Wydarzenia na świecie 1560 Królem Francji został Karol IX. Panował do 1574 roku. Członkowie Rady Państwa Niderlandów – Wilhelm Orański, hrabia Egmont i admirał Hornes – zgłosili Hiszpanii żądania ograniczenia inkwizycji, odwołania Granvelli i zwołania Stanów Generalnych.

1561 Maria Stuart powróciła do Szkocji i zgłosiła pretensje do tronu Anglii. Urodził się Franciszek Bacon, angielski polityk i filozof, twórca metody doświadczalnej (empirycznej) w nauce.

1562 We Francji wybuchły między katolikami a hugenotami. Doszło do masakry w Wassy. Konflikt w dużej mierze kierowany był przez Katarzynę Medycejską. Walki we Francji Epidemia dżumy w Paryżu. W Korei, w prowincji Gyeonggi i doszło do powstania chłopskiego.

1563 Wybuchła I wojna północna zwana także wojną siedmioletnią o podział Inflant oraz hegemonię na Morzu Bałtyckim. Elektorska linia Hohenzollernów uzyskała prawo dziedziczenia Prus Książęcych. Iwan IV Groźny zdobył twierdzę Połock, oskrzydlając Inflanty i umacniając pozycję Moskwy w wojnie o dostęp do Bałtyku.

1564 Maksymilian II został cesarzem rzymsko-niemieckim. Panował do 1576 roku. urodził się Galileo Galilei, włoski fizyk, matematyk, astronom i filozof, twórca podstaw eksperymentalnej metody badawczej w przyrodoznawstwie; jego odkrycia przyczyniły się do umocnienia teorii Kopernika i rozwoju astronomii obserwacyjnej. Urodził się William Szekspir, angielski dramaturg, autor licznych dramatów, tragedii i komedii, m.in. „Hamlet”, „Otello”, „Romeo i Julia”, „Król Lear”.

1565 Podział państwa rosyjskiego na opryczninę i ziemszczyznę przez Iwana IV w Rosji. Utworzono oddziały opryczników, którzy przy użyciu terroru zwalczali bojarstwo i bogate mieszczaństwo, umacniając samodzierżawie Iwana IV, przesiedlono możnych, zwiększono obowiązki chłopów i zagarnianie ich ziem. W Holandii powstał związek szlachty kalwińskiej „Kompromis szlachty”, do którego wstąpił też Wilhelm Orański. Hiszpanie podbili Filipiny.

1566 Po śmierci Sulejmana Wspaniałego realna władza w Imperium Osmańskim przeszła w ręce wielkich wezyrów. Urodził się Zygmunt III Waza, przyszły król Polski (zm. 1632). Rozpoczęła się rewolucja w przeważnie protestanckich Niderlandach pod przywództwem Wilhelma Orańskiego i hrabiego Egmonta. Iwan IV Groźny stłumił bunt bojarów w Rosji. Represje trwały do 1572 roku.

1567 Książę Alba został hiszpańskim kapitanem generalnym w Niderlandach. Wprowadzono terror „Krwawej Rady", stracono Egmonta i Montmorency'ego, Wilhelm Orański opuścił kraj; represje nie złamały oporu i przyspieszyły wybuch powstania zbrojnego. Hiszpanie odkryli Wyspy Salomona.

1568 Maria Stuart uciekła do Elżbiety I do Anglii. W tym samym roku nastąpiło jej uwięzienie w Anglii.

Hrabia Egmont (ur. 1522) i hrabia Hoorn zostali straceni z rozkazu księcia Alby. Wybuchło powstanie Niderlandów przeciwko Hiszpania. Filip II uwięził swojego syna Don Carlosa. urodził się Tommaso Campanella – włoski filozof i myśliciel (zm. 1639).

1569 Kosma I Medyceusz został wielkim księciem Toskanii.

Wydarzenia w Polsce 1561 Gotthard Kettler dokonał sekularyzacji Zakonu Kawalerów Mieczowych w Inflantach w wyniku czego powstało świeckie Księstwo Kurlandii i Semigalii, a on został księciem i lennikiem wobec Rzeczypospolitej. Pozostałą część Inflant inkorporowano do Rzeczypospolitej. Decyzję wymusiło zagrożenie Inflant przez Szwecję oraz Moskwę dążącą do uzyskania dostępu do Bałtyku.

1562 Obradował sejm egzekucyjny w Piotrkowie, dążący do rewindykacji dóbr królewskich rozdanych po 1504 roku. Przeprowadzono reformę podatkową, zakazano przekazywania środków finansowych do Rzymu, przeznaczając je na potrzeby państwa oraz zakaz łączenia urzędów. Sejm uchwalił egzekucję dóbr królewskich, opodatkowanie duchowieństwa oraz unifikację miar i wag. Król Zygmunt II August poparł program ruchu egzekucyjnego w związku z wojną o Inflanty z Iwanem Groźnym.

1562–1563 Na synodach kalwińskich wyodrębnił się radykalny nurt reformacji – bracia polscy (arianie), krytykujący stosunki społeczne, własność prywatną i wojnę. Głównymi ośrodkami byli Raków i Pińczów, a w 1568 roku zostali wygnani z Polski.

1563 Z dóbr królewskich przeznaczono środki (kwartę) na stałe wojsko, zwane wojskiem kwarcianym, jako zalążek stałej armii w Rzeczypospolitej.

1563 Doszło do rozłamu wśród polskich wyznawców kalwinizmu na zbór większy (kalwini) i zbór mniejszy (arianie).

1564 Utworzono skarb w Rawie. Biskup warmiński Stanisław Hozjusz sprowadził do Polski jezuitów. Włączono do Polski Oświęcim i Zator.

1568 Zygmunt August przyznał Hohenzollernom brandenburskim prawo do dziedziczenia Prusy Książęce w razie wygaśnięcia dynastii Hohenzollernów pruskich. Iwan Groźny zdobył Połock. Utworzono Komisja Morska w celu budowy floty wojennej i kierowania polityką morską państwa.

1569 Zniesiono odrębność Prusy Królewskie ustanowioną mocą pokoju toruńskiego z 1466 roku. 1 lipca: Zawarto unię realną w Lublinie, która połączyła Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie w Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Ustanowiono wspólnego króla, sejm, prawa i politykę zagraniczną, przy zachowaniu odrębności urzędów centralnych (kanclerz, hetman, marszałek), wojska, skarbu i prawa. Powstało państwo wielonarodowe. Wcześnie, bo już w marcu do Korony włączono Podlasie, Wołyń, Bracławszczyznę i Kijowszczyznę. Inflanty oraz Kurlandia zostały ustanowione kondominium Korony i Litwy jako wspólne lenno.

Przypisy

Kategoria:Dziesięciolecia Kategoria:XVI wiek