks i Caicos, Bonaire, Saby i Sint Eustatius (od 2011). Jeden dolar amerykański dzieli się na sto centów amerykańskich. Zapisuje się go za pomocą symbolu $.
Talarem/dolarem określano początkowo powszechnie jedną uncję srebra w postaci monety bitej przez czeskiego hrabiego Schlicka w XVI wieku. Schlick mieszkał w Dolinie Joachima, po niemiecku nazywanej Joachimsthal. Monety hrabiego zyskały wielkie uznanie dzięki precyzji wykonania i czystości i były powszechnie nazywane „Joachimsthalers”, a później „talarami”. Nazwa „dolara” pochodzi od „talara”Murray Rothbard, Złoto, banki, ludzie – krótka historia pieniądza (), Fijorr Publishing (pdf), s. 39.. Od 1861 roku można używać każdego kiedykolwiek wyemitowanego znaku pieniężnego w USA, jednak banknoty ze starszą datą emisji są rzadko spotykane.
Wartość dolara oparta była na parytecie złota. Parytet przyjęty w 1900 roku wynosił 20,67 dolara, a przyjęty w 1934 roku 35 dolarów za uncję. Od 1933 roku zniesiono wymienialność dolara na złoto dla własnych obywateli. W 1971 roku USA wycofały się z tego parytetu. W 1972 roku uncja złota osiągnęła cenę 42 dolarów. W 1973 r. USA całkowicie odeszły od powiązania wartości dolara ze złotem – odtąd dolar stał się walutą płynną. Plany zniesienia rezerwy złota, ogłoszone przez prezydenta Richarda Nixona w 1971 roku, doprowadziły do powstania Partii Libertariańskiej, która obok powstałej później Partii Konstytucyjnej jest jedną z sił politycznych w USA, które dążą do przywrócenia oparcia na kruszcach szlachetnych, uważając, iż brak pokrycia w złocie lub srebrze jest niezgodny z Artykułem I paragraf 10 Konstytucji Stanów ZjednoczonychParagraf ten zabrania m.in. wprowadzania do obiegu pieniędzy papierowych () przez poszczególne stany. Początkowo, w sprawie Hepburn v. Griswold (1870) Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych uznał, że zakaz ten obejmuje także władze federalne (Konstytucja w art. I paragraf 8 dozwala Kongresowi na bicie monet, pomija banknoty), jednak w sprawie Konx v. Lee (1871) orzekł przeciwnie, iż skoro zakazem wprowadzania banknotów objęte są władze stanowe, zatem o takim ograniczeniu rządu federalnego Konstytucja milczy. ().. Znaczna część członków ruchu Boston TEA Party również nawołuje do przywrócenia parytetu złota.
Nominały Banknoty obiegowe Wizerunek Opis Awers Rewers Nominał Awers Rewers 200px 200px $1 George Washington Wielka Pieczęć Stanów Zjednoczonych 200px 200px $2* Thomas Jefferson Obraz Johna Trumbulla 200px lewo|200x200px $5 Abraham Lincoln Mauzoleum Lincolna 200px 200px $10 Alexander Hamilton Departament Skarbu 200px 200px $20 Andrew Jackson Biały Dom 200px 200px $50 Ulysses Grant Kapitol 200px 200px $100 Benjamin Franklin Independence Hall * Banknot rzadko spotykany
Monety obiegowe Wizerunek Opis Rewers Awers Nominał Rewers Awers 75px 1¢ (penny) Abraham Lincoln Union Shield 75px 5¢ (nickel) Thomas Jefferson Monticello 75px 75px 10¢ (dime) Franklin Delano Roosevelt pochodnia, gałąź oliwna, gałąź dębu 75px 25¢ (quarter) George Washington różne wizerunki okolicznościowe 75px 75px 50¢ (half)* John F. Kennedy Pieczęć Prezydenta Stanów Zjednoczonych $1* różne wizerunki okolicznościowe różne wizerunki okolicznościowe * Moneta rzadko spotykana w powszechnym obiegu
Surowce Papier, na którym są drukowane amerykańskie banknoty, składa się z około 75% bawełny, około 25% lnu oraz kilku ściśle tajnych składników.
Spadek wartości dolara mały|upright=2.2|Wykres U.S. Consumer Price Index 1913–… (oficjalnego indeksu cen konsumpcyjnych) + Wartość nabywcza 1 dolara amerykańskiego w porównaniu do 1774 Rok Odpowiednik siły nabywczej1774 1,00 $1780 0,59 $1790 0,89 $1800 0,64 $1810 0,66 $1820 0,69 $1830 0,88 $1840 0,94 $1850 1,03 $1860 0,97 $1870 0,62 $1880 0,79 $1890 0,89 $1900 0,96 $1910 0,85 $1920 0,39 $1930 0,47 $1940 0,56 $1950 0,33 $1960 0,26 $1970 0,20 $1980 0,10 $1990 0,06 $2000 0,05 $2007 0,04 $2008 0,04 $2009 0,04 $2010 0,035 $2011 0,034 $
Mimo że oficjalnie każdy dolar amerykański, wyprodukowany od początku istnienia tej waluty, pozostaje legalnym środkiem płatniczym w USA, to wartość dolara generalnie spada, patrząc zwłaszcza w szerszym horyzoncie czasowym.
Aczkolwiek zamiana na pieniądz fiducjarny w 1971 (ze zniesieniem wymiany na kruszec), pokazuje mniejszy spadek siły nabywczej pieniądza fiducjarnego do analogicznego spadku tego samego pieniądza w stosunku do kruszcu. W 1972 1 uncjaDla określania jednostek wagowych złota stosuje się tzw. „uncje trojańskie” lub „aptekarskie”; 1 uncja trojańska to ≈31,1035 g. Zob. miała wartość 42,74 dolara. W 2012 wartość 1 uncji złota to 1692,40 dolara. Co oznacza wartość 1 dolara w kruszcu na ok. 0,025 dolara z 1972. Zgodnie z wartościami odpowiednika siły nabywczej 1 dolar z 2011 roku jest to 0,034 dolara z 1774, a dolar z roku 1970 to 0,20 dolara z 1774. Spadek fiducjarnego jest ok. 6 razy, a w stosunku do kruszcu 40 razy.
W XXI wieku na spadek wartości dolara wpływ ma zmniejszanie rezerw walutowych w tej walucie przez RosjęRosja zmniejsza rezerwy w dolarach do 22 proc. oraz inne kraje, a także przejście z dolara na inne waluty przy rozliczaniu transakcji za ropę naftową przez kilka krajów (m.in. Iran, Chiny, Wenezuela).
Monety historyczne i obecnie produkowane Pół centa 1792–1857 Cent () 1793–2025 2 centy 1864–1873 3 centy 1851–1889 lub 1792–1873 (nie należy mylić z poniższym ) 5 centów od 1866 od 1792 20 centów 1875–1878 od 1796 od 1794 od 1794 (2,5-dolarowa złota moneta) 1792–1929 1854–1889 (3-dolarowa złota moneta) 1879–1880 (4-dolarowa złota moneta) (5-dolarowa złota moneta) 1795–1929 (10-dolarowa złota moneta) 1795–1933 (20-dolarowa złota moneta) 1850–1933
Zobacz też banknoty dolarów amerykańskich o wysokich nominałach dolar amerykańskie monety obiegowe dolar zastępczy
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Kursy walut w NBP.pl Historyczne i bieżące banknoty dolarowe (Strona ze skanami banknotów)
Amerykański Kategoria:Gospodarka Stanów Zjednoczonych Kategoria:Departament Skarbu Stanów Zjednoczonych Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)