Gwiezdna wojna – znaczący konflikt między miastami-państwami cywilizacji Majów w pierwszym tysiącleciu naszej ery. Nazwa pochodzi od wyglądu glifu opisującego ten typ konfliktu. Przedstawia on gwiazdę zalewającą ziemię kroplami lub gwiazdę ponad muszlą. Glif oddaje słowo będące czasownikiem, ale jego wartość fonemiczna nie została jeszcze odczytana. Nazwa „gwiezdna wojna” (ang. „star war”) została spopularyzowana przez i w książce „A Forest of Kings” wydanej w 1990.

Glif

thumb|Glif ze Schodów Hieroglifów w Naranjo z 631

thumb|145px|Glif z Monumentu 6 z Tortuguero z 669

Zapisy Majów dzielą rozgrywające się między nimi konflikty na cztery kategorie, z których każda miała odpowiadający jej glif. Te najpoważniejsze konflikty opisywano glifem „gwiezdnej wojny”, co odpowiadało znaczącej wojnie, skutkującej sromotną porażką jednego z uczestników, tj. narzuceniem mu nowego władcy, zwasalizowaniem albo wybiciem się na niezależność dotychczasowego wasala. Pozostałe trzy glify opisujące konflikty to: chucʼah (pojmanie – mogło oznaczać pojmanie człowieka lub ważnych dóbr), chʼak (obcięcie głowy lub siekiera – zabicie ważnego wroga lub zwycięstwo w bitwie), jubuy (zniszczenie – osiągnięcie istotnych celów).

Badacze pisma Majów nadal nie odkryli jakie słowo kryje się za glifem „gwiezdnej wojny”, konsensus naukowy wskazuje jednak, że jest to czasownik. Wybrane propozycje są podsumowane w poniższej tabeli.

Badacz Zaproponowany odczyt Znaczenie Closs (1979) kab ek’, ek’ box ziemska gwiazda, czarna gwiazda Kremer i Voss (1993) bul tonąć Lacadena (1995) ts’ay/ts’oy obniżać się Boot (1995) hay/haykah niszczyć/niszczyć miasta Stuart (1995) jub obalić Velásquez García (2002) chek/tek przydepnąć, kopnąć, poniżyć Zender (2005) ch’ay być pokonanym, upaść Aldana (2005) ek’emey zejść, obniżyć się Kremer (2006) t’ub tonąć Chinchilla Mazariegos (2006) uk’ płakać, lamentować Prager (2009) nay przewrócić się, rozbić się Prager (2018) lub upaść, zatonąć Markianos-Daniolos (2021) jom spadać, zapadać się, wpadać, zburzyć, zniszczyć

Glif „gwiezdnej wojny” udokumentowano w licznych zapisach w różnych miastach Majów, w tym m.in. na Ołtarzu 21 w Caracolu, na Schodach Hieroglifów w Naranjo, na Monumencie 6 w Palenque, na Stelach 2, 12 i 15 w Piedras Negras, Schodach Hieroglificznych 2 i 4 w Tikálu czy na Monumencie 6 w .

Przykłady

Porażka w „gwiezdnej wojnie” mogła mieć dalekosiężne skutki dla przegranego. Pierwsza z wojen opisanych w ten sposób, konflikt między Caracolem a Tikálem w 562 skutkował 130-letnim okresem upadku w tym drugim mieście. W tym czasie w Tikálu doszło do spadku populacji, zaprzestania budowy nowych monumentów i zniszczenia niektórych z nich. Caracol z kolei wszedł w swój złoty wiek, który został zakończony przegraną „gwiezdną wojną” z Naranjo. Po zwycięstwie Calakmulu nad Naranjo w „gwiezdnej wojnie” 25 grudnia 631, władca tego drugiego miasta został schwytany, torturowany i potencjalnie zjedzony. Podczas innej wojny w lutym 744 Tikál złupił Naranjo i zdobył osobisty posąg boga należący do pokonanego władcy. Inskrypcja z monumentu w z 669 opisuje pokłosie wojny: „krew została rozlana, piętrzyły się czaszki”.

Na inskrypcjach Majów odnaleźć można wiele konfliktów opisanych jako „gwiezdne wojny”. Należą do nich:

Data (Kalendarz gregoriański) Data (Kalendarz Majów) Zwycięzca Przegrany 29 kwietnia 562 9.6.8.4.2 Caracol/Calakmul Tikál 25 grudnia 631 9.9.18.16.3 Calakmul/Caracol Naranjo 2 marca 636 9.10.3.2.12 Caracol Naranjo 2 czerwca 644 9.10.11.9.6 nieznany 21 grudnia 649 9.10.17.2.14 Palenque/Tortuguero Comalcalco 11 września 655 9.11.2.17.4 Palenque nieznany 13 stycznia 657 9.11.4.5.14 Calakmul Tikál 14 lutego 662 9.11.9.8.12 Piedras Negras Santa Elena 3 marca 669 9.11.16.11.6 Piedras Negras Santa Elena 10 stycznia 670 9.11.17.8.19 Dos Pilas Tikál 29 czerwca 672 9.12.0.0.0 Palenque nieznany 9 grudnia 672 9.12.0.8.3 Tikál Dos Pilas 21 grudnia 677 9.12.5.10.1 Tikál 29 grudnia 680 9.12.7.14.1 Naranjo Caracol 30 maja 705 9.13.13.7.2 Dos Pilas Tikál 28 sierpnia 711 9.13.19.13.3 Toniná Palenque 19 stycznia 717 9.14.5.3.14 Tikál Calakmul 22 kwietnia 726 9.14.14.10.14 Naranjo 11 grudnia 734 9.15.3.6.9 Yaxchilán Bonampak 1 grudnia 735 9.15.4.6.4 Dos Pilas 30 lipca 743 9.15.12.2.2 Tikál 6 lutego 744 9.15.12.11.13 Tikál Naranjo 7 maja 755 9.16.4.1.1 Yaxchilán nieznany 31 marca 781 9.17.10.6.1 Piedras Negras nieznany 3 kwietnia 792 9.18.1.9.2 Piedras Negras 14 marca 808 9.18.17.12.6 Yaxchilán Bonampak

Gwiezdne wojny a astrologia i kalendarz

Badacze postulują, że daty wojen gwiezdnych koincydują z wydarzeniami astronomicznymi związanymi z planetą Wenus, np. z okresami jej pojawiania się rano lub jej braku w nocy podczas koniunkcji. Interpretacji tej sprzyja też wygląd glifu określającego ten typ konfliktu oraz fakt, że Majowie obserwowali ruchy tej planety, a Kodeks drezdeński, jedna z czterech zachowanych książek Majów, zawiera tabele astronomiczne do wyliczania pozycji Wenus. Niektórzy badacze krytykują jednak tę hipotezę, twierdząc, że faz Wenus jest na tyle dużo, że korelacja ta raczej jest przypadkowa. Inna hipoteza zakłada, że wojny były skorelowane z zaćmieniem Słońca, np. w lipcu 743 wojna miała miejsce jeden dzień po obserwacji zaćmienia.

Inni badacze twierdzą, że ważniejszy dla wojen był kalendarz rolniczy: wojny częściej występowały w sezonie suchym między listopadem a styczniem. Kilka miało miejsce podczas sezonu siewów, a żadna podczas sezonu zbiorów, czyli między połową września a późnym październikiem.

Dokładny związek między gwiezdnymi wojnami a astronomią jest nieznany. Gerardo Aldana postuluje na przykład, że jakkolwiek numerologia i astrologia miały dla Majów znaczenie, to nie były decydujące w doborze dat wojen. Jego zdaniem glif „gwiezdnej wojny” obrazował rój meteorów, który Majowie kojarzyli z wojnami między ciałami niebieskimi, stąd użycie go dla opisania ważnych wojen na Ziemi.

Zobacz też kwietne wojny

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Cywilizacja Majów