Grędzina (niem. Trattaschine, 1937-1945 Hirschaue) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

Informacje ogólne Wieś położona jest 20 kilometrów od Oławy, będąca najdalej wysuniętym na północ miejscowością gminy Jelcz-Laskowice, położoną na granicy z powiatem oleśnickim. Miejscowość o charakterze mieszkaniowymStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37, cechująca się rozproszoną zabudową.

We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy i piekarnia.

Podział administracyjny W okresie pruskim Grędzina należała do gminy z siedzibą w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1816 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. w wydzielonej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś należała do gminy Laskowice OławskieWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 wieś należała do gromady Laskowice OławskieUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy Jelcz-Laskowice (do 1987 r. zwanej gminą Laskowice Oławskie)Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś powstała pod koniec XVII w. jako wieś folwarczna, założona na leśnych łanach (Waldhufendorf). Po raz pierwszy jest wspomniana w 1695 jako własność Konrada Wenzela von Sauermy. W 1783 r. we wsi istniała szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W 1783 r. wieś należała do rodu von Sauerma. W 1819 r. wieś należała do rodu hrabiów von Sauerma-Jeltsch. W 1830 i 1845 r. jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany hrabia Moritz von Saurma-Jeltsch. W 1845 r. we wsi jest wspomniany przybytek dla ubogich. W 1892 r. we wsi znajdowało się 40 domów.

20 stycznia 1937 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z "Trattaschine" na "Hirschaue".

W czasie powodzi w 1997 r. i lutym 2024 r. Grędzina została zalana przez wody powodziowe rzeki WidawyStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 16 i 59-60.

W latach 2005-2023 we wsi istniał klub piłki nożnej Widawa Grędzina, który w sezonie 2022/23 brał udział w meczach klasy B w grupie Wrocław IV.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Grędzina nosiła następujące nazwy:

1696 r.: Trattaschine 1819 r.: Tratterschine 1830 r.: Trattaschin 1845 r.: Trattaschine, także Tratasin do 20 stycznia 1937 r.: Trattaschine (niemiecka nazwa wsi) 1937-1945 r.: Hirschaue (nazwa nadana przez nazistowskie władze Niemiec) od 1945 r.: pierwotnie Tratasin (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiejObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska, występująca w tomie XII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1892 r.), obecnie Grędzina.

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Trattaschine" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw drzew i roślin oraz do podgrupy nazw wywodzących się "von dąb, spr. domb = Eiche". Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi „Tratasin” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Eichwald".

Gospodarka W 1819 r. we wsi istniała karczma, a w połowie XIX w. we wsi znajdowały się 3 zakłady rzemieślnicze i 3 sklepy. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 142 sztuk bydła, uprawę komercyjną maku i działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 223 ha, z czego pola uprawne stanowiły 104 ha, łąki 100 ha, a lasy 2 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 6,66 marek niemieckich za hektar pola, 22,72 marek za hektar łąki i 14,10 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 224,3 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 14,56 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt).

W latach 60. i 70. XX wieku we wsi rozwinęła się uprawa tytoniu. W 2012 r. uprawą tytoniu zajmowało się trzech producentów, którzy uprawiali tytoń na obszarze 5 ha. Roczna produkcja tytoniu w 2012 r. w Grędzinie wynosiła 10 ton.

Teraźniejszość We wsi znajduje się remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Grędzinie, która nie wchodzi jednak w skład Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.

We wsi znajduje się kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa, będąca częścią parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Zbytowej należącej do dekanatu Oleśnica-wschód archidiecezji wrocławskiejZbytowa, dekanat Oleśnica-wschód, archidiecezja wrocławska (dostęp 2026-08-20).

We wsi funkcjonuje koło gospodyń wiejskich, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji RolnictwaKrajowy Rejestr Kół Gospodyń Wiejskich, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dostęp 2026-08-20).

We wsi znajduje się boisko sportowe.

Pomniki przyrody i zabytki Na terenie Grędziny jest pomnik przyrody w postaci głazu narzutowego.

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz wiejski na wschód od wsi na ul. Głównej: zagrody nr 1, 10, 11, 12, 15, składające się z domu mieszkalnego i dwóch budynków gospodarczych domy mieszkalne nr 2, 4, 6, 16, 27, 28, 39, 46 z budynkami gospodarczymi dom mieszkalno-gospodarczy nr 13 z budynkiem gospodarczym domy mieszkalno-gospodarcze nr 14, 31, 47, 48 domy mieszkalne nr 17, 23, 25, 26 zagrody nr 18, 36, składające się z domu mieszkalno-gospodarczego i dwóch budynków gospodarczych budynek gospodarczy nr 22 zagrody nr 24, 44, składające się z domu mieszkalno-gospodarczego i budynku gospodarczego dom mieszkalny nr 30 z dwoma budynkami gospodarczymi zagrody nr 40, 50, składające się z domu mieszkalnego i stodoły zagroda nr 49, składająca się ze stodoły zespół mieszkalno-gospodarczy nr 53 stodoła nr 54 stacja transformatorowa na ul. Szkolnej: zagrody nr 1, 2, składające się z domu mieszkalno-gospodarczego i budynku gospodarczego dom mieszkalno-gospodarczy nr 3 z dwoma budynkami gospodarczymi dom mieszkalny nr 5 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalno-gospodarczy nr 7 dom mieszkalny (dawna szkoła) nr 11 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalny nr 10 z budynkiem gospodarczym w Grędzinie-Kolonii

Demografia W 1783 r. we wsi mieszkały 92 osoby. W 1819 r. w Grędzinie mieszkało 231 osób, w 1830 r. 267 osób, w 1845 r. 339 osób, w 1871 r. 392 osoby, w 1885 r. 348 osób, a w 1895 r. 306 osób. W 1905 r. wieś zamieszkiwało 320 osób, w 1925 r. 282 osoby, w 1935 r. 231 osób, a w 1939 r. 226 osób. W marcu 2011 r. w Grędzinie mieszkało 307 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..

W 1925 r. na 282 mieszkańców wsi 138 było mężczyznami, a 144 kobietami. We wsi mieszkało 281 ewangelików i jeden katolik. Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), a katolicy należeli do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen).

Przypisy

Bibliografia

Efficon Sp. z o.o., Urząd Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice, Strategia rozwoju Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice na lata 2026-2035 (dostęp 2026-08-20) Gerhard Bock, Die Volksschulverhältnisse im nördlichen Teil des Kreises Ohlau am Ende der Regierungszeit Friedrichs des Großen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/1993 , s. 24-26 Beschreibung des Ohlauschen Kreises: Laskowitz, Minken, Ottag, Paperwitz, Peisterwitz, Quallwitz, Rodeland, Steindorf, Trattaschine, Zelline, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/1995, s. 5 Matthias Marks, Inhaltsverzeichnis der vorhandenen Akten des Gutes Saurma/Jeltsch, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2005, s. 27 Dorothea Maskos, Der Erbhof von Pohl Karl und Christiane geb. Scholz in Trattaschine / Hirschaue, früher zu Birksdorf; Grundriß von Wohnhaus und Stall, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2006, s. 19 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 69 Hans Gebuhr, Kirchenbucheintragungen von Einwohnern in Trattaschine (Hirschaue), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2012, s. 17-19 Hans Gebuhr, Begander-Familien in Trattaschine (Hirschaue), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2014, s. 23 Helmut Pohl, Flucht aus Birksdorf der Gemeinden Birksdorf und Hirschaue aus dem Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/2015, s. 16-17

Linki zewnętrzne

https://klauskunze.com/ohlau/orte/hirschaue.htm (dostęp 2026-06-16)

Kategoria:Jelcz-Laskowice (gmina)