Historia informatyki – rozpoczyna się w XVII wieku, kiedy to podjęto pierwsze próby skonstruowania maszyny mechanicznej, mogącej dokonywać automatycznych obliczeń. Duże znaczenie dla rozwoju informatyki przyniosły prace Charlesa Babbage’a nad maszynami liczącymi. Gwałtowny rozwój informatyki przypadł na lata 40. XX wieku, gdy powstały pierwsze elektromechaniczne maszyny cyfrowe, elektroniczne maszyny cyfrowe, a następnie pierwszy komputer. Do rozwoju informatyki przyczyniły się również prace teoretyczne Alana Turinga i Johna von Neumanna. Wynalezienie mikroprocesora na przełomie lat 70. i 80. umożliwiło upowszechnienie komputerów. mały|ENIAC, komputer skonstruowany w 1946 roku
Pierwsze maszyny liczące Pierwsze próby konstrukcji maszyn mechanicznych mogących dokonywać automatycznych obliczeń podjęto w wiekach XVII–XIX. Maszyny liczące konstruowali m.in. Wilhelm Schickard (1623 lub 1624), Blaise Pascal (tzw. Pascalina; 1642 lub 1641–1645), Samuel Morland (1666 lub 1668) czy Gottfried Wilhelm Leibniz (1671). Jako pierwszy przykład komputera jest również wymieniany mechanizm z Antykithiry zbudowany między 150 a 100 rokiem p.n.e. Mechanizm służył do obliczania ruchu Słońca, Księżyca, Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna, przewidywania zaćmień Księżyca i Słońca.
mały|Charles Babbage, twórca uniwersalnej automatycznej maszyny analitycznej W latach 30. XIX wieku Charles Babbage skonstruował uniwersalną automatyczną maszynę analityczną. Jej podstawy opracował w 1822 roku. Była ona wyposażona w pamięć i jednostkę liczącą sterowaną programem zapisanym na karcie perforowanej. Współpracowniczką Babbage’a była lady Ada Lovelace, której przypisywane jest napisanie w 1843 roku ciągu szczegółowych instrukcji, które pozwalały w sposób systematyczny wygenerować liczby Bernoulliego. Zestaw instrukcji uchodzi za pierwszy zapis programu komputerowego. W XIX w. prototypy maszyn analitycznych opracowali również George Boole i Augustus De Morgan. Boole zasłynął również z wprowadzenia metod algebraicznych do logiki, współtworząc logikę matematyczną.
W 1931 roku Kurt Gödel wykazał, że każde rozumowanie matematyczne można przedstawić w formie algorytmu. W 1936 roku Alan Turing przedstawił koncepcję abstrakcyjnego modelu urządzenia wykonującego algorytmy (tzw. maszynę Turinga). Pomysł Turinga zakładał nieskończenie długą taśmę podzieloną na kwadratowe komórki ułożone w szeregu. Wnętrze komórek było wypełnione cyframi 0, 1 lub pozostawało puste. W maszynie Turinga znajdował się również procesor odczytujący taśmę i wykonujący jedno z sześciu prostych działań. Wynikiem pracy procesora była zapisana na taśmie wartość końcowa. W 1937 roku Claude Shannon zaprezentował syntezę technologii elektromechanicznej, algebry Boole’a i systemu binarnego. John von Neumann (przez wiele lat nazywany „ojcem komputerów”) opracował ideę maszyny cyfrowej, która miała opierać się m.in. na binarnym układzie arytmetycznym i rozdziale programu i danych w pamięci.
W latach 1937–1942 John Vincent Atanasoff i jego asystent Clifford Berry zbudowali komputer Atanasoff-Berry Computer (ABC), będący pierwszym elektronicznym komputerem cyfrowym. Choć ABC był pierwszym komputerem cyfrowym, aż do 1973 roku patent na urzędzenie tego typu należał do komputera ENIAC z 1946 roku. Za wynalezienie elektronicznego komputera Atanasoff został w 1990 roku odznaczony medalem National Medal of Technology.
Lata 40. i 50. XX wieku mały|Colossus, maszyna cyfrowa służąca do łamania szyfrów Podczas II wojny światowej udoskonalono maszyny matematyczne, głównie na potrzeby wojskowe. Alan Turing pracował nad maszynami obliczeniowymi, które umożliwiłyby złamanie kodów Enigmy. Efektem prac była tzw. bomba Turinga, stanowiąca rozwinięcie bomby kryptologicznej skonstruowanej przez Mariana Rejewskiego. Następnie Turing pracował nad Colossusem, pierwszą w pełni programowaną maszyną cyfrową do łamania szyfrów, uruchomioną w grudniu 1943 roku.
W 1944 roku na Uniwersytecie Harvarda zakończono prace nad komputerem elektromechanicznym ogólnego zastosowania ASCC (również znanym jako Harvard Mark I). Komputer przeprowadzał trzy operacje dodawania i odejmowania albo jedną operację mnożenia na sekundę. Głównym konstruktorem Mark I był Howard Aiken. W pracach nad serią komputerów Mark (I, i ) aktywnie uczestniczyła Grace Hopper. Na zbudowanym w 1947 roku komputerze Mark II zarejestrowano pierwszy błąd komputerowy: w złączach znaleziono owada (ang. bug), który powodował awarie doprowadzające do generowania nieprawidłowych wyników obliczeń. Grace Hopper przypisuje się stworzenie i upowszechnienie terminu „bug” jako nazwę błędu sprzętu lub oprogramowania.
6 maja 1949 roku na Uniwersytecie Cambridge uruchomiono komputer lampowy z programowalną pamięcią EDSAC. Kierownikiem prac nad budową EDSAC był Maurice Wilkes. Był to pierwszy komputer, w którym przebieg programu i obróbka danych była zakodowana w pamięci urządzenia.
W III Rzeszy głównym konstruktorem maszyn liczących był Konrad Zuse. W 1938 roku stworzył maszynę liczącą Z1, która wykorzystywała system binarny i liczby zmiennoprzecinkowe. W 1941 roku Zuse uruchomił Z3. Był to pierwszy elektroniczny komputer w historii. Cztery lata później ukończył pracę nad językiem programowania Plankalkül.
15 lutego 1946 roku w Stanach Zjednoczonych John William Mauchly i John Presper Eckert skonstruowali komputer ENIAC. Składający się z około 18 tys. lamp elektronowych ENIAC umożliwiał zsumowanie 5 tys. liczb w ciągu sekundy. Główną wadą ENIAC–a była jego skomplikowana budowa (ustawienie programu obliczeń trwało kilka godzin i polegało na połączeniu wielu kabli i ręcznym przełączaniu sześciu tysięcy przełączników), stosowane setek kart perforowanych przed uruchomieniem programu, duża energochłonność, zawodność lamp próżniowych oraz wydzielanie bardzo dużej ilości ciepła przez nie. Opinia publiczna dowiedziała się o istnieniu komputera latem 1946 roku. Powszechnie przyjmuje się, że ENIAC był pierwszym elektronicznym komputerem w historii, choć faktycznie wcześniej powstały modele Atanasoffa i Berry’ego, Zusego oraz brytyjski Colossus. Informacje o Colossusie odtajniono w 1975 roku. W październiku 1955 roku ENIAC został wyłączony.
Prace nad komputerami prowadził również IBM. 7 sierpnia 1944 roku IBM wraz z Howardem Aikenem skonstruował cyfrową maszynę liczącą ASCC (ang. Automatic Sequence Controlled Calculator). W 1948 roku IBM uruchomiło swoją pierwszą maszynę liczącą. (Selective Sequence Electronic Calculator) był kalkulatorem umożliwiającym wybór sekwencji obliczeń. Komputer był stosowany w celach naukowych, przy jego pomocy wyprodukowano tablice ruchu Księżyca, których użyto podczas misji Apollo 11.
Rozwój informatyki w latach 60. i 70. XX wieku mały|John Bardeen, William Shockley i Walter Brattain, 1948 mały|Replika pierwszego tranzystora mały|Intel 4004, pierwszy 4-bitowy mikroprocesor w historii Pierwsze komputery stosowano do obliczeń naukowo-technicznych. Ich szersze zastosowanie w ośrodkach naukowych, wojsku, a następnie wśród przedsiębiorców, nastąpiło po 1951 roku, gdy opracowano metody przetwarzania danych. W 1950 roku taśma magnetyczna zaczęła wypierać taśmy dziurkowane i karty perforowane. 14 czerwca 1951 roku uruchomiono UNIVAC I, zaprojektowany przez Johna Mauchly’ego i Johna Eckerta pierwszy komputer dostępny w wolnej sprzedaży. W tym samym okresie IBM rozpoczęła produkcję komputerów serii 700 ogólnego przeznaczenia. Pierwszym z nich był IBM 701 z 1952 roku.
Wraz z rozwojem samych komputerów rozwijała się także cała branża z nimi związana: w 1952 roku Grace Hopper pracowała nad FLOW-MATIC, pierwszym kompilatorem w historii, w 1953 roku wynaleziono drukarkę, dwa lata później opatentowano światłowód i dysk magnetyczny, w 1954 roku opracowano język programowania Fortran, który trzy lata później zaczął być wykorzystywany komercyjnie. W 1956 roku IBM przedstawił RAMAC, pierwszy komputer gromadzący dane na dysku twardym. W tym samym roku używając UNIVAC-a Hopper zaczęła pracę nad COBOL-em, uniwersalnym językiem programowania używanym m.in. w biznesie. W następnych latach Hopper kontynuowała pracę nad COBOL-em oraz tworzyła nieoficjalne standardy języka Fortran.
16 grudnia 1947 John Bardeen, Walter Houser Brattain i William Brandfort Shockley wynaleźli tranzystor. Zastąpił on stosowane wcześniej lampy próżniowe, wytwarzał minimalne ilości ciepła oraz działał szybciej. W ciągu dziesięciu lat tranzystory wyparły wszystkie lampy elektronowe. Za badania nad półprzewodnikami i wynalezienie tranzystora Bardeen, Brattain i Shockley otrzymali w 1956 roku Nagrodę Nobla.
Pierwsze komputery wyposażone w tranzystory pojawiły się po 1959 roku (np. , czy Odra 1304). Główną wadą tranzystorów była ich konstrukcja składająca się z wielu lutowanych połączeń. Najdrobniejsza usterka mogła przyczynić się do wyłączenia całego komputera.
W 1958 roku amerykański inżynier Jack Kilby zaprezentował prototyp układu scalonego. Składał się on z płytki germanu o długości 1 cm, na której utworzono pięć niezależnych elementów połączonych drucikami. Projekt Kilby’ego został udoskonalony przez i Roberta Noyce’a. W 1962 roku firmy Fairchild Semiconductor i Texas Instruments rozpoczęły masową produkcję układów scalonych, które wkrótce przyjęły nazwę chip.
W maju 1961 roku w Wielkiej Brytanii zainstalowano komputer ATLAS, który był używany jako pomoc obliczeniowa przy tworzeniu prognoz pogody i badaniach nad energią jądrową. 29 czerwca 1964 roku na rynku pojawił się pierwszy procesor tekstu, stworzony przez IBM. W 1965 roku John Kemeny i Thomas Kurtz opracowali BASIC, uproszczony język programowania przeznaczony do szerokiego użycia w .
W 1971 roku firma Intel zaprezentowała pierwszy 4-bitowy mikroprocesor. Pierwszy model przyjął nazwę Intel 4004. Miał on wielkość paznokcia i składał się z 2,3 tys. tranzystorów oraz kilku innych mikroukładów, umieszczonych w czterech blokach funkcjonalnych (sterowania, jednostki arytmetyczno-logicznej, rejestrów, wewnętrznych szyn przesyłowych). Jego moc obliczeniowa dorównywała ENIAC–owi. W 1980 roku skonstruowano pierwszy mikroprocesor 32-bitowy.
W 1970 roku Niklaus Wirth stworzył język programowania Pascal. Rok później IBM skonstruowało pierwszą dyskietkę.
4 kwietnia 1975 roku Bill Gates i Paul Allen założyli firmę Microsoft. W 1976 roku w IBM wynaleziono drukarkę atramentową. W ciągu sekundy mogła wydrukować od 30 do 55 znaków.
Epoka komputerów osobistych Pierwszym komputerem osobistym był skonstruowany w 1974 roku w firmie MITS Altair 8800 według projektu Eda Robertsa. 11 kwietnia 1976 roku Steve Jobs i Steve Wozniak zaprezentowali Apple I. Rok później zakończyli pracę nad Apple II, który odniósł sukces na rynku. W 1983 roku Apple skonstruował Lisę. Komputer ten był wyposażony w mysz komputerową i graficzny interfejs użytkownika. 24 stycznia 1984 roku Apple zaprezentował komputer osobisty Macintosh, korzystający z systemu ikon. W 1991 roku Apple rozpoczął produkcję PowerBooków. Od 2001 roku w komputerach Apple instalowano system operacyjny Mac OS X, oparty na mikrojądrze Mach i BSD.
W 1980 roku IBM rozpoczęło produkcję komputerów IBM PC, a 8 marca 1983 roku IBM PC/XT. Model ten stał się ogólnoświatowym standardem oraz przyczynił się do wybuchu boomu na komputery osobiste. Wydany w 1981 roku przez firmę Commodore komputer VIC-20 był pierwszym komputerem osobistym, który sprzedał się w liczbie miliona egzemplarzy. Rok później na rynku pojawił się Commodore 64, który był jednym z najlepiej sprzedających się komputerów w historii.
W kwietniu 1982 roku w Wielkiej Brytanii rozpoczęto sprzedaż komputera ZX Spectrum produkowanego przez Sinclair Research. Ze względu na swoją niską cenę był to najpopularniejszy komputer osobisty w latach 80. XX wieku. 29 marca 1983 roku na rynku pojawił się pierwszy laptop. Był to ważący niecałe 2 kg TRS-80 Model 100, wyprodukowany przez firmę Tandy Corporation.