Hausmaler – malarz–chałupnik samodzielnie dekorujący wyroby ceramiczne lub szklane pozyskane z manufaktury.
thumb|Talerz z przedstawieniem Czterech Kontynentów wykonanym przez Ignaza Bottengrubera, porcelana wiedeńska. Wrocław, ok. 1730. Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg Hausmaler kupowali od manufaktur pozbawione dekoracji szkło lub ceramikę by następnie pomalować je na własną rękę w domu lub własnej pracowni. Praktyka ta rozwinęła się w siedemnastowiecznych Niemczech, by następnie rozprzestrzenić się na inne europejskie kraje, takie jak Austria, Francja, Holandia i Anglia. Najważniejsi malarze–chałupnicy byli Niemcami lub Czechami, dekorującymi emaliami białą porcelanę wytwarzaną przez manufaktury takie jak Miśnia lub Wiedeń. Spośród wyrobów ceramicznych dekorowano również fajans oraz porcelanę wschodnioazjatycką.
thumb|Szklany puchar z dekoracją wykonaną w technice przypisywaną . Norymberga, ok. 1665. Cleveland Museum of Art Po raz pierwszy z malarstwem chałupniczym spotykamy się w XVII wieku na niemieckim fajansie. Pod koniec XVII wieku ważnym centrum hausmalerei stała się Norymberga, która jest szczególnie znana ze swojej ceramiki i szkła dekorowanej na czarno techniką . Wyjątkowym artystą pracującym tą metodą był (zm. 1670). W XVIII wieku dużym ośrodkiem malarstwa chałupniczego stał się Augsburg, gdzie wielu złotników, którzy oprawiali fajans lub porcelanę złotem lub srebrem, przerzuciło się na malowanie dekoracji. Najwcześniejszym znanym augsburskim złotnikiem i hausmaler był (zm. 1728), który dekorował za pomocą złota i różnokolorowych emalii miśnieńską porcelanę. Wspólnie z nim pracowały jego córki, Anna Elisabeth i (zm. 1782), które również były uznanymi dekoratorami. Dużą augsburską pracownię prowadzili bracia (zm. 1754) i Abraham (zm. 1747) Seuter. Dekorowali fajans z manufaktur w Bayreuth i Norymbergi, zaś w 1729 porcelanę miśnieńską, którą malowali w stylu chinoiserie. Wywarli dostrzegalny wpływ na dekorację malarską w Miśni.
thumb|Czajniczek na herbatę z dekoracją przypisywaną , porcelana miśnieńska. Augsburg, ok. 1725. Los Angeles County Museum of Art Za najwybitniejszego hausmaler jest uważany pracujący we Wrocławiu Ignaz Bottengruber, który od 1723 dekorował zarówno miśnieńską, jak i wiedeńską porcelanę. Malował on w stylu wybitnie barokowym, specjalizując się w scenach batalistycznych i myśliwskich oraz w pełnych niezwykłego bogactwa tematach klasycznych. Na Śląsku działał również Daniel Preissler (zm. 1733), który dekorował szkło i wschodnioazjatycką porcelanę. Jego syn (zm. 1741) pracował we Wrocławiu i czeskim , gdzie malował ceramikę europejską i wschodnioazjatycką oraz szkło.
thumb|Misa z chińskiej niebiesko–białej porcelany z dekoracją wykonaną w czarnej emalii i złocie przypisywaną . Wrocław, ok. 1715–20. J. Paul Getty Museum W najlepszym wydaniu dekoracja wykonana przez hausmaler przewyższała tą wykonaną przez manufaktury, przyczyniając się wielce do sławy jaką cieszy się wczesna europejska porcelana. Wiele dzieł hausmaler powstało na specjalne zamówienie handlarzy porcelaną i osób prywatnych, które chciały mieć niepowtarzalne dekoracje. Jednak w malarstwie chałupniczym dekoracja jest często nadwymiarowa, ponadto duża część porcelany malowanej przez hausmaler pochodziła z braków, ponieważ manufaktury bały się konkurencji i ograniczały dostarczanie dobrej porcelany malarzom–chałupnikom. Czasami malarstwem chałupniczym zajmowali się malarze pracujący na co dzień dla manufaktur, tacy jak związany z Miśnią (zm. 1779), który bronił się przed zarzutami argumentując, że wykonywał tylko takie prace, jakich nie podjęłaby się wytwórnia. Inny miśnieński malarz, Johann Georg Heintze (fl 1720–1750), po wielokrotnych ostrzeżeniach został w 1749 uwięziony, po czym zerwał stosunki z manufakturą. Już w 1728 Miśnia przestała sprzedawać swoją porcelanę pracowniom augsburskim, zaś w latach 60. całkowicie skończyła z praktyką sprzedawania porcelany hausmaler. Ograniczona do dekoracji jedynie na niedoskonałych naczyniach praktyka hausmaler zaczęła chylić się ku upadkowi.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ceramika niemiecka Kategoria:Malarstwo niemieckie Kategoria:Szkło Kategoria:Ceramika czeska