thumb Monetka ciemnotrzonowa, pieniążkówka ciemna, pieniążkówka jodłowa (Oudemansiella melanotricha (Dörfelt) M.M. Moser) – gatunek grzybów z rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Oudemansiella, Physalacriaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1979 r. Heinrich Dörfelt, nadając mu nazwę Xerula melanotricha. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w 1983r. Meinhard Michael Moser, przenosząc go do rodzaju Oudemansiella. Polskie nazwy: monetka ciemnotrzonowa (S. Sokół i M.Z. Szczepka 1983), pieniążkówka ciemna (Władysław Wojewoda 1999), pieniążkówka jodłowa (Władysław Wojewoda 2003), pieniążkówka długonoga. Spójna z nazwą naukową jest nazwa nadana przez S. Sokoła i M.Z. Szczepkę.
Morfologia Kapelusz O średnicy 1–6 cm, początkowo dzwonkowaty z podwiniętym brzegiem, później wypukły z szerokim garbkiem, na koniec płaski do wklęsłego z równym brzegiem. Powierzchnia czekoladowobrązowa, szarobrązowa, czarnobrązowa, rzadziej żółtobrązowa, aksamitnie owłosiona, pokryta długimi, ciemnobrązowymi do czarnobrązowych włoskami. Czasami widoczne są dwie wyraźne strefy barwne: żółtawobrązowa w środku kapelusza i czekoladowo-ciemnobrązowa na brzegu. Strefy te pozostają widoczne również u suchych okazów. Blaszki Wąsko przyrośnięte, średnio grube, rzadkie, szerokie, białe, woskowe. Brzegi gładkie. Trzon Wysokość 4–13 cm, grubość 0,2–0,7 cm, cylindryczny do maczugowatego, często z silnie pogrubioną do 1,5 cm podstawą i zwężającym się korzeniem o długości 4–12 cm. Powierzchnia tej samej barwy co kapelusz, podłużnie rowkowana, często skręcony. Cały trzon pokryta jest włoskami w kolorze od brązowego do czarnobrązowego. Miąższ Gruby, białawy, o słabym zapachu i łagodnym smaku. Cechy mikroskopowe; Podstawki 4-zarodnikowe, 26–55 × 10–15 µm. Zarodniki kuliste do prawie kulistych, 10–11,5 × 8–11 µm, bezbarwne, nieamyloidalne. Cheilocystydy rzadkie, 100–125 × 20–30 µm, brzuchate, wrzecionowate, ze ścianacmi o grubości do 1 µm, niektóre lekko inkrustowane lub na wierzchołku z płaską substancją. Pleurocystydy podobne do cheilocystyd, liczniejsze, 75–130 × 22–45 µm. Skórka kapelusza zbudowana z maczugowatych lub pęcherzykowatych strzępek 30–85 × 12–35 µm z brązowym pigmentem wewnątrzkomórkowym. Włoski grubościenne, 80–2900 × 15–29 µm ze ścianami o grubości 2–4 µm.
Występowanie i siedlisko Występuje w Europie i Azji. W Polsce podano wiele stanowisk. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną. Wiele stanowisk podano w Pieninach (Zamkowa Góra, stoki Czertezika, pomiędzy Białą Skałą i Czertezikiem, pod Kurnikową Skałą, powyżej Głębokiego Potoku).
Saprotrof występujący w lasach na drewnie i korzeniach jodły, zwłaszcza na wapiennych glebach.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Physalacriaceae