Adam Szymanowski pełne imię i nazwisko: Adam Jan Korwin-Szymanowski (ur. 20 grudnia 1859 w Mariampolu, zm. 7 listopada 1930) – polski wojskowy, pułkownik Armii Imperium Rosyjskiego i Wojska Polskiego, oficer II Korpusu Polskiego w Rosji.Dziennik Rozkazów Wojskowych, R. 2, 1919, nr 32, s. 811, 819 [dostęp 2026-08-29]. Cytaty: „płk. Szymanowski Adam ze starszeństwem od dn. 18-7.16” oraz „Szymanowski Adam [...] 24.2.19”. W 1918 stanął na czele miejskiej komendy obwodowej Polskiej Organizacji Wojskowej w BiałymstokuKazimierz Mikołajewski, Opis przebiegu służby w Polskiej Organizacji Wojskowej Kazimierza Mikołajewskiego, Łapy, 15 grudnia 1933, Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego, Kolekcja Akt Personalnych i Odznaczeniowych, Kazimierz Mikołajewski, ozn. MN 17.03.1938, s. 1 [dostęp 2026-08-29]. Cytat: „W dniu 9. XI 1918 r. Komendant płk. Szymanowski odczytał rozkaz o zdwojeniu czujności”. i należał do organizatorów miejscowej samoobrony podczas listopadowej próby przejęcia miasta spod kontroli wojsk niemieckich. W latach 1919–1920 pełnił funkcję wojskowego komendanta Białegostoku, a w latach 1920–1922 był komendantem Powiatowej Komendy Uzupełnień w Grodnie.

Był synem Antoniego i Rozalii z domu Bornelle. Ukończył ośmioklasowe gimnazjum klasyczne w Mariampolu oraz kurs buchalteryjny Chankowskiego. Wykształcenie wojskowe otrzymał w 2. Konstantynowskiej Szkole Wojskowej w Petersburgu. Jego żoną była Maria z domu Nałęcz-Kaniewska. Mieli dwóch synów: Henryka, urodzonego 24 maja 1891, oraz Adama Józefa, urodzonego 4 lipca 1893. Do armii rosyjskiej wstąpił 1 września 1879. Po ukończeniu szkoły wojskowej służył początkowo jako młodszy oficer 111. Dońskiego Pułku Piechoty, a następnie do 27 sierpnia 1897 w 64. Kazańskim Pułku Piechoty w Białymstoku. Później został przeniesiony do 151. Piatigorskiego Pułku Piechoty, w którym był między innymi dowódcą kompanii, kompanii wywiadowczej i batalionów. Brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej. 30 maja 1908 został przeniesiony w stan spoczynku w stopniu podpułkownika. W lipcu 1914 powrócił do służby. Od 18 lipca 1914 do 31 grudnia 1917 dowodził 379. Mińską Drużyną Pieszą, pełniąc w tym okresie również funkcję komendanta etapu w Baranowiczach. 5 października 1914 awansował na pułkownika. W armii rosyjskiej został odznaczony Orderem św. Anny II i III klasy, Orderem św. Stanisława II i III klasy oraz Orderem św. Włodzimierza III i IV klasy. Od 1 stycznia 1918 pozostawał w rezerwie oficerskiej II Korpusu Polskiego w Rosji. Po rozformowaniu korpusu w maju 1918 opuścił Ukrainę i przedostał się do Białegostoku. W połowie 1918 objął miejską komendę obwodową POW. Odrębną komendą organizacji na powiat białostocki od 10 lipca kierował kpt. Józef Tarasiewicz. Siedziba komendy miejskiej mieściła się w mieszkaniu dr. Alfreda Żołątkowskiego przy ul. Niemieckiej 10, obecnie ul. Kilińskiego 10. 9 listopada Szymanowski odczytał rozkaz o zwiększeniu czujności i przygotowaniu organizacji do czynnego wystąpienia przeciw wojskom okupacyjnym. 11 listopada odbyła się odprawa, po której podjęto decyzję o rozpoczęciu akcji rozbrajania miejscowego garnizonu niemieckiego następnego dnia. Szymanowski należał do oficerów, którzy zorganizowali oddział milicji stanowiący część lokalnej samoobrony. Do działań włączyli się również członkowie POW i młodzież szkolna.Marek Gajewski, Żołnierze białostockiej niepodległości listopad 1918 – luty 1919. Szymanowski Adam, Muzeum Wojska w Białymstoku, s. 3 [dostęp 2026-08-29], podaje: „Jej przebiegiem kierował osobiście płk Szymanowski”. W biogramie Żołnierze białostockiej niepodległości listopad 1918 – luty 1919. Tarasiewicz Józef, Muzeum Wojska w Białymstoku, s. 4 [dostęp 2026-08-29], ten sam autor stwierdza natomiast: „Ogólne kierownictwo polskich działań w mieście obejmuje wówczas podkapitan Tarasiewicz”. 14 listopada wojska niemieckie rozbroiły milicję i ponownie przejęły kontrolę nad Białymstokiem. Szymanowski pozostał w mieście do wkroczenia Wojska Polskiego 19 lutego 1919.

Dekretem Naczelnego Wodza z 14 marca 1919 został warunkowo zatwierdzony w stopniu pułkownika ze starszeństwem od 18 lipca 1916 i powołany do czynnej służby na czas wojny. Przydział do Rezerwy Oficerów Wojska Polskiego otrzymał z dniem 24 lutego 1919. Od 19 kwietnia 1919 pełnił funkcję dowódcy wojskowego Białegostoku. 22 października został oficjalnie mianowany na to stanowisko, a 20 grudnia objął komendę nad miejscowym garnizonem wojskowym. 22 lutego 1920 przeniesiono go do Centralnej Stacji Zbornej w Warszawie. 15 maja tego roku został mianowany komendantem Powiatowej Komendy Uzupełnień w Grodnie. 1 grudnia 1922 przeniesiono go ze stanowiska komendanta PKU Grodno w stały stan spoczynku z prawem noszenia munduru. W latach 1923–1924 mieszkał w Grodnie, a w 1928 w Brwinowie. Zmarł 7 listopada 1930. Został pochowany na cmentarzu w Brwinowie.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Pułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Oficerowie II Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Komendanci uzupełnień II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Mariampolu Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Urodzeni w 1859 Kategoria:Zmarli w 1930