Hornostaje – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie monieckim, w gminie Mońki.
Pierwsze udokumentowane wzmianki dotyczące wsi i folwarku Hornostaje datowane są na wiek XVI. Zapis dotyczy podarowania przez Annę Radziwiłłównę Kiszczynę część ziemi Krzysztofowi Zembrowskiemu. W taki sposób wojewodzina witebska dziękowała mu za wierną służbę. Dokument datowany jest na 20 sierpnia 1568 roku. Wtedy też powstało założenie dworskie na tym terenie.
Na przełomie lat 1571/1572 cała wieś Hornostaje została przekazana przez Annę Kiszczynę królowi Zygmuntowi Augustowi.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwało 131 osób, wśród których 122 było wyznania rzymskokatolickiego a 9 mojżeszowego. Jednocześnie 131 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową a 9 żydowską. We wsi było 20 budynków mieszkalnych.
W latach międzywojennych wieś należała do gminy Goniądz. Posiadłość ziemską miał tu Józef Roszczewski (363 mórg) i Jan S. Wołkowski (400). Ten ostatni był też właścicielem cegielni.
W latach 20. XX wieku dobra w Hornostajach oraz cegielnia zostały objęte ustawową reformą rolną. W dniu 20 maja 1923 roku wydano zgodę na rozparcelowanie majątku Hornostaje. Parcelacje przeprowadził w latach 1925/27 Białostocki Oddział Parcelacyjny Związku Ziemian. Głównym mierniczym przysięgłym był Wacław Rybałtowski. Dokonał on wytyczenia działek w terenie oraz wyznaczył siatkę dróg dojazdowych.
Dawny majątek został wykreślony z ksiąg hipotecznych, powstały nowe rejestry dla nowych nabywców.
Po zakończeniu II wojny światowej 6 września 1944 roku
W latach 1954–1971 wieś należała i była siedzibą władz gromady Hornostaje (Gromadzka Rada Narodowa w Hornostajach) wsią zarządzali lokalni urzędnicy i przewodniczący GRN. Rada składała się z 12 radnych wybieranych przez mieszkańców. Rada kontrolowała lokalny budżet, zarządzała obowiązkowymi dostawami żywności, edukacją, drogami. Gromada przestała istnieć 1 stycznia 1972 r. Cały obszar dołączono do gromady Mońki. W roku 1973 powstała nowa struktura - gmina miejsko-wiejska Mońki.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.
Na terenie wsi znajduje się stara cegielnia, gdzie wyrabiano cegłę do budowy carskiej Twierdzy Osowiec oraz koszar w Hornostajach-Osadzie. Cegielnia od lat jest zamknięta.
Pobliskie Mońki i wieś Hornostaje łączy droga zbudowana przez wojsko carskie pod koniec XIX wieku. Pierwotnie brukowa, obecnie asfaltowa za wyjątkiem ostatniego odcinka z Hornostaj w górę do terenu dawnej cegielni. Droga, dziś jej moniecki fragment to ulic Kolejowa. Droga ta (obecnie ulica Kolejowa) powstała jako trakt logistyczny obsługujący nowo powstałe koszary oraz lokalną cegielnię, z której materiał służył do budowy m.in. Twierdzy Osowiec. Sama cegielnia w Hornostajach została założona przez właściciela tamtejszego majątku ziemskiego, Józefa Roszczewskiego.
Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza w Mońkach.
Zobacz też Hornostaje-Osada
Przypisy GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji
Linki zewnętrzne
Kategoria:Mońki (gmina)