Premia wyborcza – mechanizm wyborczy, polegający na przyznaniu podmiotowi rywalizacji politycznej większej liczby mandatów, niż wynikałoby to z zastosowanej metody podziału głosów na mandat, dzięki przekroczeniu zdefiniowanego w prawie wyborczym progu poparcia lub dzięki zajęciu określonej lokaty w rywalizacji wyborczej.
Zastosowanie Jednym z rodzajów premii wyborczej jest premia większościowa (MBS), zapewniająca liście, która wygrała wybory, większość mandatów w określonej izbie. Premię większościową wprowadziła m.in. reforma włoskiego prawa wyborczego z 1923 roku (nazywana ), która gwarantowała partii, która zdobędzie w wyborach największą ilość głosów (pod warunkiem, że zdobędzie ich co najmniej 25%) ⅔ miejsc w parlamencie. W 1926 roku w Królestwie Rumunii wprowadzono mechanizm, który przyznawał zwycięskiej partii (jeśli uzyskała ona co najmniej 40% głosów) połowę mandatów w parlamencie, zaś pozostała połowa była dzielona proporcjonalnie między wszystkie partie wedle ich wyniku wyborczego, w tym także między tę zwycięską. Współcześnie mechanizm ten stosowany jest m.in. w San Marino (w przypadku, gdy po wyborach parlamentarnych nie uda się sformować rządu organizowana jest druga tura wyborów, w której uczestniczą dwa bloki, które uzyskały najwięcej głosów w pierwszej turze – zwycięzca drugiej tury ma gwarantowane 35 mandatów w liczącym 60 osób zgromadzeniu) oraz na stopniu samorządowym we Włoszech poprzez zagwarantowanie większości w radzie gminy opcji politycznej, z której pochodzi wójt.
Niektóre rodzaje premii wyborczej nie gwarantują opcji, której przyznawana jest premia, większości w zgromadzeniu, lecz opierają się jedynie na przyznaniu zwycięskiej liście kilku dodatkowych miejsc – np. w sycylijskich wyborach samorządowych. Wedle tego systemu rozdzielane są także mandaty do parlamentu Grecji – partia, która otrzyma w wyborach najwięcej głosów, otrzymują premię wyborczą w postaci do maksymalnie dodatkowych 50 miejsc w zależności od procentowego poparcia (łącznie parlament liczy 300 deputowanych, więc ta premia nie zapewnia zwycięzcy większości).
Ordynacja podobna do sanmaryńskiej stosowana jest w wyborach parlamentarnych w Armenii – premia większościowa przyznawana jest ewentualnie blokowi, który wygra w drugiej turze wyborów – druga tura odbywa się, jeśli po wyborach w określonym terminie nie zostanie sformowany rząd. Armeńskie prawo wyborcze wprowadza jednak także mechanizm premii mniejsześciowej, która zapewniej nie mniej niż ⅓ miejsc w parlamencie opozycji, nawet jeśli blok, który zwyciężył w wyborach, osiągnął więcej niż ⅔ głosów.
Deklarowanym celem premii większościowych jest zapewnienie istnienia trwałej większości parlamentarnej i stabilnego poparcia dla rządu.
Przypisy
Kategoria:Ordynacje wyborcze