Order Żelaznego Rycerza () – najwyższe wojskowe odznaczenie Rady Białoruskiej Republiki Ludowej (rządu Białorusi na uchodźstwie).
Historia Order o nazwie Krzyż Żelaznego Rycerza został ustanowiony 1 września 1949 roku dekretem Przewodniczącego Rady Białoruskiej Republiki Ludowej, Mikoły Abramczyka. Order ten jest kontynuacją tradycji odznaczeń państwowych Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego, stanowiąc reinterpretację Orderu Virtuti Militari, najstarszego odznaczenia wojskowego Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Statut Krzyża Żelaznego Rycerza został zatwierdzony przez Mikołę Abramczyka i wszedł w życie 5 sierpnia 1951 roku. Nie jest jasne, czy order został wówczas stworzony fizycznie, czy jedynie jako projekt. W numerze z 24 lutego 1952 roku białoruska gazeta „Backauszczyna” opublikowała zdjęcie oryginalnego odznaczenia oraz jego statut. Krzyż Żelaznego Rycerza dzielił się na pięć klas (ich nazwy wprost nawiązują do nazw klas Orderu Virtuti Militari): klasa I – Krzyż Wielki, klasa II – Krzyż Komandorski, klasa III – Krzyż Kawalerski, klasa IV – Krzyż Złoty, klasa V – Krzyż Srebrny.
W tej publikacji przedstawiono również inne odznaczenia Rady Białoruskiej Republiki Ludowej.
W 2016 roku, decyzją XXIX sesji, Rada BRL zatwierdziła statut Orderu Żelaznego Rycerza, a 11 czerwca 2023 roku statut został zrewidowany i zaktualizowany. Wygląd odznaczenia został zmieniony przy udziale opiniotwórczej komisji społecznej historyków-heraldyków.
Kryteria
Zgodnie ze statutem, Order Żelaznego Rycerza jest odznaczeniem przyznawanym przez państwo białoruskie „za wybitne osiągnięcia w dowodzeniu armią lub oddziałem albo za osobisty bohaterski czyn bojowy”. Odznaczony otrzymuje tytuł Kawalera Orderu.
Obecnie formalnie istnieją dwie klasy orderu: I klasa – Krzyż Komandorski (Orderu) Żelaznego Rycerza – odpowiada klasom I, II i III Krzyża Żelaznego Rycerza (wzór 1951); jest nadawany:
II klasa – Krzyż Kawalerski (Orderu) Żelaznego Rycerza – odpowiada klasom IV i V Krzyża Żelaznego Rycerza (wzór 1951); może być nadany:
Tytuł Kawalera Orderu może być nadany pośmiertnie za ww. zasługi, jednak nie później niż pięć lat po śmierci Kawalera. W przypadku decyzji o nadaniu tytułu pośmiertnie, jego nazwisko zostaje wpisane na listę zmarłych Kawalerów Orderu, a bliscy krewni otrzymują dyplom nadania i odpowiednie insygnia Orderu.
Kawalerowie Orderu tworzą Kapitułę Orderu, na czele której stoi Przewodniczący powoływany na okres dwóch lat spośród Kawalerów Orderu odznaczonych Krzyżem Komandorskim. Kapituła jest powoływana na okres pięciu lat i składa się ze wszystkich Kawalerów Orderu odznaczonych Krzyżem Komandorskim, a także z maksymalnie ośmiu wybranych Kawalerów Orderu odznaczonych Krzyżem Kawalerskim.
Kawalerowie Orderu mają prawo do przyjmowania honorów ze strony wojskowych równych stopniem, a nieposiadających Orderu; oraz prawo do honorów oficerskich po ukończeniu studiów. Podoficer – Kawaler Orderu, może zostać awansowany na oficera, a szeregowy – na sierżanta.
W okresie przejściowym, tymczasowo, do czasu wydania zarządzenia specjalnego, uprawnienia Przewodniczącego Kapituły wykonuje Przewodniczący Rady BRL, a uprawnienia Kapituły – Komisja ds. Odznaczeń działająca przy Radzie BRL.
Opis thumb|170px|Krzyż Srebrny Orderu VM z przywróconym symbolem Pogoni, pochodzący z czasów Księstwa Warszawskiego lub powstania listopadowego Oznaka Orderu Żelaznego Rycerza nawiązuje swym wyglądem do oznaki Orderu Virtuti Militari. Jest nieemaliowana, ma kształt typu kawalerskiego z okrągłym medalionem (otoczonym wieńcem wawrzynowym) pośrodku. Na awersie na krzyż nałożone są dwie skrzyżowane szable. Na górnym, lewym i prawym ramieniu krzyża znajdują się litery Б. Н. Р. (B. N. R., skrót od nazwy Białoruskiej Republiki Ludowej). Na rewersie zaś – data ustanowienia Orderu 1949 w medalionie i numer odznaczenia w prostokątnej tabliczce na dolnym ramieniu krzyża.
Oznaka Krzyża Komandorskiego Orderu jest złota, nosi się ją na czerwono-brązowej wstędze z wąskim złotym paskiem pośrodku, zapinanej pod szyją. Oznakę ze wstęgą łączy złota zawieszka w formie ogniwa przedstawiającego ażurową tarczę z wizerunkiem Pogoni z godła Białorusi wzór 1991.
Oznaka Krzyża Kawalerskiego Orderu jest srebrna, nosi się ją na lewej piersi na czerwono-brązowej wstążce założonej w pięciokąt i przypinanej do ubrania na umieszczonej z tyłu agrafce.
Odznaczeni Zgodnie z dekretem Przewodniczącego Rady Białoruskiej Republiki Ludowej Mykoły Abramczyka z dnia 24 lutego 1951 r. Krzyżem Żelaznego Rycerza odznaczeni zostali: generał Michał Wituszka – Krzyżem Kawalerskim (III klasa), Usiewaład Rodźka – Krzyżem Kawalerskim (III klasa), major Sacha – Krzyżem Złotym (IV klasa), trzech dowódców poszczególnych oddziałów i jeden oficer łączności – Krzyżami Złotymi (IV klasa).
W 2023 roku odnowiony Order Żelaznego Rycerza nadano żołnierzom Pułku Kalinowskiego.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Białoruskie odznaczenia