Grodziszowice (nazwa historyczna: Grodzieszowice, , 1936-1945 Grasau) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.
Informacje ogólne Wieś położona jest 5 kilometrów od siedziby gminy w Domaniowie i 28 kilometrów od Wrocławia. W okolicy wsi znajduje się najwyższy punkt gminy Domaniów o wysokości 156,7 m. n.p.m.Strategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 116.
Podział administracyjny Grodziszowice w okresie pruskim znajdowały się na terenie gminy z siedzibą w Wawrzęcicach (Lorzendorf) i przyporządkowane były urzędowi stanu cywilnego najpierw w Kurowie (Kauern), a potem w Wawrzęcicach (Lorzendorf). Od 1816 r. znajdował się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk. a potem od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.
Po ustanowieniu administracji polskiej na terenie Dolnego Śląska w latach 1945-1954 Grodziszowice znajdowały się na terenie gminy KurówWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 wieś znajdowała się na terenie gromady OśnoUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. jest częścią gminy DomaniówUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 była podporządkowana urzędowi rejonowemu w Oławie.
Historia Teren obecnych Grodziszowic był zasiedlony już w epoce brązu (do 650 roku p.n.e.). Na terenie współczesnej wsi zamieszkiwała ludność kultury łużyckiej. W okresie od ok. 650 do 400 roku p.n.e. był zamieszkiwany przez ludność kultury halsztackiej.
Wieś w układzie ulicówki, istniejąca co najmniej od XII w. W 1320 r. otrzymała lokację na prawie niemieckim. W tym samym roku we wsi znajdowało się sołectwo będące w posiadaniu trzech wolnych łanów. Od XII w. aż do sekularyzacji na początku XIX w. należała do kapituły katedralnej biskupstwa wrocławskiego. W 1819 r. jest wspomniana jako własność urzędu domenalnego w Kotowicach, a od około 1830 r. pruskiego urzędu królewskiego w Oławie.
9 grudnia 1936 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z "Graduschwitz" na "Grasau".
Po II wojnie światowej we wsi działała jednostka ochotniczej straży pożarnej, zlikwidowana przed 2010 r..
Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Grodziszowice nosiły następujące nazwy:
1155: Grogesseuici 1245: Grodesouice 1335: Grozeschwicz 1352: Grosszosewicz i Grodischow 1783: Graduschwiz i Graschwiz do 1845 lub ok. 1881 r. także Graschwitz do 9 grudnia 1936 r.: Graduschwitz (niemiecka nazwa wsi) 1936-1945: Grasau (nazwa nadana przez władze nazistowskie Niemiec). do 1945 r. Graduszowice (nazwa polska wsi, wspomniana w tomie II „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1881 r.) po 1945 r. Grodziszów,Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska później Grodzieszowice (nazwy nadane po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku) i obecnie obowiązujące Grodziszowice
Heinrich Adamy w swoim dziele dotyczącym nazw miejscowości na Śląsku, wydanym w 1888 r. we Wrocławiu, wywodził niemiecką nazwę wsi Graduschwitz od polskiego Graduszowice i podawał znaczenie nazwy miejscowości w języku niemieckim jako "Hagelsdorf". Zaliczał nazwę wsi Graduschwitz do grupy nazw miejscowości wywodzących się od rodzaju okolicy lub ukształtowania lokalnego krajobrazu wokół niej.
Gospodarka Przed XIX w. we wsi znajdowało się 6 zagród, a pola uprawne we wsi podzielone były na 6 niwAdamska 2019, s. 295-296.
W pierwszej połowie XIX w. we wsi funkcjonowały karczma, kuźnia, gorzelnia, trzy zakłady rzemieślnicze i sklep z płótnem z lna. W 1845 r. odnotowano uprawę lnu we wsi. Powierzchnia katastralna wsi w 1885 r. wynosiła 272 ha, z czego pola uprawne stanowiły 253 ha, a łąki 9 ha. Dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 24,07 marek niemieckich za hektar, a z łąk 29,77 marek za hektar. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 273,2 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 24,76 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Borku Strzelińskim (Großburg).
W 2010 r. we wsi znajdował się sklep spożywczo-przemysłowy, a większość mieszkańców wsi zajmowała się rolnictwem.
Teraźniejszość We wsi znajduje się świetlica wiejskaStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 158, a także boisko.
We wsi znajduje się też cmentarz parafialny z kaplicą cmentarną należący do parafii św. Jakuba Apostoła w Brożcu będącej częścią dekanatu Wiązów archidiecezji wrocławskiej.
Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu we wsi znajdowały się następujące zabytki:
historyczny układ ruralistyczny wsi domy mieszkalne nr 1 i 2 budynek mieszkalno-gospodarczy nr 3 domy mieszkalne nr 11 i 18 dom mieszkalny nr 13 z kapliczką domową.
Demografia W 1783 r. we wsi mieszkało 89 osób. W 1819 r. wieś miała 138 mieszkańców, w 1830 r. mieszkało 141 osób, w 1845 r. 177 osób, w 1871 r. 162 osoby, w 1885 r. 176 osób, a w 1895 r. 147 osób. W 1905 r. we wsi mieszkało 159 osób, 20 lat później 150 osób, w 1935 r. 144 osoby, a w 1939 r. 162 osoby. W 2011 r. w Grodziszowicach mieszkało 106 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r., a w 2023 r. 89 osóbRaport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku, s. 4.
W 1925 r. na 150 mieszkańców wsi było 75 mężczyzn i 75 kobiet. We wsi mieszkało 93 ewangelików i 51 katolików. Ewangelicy przynależeli do zboru w Borku Strzelińskim (Großburg), a katolicy do parafii w Brożcu (Brosewitz).
Przypisy
Bibliografia
Dagmara Adamska, Wieś - miasteczko - miasto. Średniowieczne osadnictwo w dorzeczu górnej i środkowej Oławy, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2019, ISBN 978-83-7565-593-3 Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Christa Dziedo, Großburg – eine Dorfgeschichte, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/1977, s. 15 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 53 Beiträge zur Vorgeschichte von Graduschwitz (sp. Grasau) und Lorzendorf, von Alexander Dasler im Heimatkalender für Stadt und Kreis Ohlau 1928, S 136 ff., [w:] Heinz Quester, Aus der Geschichte von Kreis und Stadt Ohlau in Schlesien, Alfter 2010, t. 3 (Beiheft 3 zu Günther/Quester, Kreis und Stadt Ohlau in Schlesien von den Anfängen bis 1945), s. 340
Linki zewnętrzne
"Grasau (= Graduschwitz)" w serwisie "Familienforschung Kreis Ohlau" (dostęp 2026-06-15) Urząd Gminy Domaniów, Wielkopolska Akademia Nauki i Rozwoju, Strategia rozwoju gminy Domaniów na lata 2026-2035 (dostęp 2026-07-15) Raport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku (dostęp 2026-07-15)
Kategoria:Domaniów (gmina)