Jowisz, Jupiter (łac. Iuppiter od Iovis pater) – w mitologii rzymskiej bóg nieba i światła, zjawisk atmosferycznych, władca bogów i ludzi, najwyższe bóstwo panteonu rzymskiegoPodręczna miniencyklopedia mitologii. Grecy, Rzymianie, Celtowie. Warszawa: RTW, 2001, s. 91, .Słownik mitów Greków i Rzymian. Warszawa: Warszawski Dom Wydawniczy, 1995, s. 140, ..
Był źródłem władzy (łac. imperium), jaką dzierżyli rzymscy urzędnicy. Rzymscy władcy i wodzowie starali się pozować na ludzkie ucieleśnienie czy odzwierciedlenie Jowisza. Pospolicie utożsamiany jest z greckim Zeusem, z czasem przejął większość jego cech. Atrybutami Jowisza były piorun i orzeł. Syn Saturna. W rzeczywistości jest to (tożsamy z Zeusem) praindoeuropejski bóg dziennego nieboskłonu, burzy i piorunów. Obie nazwy, grecka i łacińska, wywodzą się z praindoeuropejskiego imienia Dieus ph2ter, co w wyniku różnych przekształceń fonetycznych dało łacińskie Iuppiter (Iovis + pater). Od dopełniacza (genetivus) tego imienia, brzmiącego Iovis, pochodzi polskie imię tego bóstwa, Jowisz.
Kult Jowisza, czczonego jako Jowisz Najlepszy Największy (łac. Iuppiter Optimus Maximus) skupiał się w świątyni położonej na Kapitolu w Rzymie, gdzie tronował on obok Junony i Minerwy. Czynnościami kultowymi opiekował się kapłan zwany flamen Dialis.
Jowisz i cała Trójca Kapitolińska uosabiali rzymskie państwo. W koloniach rzymskich budowano analogiczne świątynie Trójcy Kapitolińskiej, zwane po prostu Kapitolami, rozprzestrzeniając kult poza miasto Rzym.
Na terenach starożytnego italskiego miasta Iguvium odnaleziono w 1444 roku tablice poświęcone Jowiszowi.
Przydomki Jowisza: Stator – ten, który zatrzymuje chwiejące się szeregi rzymskie; Victor – dawca zwycięstwa; Versor – ten, który zmusza nieprzyjaciół do ucieczki; Ultor – karzący, niosący pomstę (Mściciel, na podobieństwo Marsa)Za Aleksandra Sewera miał wzniesioną osobną świątynię wyobrażoną na ówczesnych monetach (S. W. Stevenson, C. R. Smith, F. W. Madden: A Dictionary of Roman Coins, Republican and Imperial. London: G. Bell & Sons, 1889, s. 486)..
Zobacz też orzeł (symbol) auspicjum augur Przypisy
Kategoria:Dyḗus Kategoria:Bogowie rzymscy Kategoria:Bóstwa nieba Kategoria:Mityczne postacie upamiętnione nazwami planet