mały|Marian Charmański Marian Józef Zdzisław Charmański (ur. 15 sierpnia 1859 w Wilnie, zm. 6 sierpnia 1925 tamże) – polski architekt działający na Ukrainie.
Życiorys Ukończył czteroklasową Szkołę Realną w Jekaterynosławiu a następnie siedmioklasową w Krzemieńczuku w guberni połtawskiej (1878)Lubow Żwanko, Marian Józef Zdzisław Charmański (1859-1925), Baza Polonika [dostęp 29.08.2026. Studiował i ukończył Instytut Inżynierów Cywilnych w Petersburgu (1887)Księga pamiątkowa Inżynierów Cywilnych Polaków wychowanków Instytutu Inżynierów Cywilnych w Petersburgu, Warszawa 1937, s. 21, 26, 39, 67. Po ukończeniu studiów pracował jako radca tytularny w Oddziale Budowlanym Zarządu Obwodowego Wojska Dońskiego w Nowoczerkasku, od 1889 jako starszy inżynier. W okresie służby w Nowoczerkasku nadzorował budowę i remonty różnych budowli urzędowych w tym więzień, szpitali i cerkwi.
W 1890 roku przeniósł się do Charkowa, gdzie pracował jako młodszy inżynier w charkowskim rządzie gubernialnymВолодимир Іванович Тимофієнко, Зодчі України кінця XVIII – початку XX століть. Біографічний довідник. Київ, 1999. c, 474. W latach 1896–1917 był gubernialnym inżynierem ziemstwa i kierownikiem wydziału technicznego Rady Miejskiej. W latach 1911–1919 wykładał rysunek architektoniczny Charkowskim Instytucie Technologicznym Cesarza Aleksandra III. W latach 1906–1917 wielokrotnie wybierano go na radnego samorządu miejskiego Charkowa. W latach 1906–1912 był radnym Charkowskiej Dumy Miejskiej. Był zaangażowany w prace różnych komisji Charkowskiego Gubernialnego Zarządu Ziemskiego oraz Zarządu Miejskiego. Jako przewodniczący lub członek tych gremiów uczestniczył w działaniach, które miały podnieść poziom życia mieszkańców miasta do standardów porównywalnych z ówczesnymi stolicami europejskimi. W latach 1910–1917 pracował w strategicznie ważnych dla rozwoju Charkowa komisjach municypalnych: wodociągowej, tramwajowej, kanalizacyjnej oraz komisji ds. brukowania ulic.
Był członkiem oddziału Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego w CharkowieTetiana Kovalenko. Polish architectural engineer Zdzislaw Harmansky, Польська спадщина в Харкові в ХІХ - ХХ ст. [dostęp 29.08.2026). Był zaangażowany w życie miejscowej Polonii, pełnił funkcję przewodniczącego rady parafii rz.-kat. w Charkowie. W 1908 należał do grona założycieli i członków Polskiego Domu, będącej ośrodkiem polskiego życia społeczno-kulturalnego w mieście. Wybudował jego siedzibę, która powstała ze środków ofiarodawców.
Po zajęciu Charkowa na początku 1919 roku przez bolszewików, opuścił to miasto i wraz z rodziną przedostał się do Warszawy. Początkowo pracował jako inżynier drogowy powiatu warszawskiego. Był członkiem Związku Inżynierów Drogowych Ministerstwa Robót Publicznych. Od listopada 1922 roku był pierwszym dyrektorem Państwowej Szkoły Technicznej w Wilnie, z której uczynił która znaczącą placówkę oświatową.
Został pochowany na Cmentarzu na Rossie w Wilnie.
Ważniejsze prace Początkowo tworzył projekty budynków w nurcie historyzmu (głównie neoklasycyzm, neorenesans i neobarok). Później przeszedł do secesji i modernizmu. Poza zamówieniami publicznymi pod koniec XIX wieku zrealizował wiele prywatnych zleceń na terenie Charkowszczyzny. Wywarł znaczący wpływ na architekturę Charkowa, gdzie mieszkał i pracował przez większość swojego życia.
Budowa cerkwi w osadzie Leonowskiej, oraz w stanicy krzywiańskiej Okręgu wojska Dońskiego Budowa szkoły technicznej w Nowoczerkasku. dwupiętrowy szpital i cele izolacyjne w więzieniu w Charkowie (1890–1892) zaprojektowanie i wykonanie elewacji i wystrój wnętrz Teatru Dramatycznego w Charkowie (1893). Budowa neoromantycznych kamiennych trybun hipodromu kłusowego w Charkowie (1907–1914) budowa gmachu Towarzystwa Handlowego Rosyjsko-Amerykańskiej Manufaktury Gumowej „Trójkąt” (1901) secesyjny kompleks Charkowskiej Rolniczej Stacji Selekcyjnej, wraz z architektem Eugeniuszem Serdiukiem (1909–1911) Dom mieszkalny przy ulicy Puszkińskiej 20 (1912) dom Nieroslewa ze sklepem w Charkowie (1912) projekt i budowa neogotyckiego kościoła św. Mikołaja w Kamieńskiem (1897–1898)Historia parafii rzymsko-katolickiej w Dnieprodzierżyńsku w skrócie, Парафія св. Миколая [dostęp 29.08.2026) Budowa lazaretu końskiego w Prowalsku, gub. charkowska.
Życie prywatne Był synem gubernialnego architekta w Jekaterynosławiu – Edwarda i jego żony Zofii. Jego młodszym bratem był także architekt działający w Jekaterynosławiu – Stanisław. Był dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną, Warwarą Jewgenijewą (zm. w 1913), miał syna Wiktora, urodzonego 14 lutego 1894, z drugą Marią Frolową (zm. w 1918), miał dwie córki: Zofię (1914–2001) i Ewę (1916–1942). Po raz trzeci ożenił się z Marią z Downarowiczów w 1923 roku.
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1859 Kategoria:Zmarli w 1925 Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy budowniczowie Kategoria:Absolwenci Instytutu Inżynierów Cywilnych cesarza Mikołaja I Kategoria:Ludzie związani z Charkowem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Rossie w Wilnie