thumb|3 x tak Pierwsze referendum w Polsce przeprowadzono w 1946 roku. W okresie międzywojennym nie odbywały się powszechne głosowania. Odbyły się za to plebiscyty w kwestiach przynależności państwowej określonych terytoriów po I wojnie światowej.

Polska Rzeczpospolita Ludowa Po II wojnie światowej w PRL odbyły się następujące referenda: 30 czerwca 1946 – referendum ludowe (3 x tak) 29 listopada 1987 – referendum w sprawie reform politycznych i gospodarczych.

III Rzeczpospolita Referendum ogólnokrajowe

We współczesnej Polsce referendum zarządzane jest w sprawach dotyczących wszystkich obywateli przez Sejm lub przez prezydenta za zgodą senatu.

W przypadku referendum zwykłego, aby było wiążące, musi w nim wziąć udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania. Decyzja w referendum zostaje podjęta, gdy większość ważnych głosów jest pozytywna lub negatywna w odpowiedzi na postawione pytanie lub gdy jeden z wariantów proponowanych w referendum otrzymuje najwięcej ważnych głosów.

Wynik referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej jest wiążący, jeśli w nim uczestniczy więcej niż połowa uprawnionych do głosowania. Jeśli większość ważnie oddanych głosów jest pozytywna, Prezydent Rzeczypospolitej uzyskuje zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej.

Przyjęcie zmian w konstytucji w referendum następuje, gdy większość głosujących opowiedziała się za tym.

W okresie III RP odbyły się następujące referenda ogólnokrajowe: 18 lutego 1996 – referendum na temat powszechnego uwłaszczenia 18 lutego 1996 – referendum o niektórych kierunkach wykorzystania majątku państwowego Frekwencja wyniosła 32,44% (referendum ważne, lecz niewiążące). Odpowiedzi przedstawiały się następująco: pierwsze pytanie – 92,89% głosów na „TAK”, drugie pytanie – 93,70% głosów na „TAK”, trzecie pytanie – 72,52% głosów na „NIE”, czwarte pytanie – 88,30% głosów na „TAK” 25 maja 1997 – referendum nt. przyjęcia Konstytucji RP Frekwencja wyniosła 42,86% (referendum ważne i wiążące). Na „TAK” oddano 52,70%, zaś na „NIE” – 45,90% głosów. 7-8 czerwca 2003 – referendum ws. akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej Frekwencja wyniosła 58,85% (referendum ważne i wiążące). Za akcesją opowiedziało się 77,45% głosujących, przeciwko było 22,55% z nich. 6 września 2015 – referendum w sprawie wprowadzenia jednomandatowych okręgów wyborczych w wyborach do Sejmu, stosunku do dotychczasowego sposobu finansowania partii politycznych z budżetu państwa oraz interpretacji zasad prawa podatkowego Frekwencja wyniosła 7,80% (referendum ważne, lecz niewiążące). Odpowiedzi przedstawiały się następująco: pierwsze pytanie – 78,75% głosów na „TAK”, drugie pytanie – 82,63% głosów na „NIE”, trzecie pytanie – 94,51% głosów na „TAK”. 15 października 2023 – referendum w sprawie wyprzedaży majątku państwowego podmiotom zagranicznym, podniesienia wieku emerytalnego, bariery na granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Republiką Białorusi oraz przyjęcia tysięcy nielegalnych imigrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki

Na 2005 było planowane kolejne referendum – tym razem w sprawie przyjęcia Konstytucji UE, ale w związku z odrzuceniem projektu traktatu w referendach we Francji i Holandii nie została podjęta decyzja o jego przeprowadzeniu.

Referendum lokalne

W Polsce organizowane są także referenda lokalne w sprawach dotyczących tylko pewnych jednostek administracyjnych. Ich przedmiotem jest najczęściej odwołanie władz gminnych oraz ważne sprawy lokalne.

Referendum lokalne jest ważne, jeśli wzięło w nim udział co najmniej 30 procent uprawnionych do głosowania, a w przypadku referendum mającego na celu odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich, jest ważne, gdy w nim uczestniczy nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze tego organu. Referendum jest również wiążące, gdy za jednym z rozwiązań opowiedziała się więcej niż połowa głosujących.

Frekwencja po 1989

Rok Wybory Frekwencja 1996 Referendum „uwłaszczeniowe” 32,40% 1996 Referendum „prywatyzacyjne” 32,44% 1997 Referendum konstytucyjne 42,86% 2003 Referendum akcesyjne 58,85% 2015 Referendum o JOWy 7,8%Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 września 2015 r. o wynikach głosowania i wyniku referendum przeprowadzonego w dniu 6 września 2015 r. ().2023 Referendum 40,91%

Przypisy