185px|thumb|Powiat wileński na mapie guberni wileńskiej Powiat lub ujezd trocki (ros. Трокский уезд, lit. Trakų apskritis) – jednostka administracyjna Imperium Rosyjskiego istniejąca w latach 1795–1920 w guberni wileńskiej. Siedzibą powiatu były Troki (obecnie na Litwie).

Powiat został utworzony po III rozbiorze Polski, kiedy ziemie Wileńszczyzny znalazły się pod panowaniem rosyjskimWzmianka z 1890 roku. Dawny powiat trocki stanowił część województwa trockiego. Granica zaczynając się u północy niedaleko tego punktu, gdzie rz. Święta uchodzi do Wilii, między Giegużynem a Skorulami, szła od wschodu korytem rz. Wilii, oddzielającym go od pow. wileńskiego, aż do ujścia rz. Waki, dalej uszedłszy nieco jej biegiem krótkim i porzucając go niedaleko Wilna, wchodziła w lasy Rudnickie, a od jeziora Kiernowa załamywała się rz. Wisińczą na płd. i przez wielkie lasy Olkienik, Oran i starostwa mereckiego opierała się o Niemen, tam gdzie do niego uchodzi rz. Rotnica pod Druskienikami. Stąd od zach. szła Niemnem, który opuszczała pomiędzy Olitą a Puniami, rozgraniczała suchą drogą pow. kowieński, aż do miejsca, z którego się zaczęła na północy (co do innych szczegółów ob. t. V, 339). Trocki powiat guberni wileńskiej leży w zachodniej części guberni i graniczy od płn.-wsch. i wschodu z pow. wileńskim, od płd.-wsch. z lidzkim, od płd. z grodzieńskim, od zach. z gub. suwalską i kowieńską. Powierzchnia powiatu zajmuje 107,9 mil al. 5220,7 w. kw. i zamknięta jest biegiem Niemna od zach. i Wilii od płn.-wsch. i pochyla się głównie od płd. ku płn.-płn.-zach. Nadto w zach. części powierzchnia opada do Niemna, we wschodniej zaś do Wilii, tak że najwyżej wzniesione punkty znajdują się w środkowej części powiatu. Najwyższe bezwzględne wzniesienie sięga: w Giedatańcach 856 st., w Naborowszczyźnie 762, Michnolasach 682, Sorok Tatarach 611, Strawiennikach 607, Butkianach 581 st. npm. Zach. i południową część powiatu stanowią równiny piaszczyste; w części płn. i zachodniej, pokrytych lasami i jeziorami, występuje szereg pagórków piaszczystych i gliniastych, w części zaś płn.-wsch., w której zalegają rozległe łąki i pastwiska, przeważa gleba gliniasta, a na wybrzeżach Wilii czarnoziem. Około Niemonajć, Wysokiego Dworu i Trok znajduje się tuf wapienny, glina i piaskowiec, okrążający wyniosłe brzegi jezior i występujący także w łożysku rz. Waki (dopł. Wilii). W nizinach znajduje się ruda żelazna błotna z tufem wapiennym. Źródła wód mineralnych, jedyne w guberni, znajdują się w Birsztanach, Niemonajciach i Stokliszkach. Cała powierzchnia powiatu leży w dorzeczu Niemna, który na przestrzeni około 170 w. oddziela pow. trocki od gub. suwalskiej.. Początkowo wchodził w skład guberni wileńskiej, następnie guberni litewskiej, a od 1801 roku guberni litewsko-wileńskiej, przemianowanej później ponownie na gubernię wileńskąSłownik encyklopedyczny Brockhausa i Efrona.

Według spisu ludności z 1897 roku powiat zamieszkiwało około 203,401. osób. Najliczniejsze grupy etniczne stanowili Litwini (58%) Białorusini (16%), Polacy (11%), Żydzi (10%) oraz Rosjanie (5%). Troki liczyły ponad 3,240 mieszkańcówDemoscope Weekly - Supplement. Handbook of statistical indicators..

Podczas I wojny światowej został zajety przez Niemców. Większość jego terytoriów została włączona do nowo utworzonego niemieckiego powiatu koszedarskiego. Jednak po ogłoszeniu niepodległości przez Litwę w 1918 roku, został on oficjalnie przywrócony jako część Republiki Litewskiej w 1919 roku. Większość niemieckiego powiatu koszedarskiego została przypisana litewskiemu powiatowi trockiemuAdam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno – administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.. Po I wojnie światowej teren powiatu stał się przedmiotem sporu między Litwą a Polską. wschodnia, większa część litewskiego powiatu trockiego z Trokami została objęta przez polski Zarząd Cywilny Ziem WschodnichTymczasowa administracja cywilna zaprowadzona w miejsce wojskowej na terenach m.in. Litwy, nieinkorporowanych do Polski, a zajętych przez Wojsko Polskie w latach 1919–1920.. Obszar ten przejął 9 września 1920 Tymczasowy Zarząd Terenów Przyfrontowych i EtapowychDziennik Rozkazów z 1920 r. Nr 35, poz. 753.. Na obszarze tym, nazywanym okręgiem wileńskim, ustanowiono polski powiat trocki. Funkcjonowały zatem równocześnie dwie jednostki o nazwie powiat trocki – polska (większa) i litewska (mniejsza). Litewskiemu powiatowi, pozbawionemu swej stolicy, siedzibę ustanowiono tymczasowo w KoszedarachAdam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno – administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008..

Przypisy

Kategoria:Powiaty guberni wileńskiej