Stanisław Adler (ur. 8 lutego 1901 w Warszawie, zm. 11 lipca 1946 tamże) – polski prawnik i urzędnik pochodzenia żydowskiego, autor wspomnień z getta warszawskiego.
Życiorys Pochodził z rodziny kupieckiej, syn Benjamina i Cecylii ze Stückgoldów.
W maju 1920 roku zdał maturę w gimnazjum im. Jana Kreczmara, następnie wstąpił do Armii Ochotniczej, do końca października służył w dowództwie Ochotniczego Batalionu Wartowniczego w Krakowie. Został urlopowany z wojska i 2 listopada 1920 roku podjął studia prawnicze na Wydziale Prawnym Uniwersytetu Warszawskiego, które ukończył w 1924 roku uzyskując stopień magistra praw. Po ukończeniu studiów prawniczych podjął kolejne studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie studiował co najmniej do kwietnia 1927 roku. Był uczniem m.in. Zygmunta Cybichowskiego, Tadeusza Kotarbińskiego, Władysława Tatarkiewicza i Kazimierza Ajdukiewicza.
Po studiach rozpoczął aplikację adwokacką w kancelarii Wacława Brokmana, był działaczem samorządu aplikanckiego, pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Aplikantów Sądowych i Adwokackich. Egzamin adwokacki zdał w 1931 roku i został wpisany na listę Okręgowej Izby Adwokackiej w Warszawie. Zajmował się drobnymi sprawami z zakresu prawa cywilnego, był działaczem Stowarzyszenia Adwokatów, zrzeszającego adwokatów pochodzenia żydowskiego. Od 1933 roku mieszkał przy ulicy Wilczej 47 w Warszawie.
Podczas kampanii wrześniowej, na apel pułkownika Romana Umiastowskiego opuścił Warszawę i udał się na wschód. Do wiosny 1940 roku przebywał we Lwowie, wówczas zdecydował się na powrót do Warszawy. Przed powstaniem getta został pobity na ulicy przez niemieckich żołnierzy. Dzięki znajomości z Bolesławem Rozensztadtem, w październiku 1940 roku udało mu się znaleźć zatrudnienie w Żydowskiej Służbie Porządkowej. Był jednym z pierwszych policjantów przyjętych do służby, otrzymał numer służbowy 145. Początkowo był członkiem komisji rekrutacyjnej ŻSP, następnie został mianowany kierownikiem Wydziału Organizacyjno-Administracyjnego w kierownictwie formacji. Opiniował pod względem prawnym wszystkie projekty Judenratu związane z funkcjonowaniem ŻSP, zajmował się również opracowaniem wszelkich regulaminów i instrukcji oraz redagowaniem okólnika „Rozkaz”. W lutym 1942 roku odszedł ze służby w ŻSP i został kierownikiem Biura Kwaterunkowego Judenratu. Był bohaterem skeczu Henryka Nowogrodzkiego, w którym przedstawiony został jako nienaganny formalista.
Od wiosny do lipca 1942 roku był wykładowcą na konspiracyjnych kursach prawa organizowanych przez Mieczysława Ettingera. W getcie mieszkał przy ulicy Siennej 30. Podczas wielkiej akcji likwidacyjnej zginął jego brat oraz rodzice. 24 stycznia 1943 roku wraz z lekarką Ludmiłą Zeldowicz opuścił getto, wcześniej upewniając się w rozmowie z Markiem Lichtenbaumem, że nie jest już potrzebny na stanowisku kierownika Biura Kwaterunkowego i zwalniając się z pracy. Po opuszczeniu getta początkowo ukrywali się w mieszkaniu Władysława Jakimowicza przy ulicy Bonifraterskiej, następnie, dzięki pomocy Henryka i Haliny Kotlickich, przenieśli się do mieszkania Zenona Skierskiego na Saskiej Kępie. Po jakimś czasie w mieszkaniu na Saskiej Kępie pojawili się uzbrojeni szantażyści, którzy zostali jednak przez nich przekupieni. W związku z tym opuścili mieszkanie i udali się do Anina, gdzie ukryli się w domu dawnej pacjentki Zeldowicz, Zofii Gałeckiej-Jaśkiewicz, tam doczekali wkroczenia Armii Czerwonej. Zeldowicz i Adler podczas ukrywania się byli wspierani finansowo przez Żydowski Komitet Narodowy. 24 listopada 1983 roku Zofia Gałecka-Jaśkiewicz została odznaczona tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
Po wyzwoleniu wyjechał wraz z Ludmiłą Zeldowicz do Lublina, gdzie wszedł w skład zespołu doradców Rządu Tymczasowego, a Zeldowicz jako lekarka została zmobilizowana do służby w Wojsku Polskim. Następnie pełnił funkcję wicedyrektora departamentu prawnego rządu, oferowano mu także pracę na Wydziale Prawa UW. W maju 1946 roku przekazał udającej się na emigrację Ludmile Zeldowicz manuskrypt swoich wspomnień.
W lipcu 1946 roku miał zostać honorowym członkiem katedry prawa UW. Po uzyskaniu informacji o pogromie kieleckim, 11 lipca 1946 roku popełnił samobójstwo w swoim mieszkaniu w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim, jego grób nie zachował się. Pośmiertnie został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi..
Przypisy
Kategoria:Absolwenci gimnazjów w Warszawie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Adwokaci II Rzeczypospolitej Kategoria:Funkcjonariusze Żydowskiej Służby Porządkowej Kategoria:Ludzie związani z Krakowem Kategoria:Ludzie związani z Lublinem Kategoria:Mieszkańcy getta warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy samobójcy Kategoria:Polscy Żydzi – żołnierze II Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Urzędnicy administracji naczelnej Polski Ludowej Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1946 Kategoria:Żołnierze Armii Ochotniczej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady