mały|Airbus D-HCIA eVTOL (z ang. ) – ogólne określenie elektrycznych statków powietrznych VTOL (zdolnych do pionowego startu i lądowania), rozwijanych m.in. z myślą o zastosowaniach w ramach koncepcji (UAM) i (AAM).
eVTOL (z ; pol. elektryczny statek powietrzny pionowego startu i lądowania) – ogólne określenie elektrycznych statków powietrznych zdolnych do pionowego startu i lądowania, projektowanych do transportu ludzi i ładunków, początkowo z pilotem na pokładzie, a w perspektywie – zależnie od przepisów – także do operacji o rosnącym stopniu autonomii.
Pojęcie eVTOL jest używane m.in. w kontekście koncepcji miejskiej mobilności powietrznej (UAM), obejmującej zarówno statki powietrzne, jak i infrastrukturę (np. wertiporty) oraz zasady bezpiecznej integracji w środowisku miejskim.
Charakterystyka mały|XPeng X2 W odróżnieniu od klasycznych śmigłowców, projekty eVTOL często zakładają wykorzystanie wielu niezależnych jednostek wytwarzających siłę nośną/ciąg (np. wielu wirników lub wentylatorów), co bywa łączone z koncepcją rozproszonego napędu elektrycznego i redundancji układów sterowania oraz zasilania.
Najczęściej opisywane architektury (układy aerodynamiczne i napędowe) obejmują m.in.: wielowirnikowce () – unoszenie i sterowanie głównie przez wiele wirników, przechylne wirniki/skrzydła ( / ) – pionowy start/lądowanie oraz lot poziomy realizowane przez zmianę orientacji zespołów napędowych, układ „unoszenie + przelot” () – osobne zespoły do unoszenia w pionie oraz do lotu poziomego.
Zasilanie i napęd Dominującym założeniem dla eVTOL jest napęd elektryczny (najczęściej akumulatorowy), co ma potencjał ograniczania emisji lokalnych oraz – przy odpowiednim miksie energetycznym – wpływu klimatycznego w porównaniu z napędami spalania wewnętrznego.
W praktyce rozwój eVTOL jest ograniczany m.in. przez parametry magazynowania energii (masa, gęstość energii, czas ładowania), wymagania bezpieczeństwa (w tym scenariusze awaryjne) oraz konieczność spełnienia wymagań certyfikacyjnych właściwych dla transportu osób.
Zastosowania Najczęściej rozważane zastosowania eVTOL obejmują: taksówki powietrzne (air taxi przewozy pasażerskie na krótkich dystansach w i wokół obszarów miejskich), transport ładunków, misje ratownicze i medyczne (np. szybki transport personelu/ładunków medycznych, działania poszukiwawczo-ratownicze).
Infrastruktura operacyjna W koncepcjach UAM/AAM przewiduje się wykorzystanie wertiportów (), czyli naziemnej infrastruktury startu i lądowania oraz obsługi technicznej/operacyjnej dla statków VTOL, w tym eVTOL. Europejskie instytucje wskazują też na potrzebę planowania UAM jako uzupełnienia systemu mobilności miejskiej, a nie rozwiązania „oderwanego” od planów transportowych miast (np. SUMP).
Równolegle do rozwoju UAM i eVTOL, w UE rozwijane są ramy U-space – zestaw usług i procedur dla bezpiecznych operacji bezzałogowych statków powietrznych w wyznaczonych przestrzeniach powietrznych U-space, uregulowany m.in. w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2021/664. W dokumencie strategicznym Komisji Europejskiej dotyczącym „Drone Strategy 2.0” zagadnienia U-space są wskazywane jako element rozwoju ekosystemu dronów, przy jednoczesnym odniesieniu do eVTOL jako rozwijającej się gałęzi transportu powietrznego.
Regulacje i certyfikacja Europa W Europie rozwój ram bezpieczeństwa i certyfikacji dla statków VTOL (w tym eVTOL) jest prowadzony m.in. przez Agencję Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA), poprzez publikację i rozwój Special Condition dla VTOL oraz kolejnych Means of Compliance.
Stany Zjednoczone W USA FAA przyjęła podejście regulacyjne dla kategorii powered-lift (obejmującej m.in. statki łączące cechy lotu pionowego i poziomego), tworząc m.in. SFAR No. 120 ujęty w 14 CFR Part 194.
Akceptacja społeczna i wyzwania W badaniach i dokumentach dotyczących UAM podkreśla się, że wdrożenie eVTOL zależy nie tylko od dojrzałości technicznej i regulacyjnej, ale również od akceptacji społecznej (m.in. wrażliwość na hałas, postrzegany poziom bezpieczeństwa, wpływ na otoczenie miejskie).
Zobacz też VTOL Napęd elektryczny Transport lotniczy
Przypisy
Kategoria:Samoloty z napędem elektrycznym Kategoria:Transport lotniczy Kategoria:Statki powietrzne Kategoria:Lotnictwo