Fabryka Transformatorów i Aparatury Trakcyjnej „Elta” – dawne polskie przedsiębiorstwo państwowe przemysłu elektrotechnicznego, zlokalizowane w Łodzi na terenie osiedla przemysłowego Teofilów. Zakład specjalizował się w projektowaniu i produkcji ciężkich transformatorów mocy oraz aparatury trakcyjnej dla kolejnictwa.
Historia Zakład wybudowano w dzielnicy Bałuty, na terenie obrzeżnym wobec historycznego centrum miasta, pod adresem ul. Aleksandrowska 67/93. Formalnie przedsiębiorstwo powstało 9 marca 1961 roku jako samodzielny byt gospodarczy. Utworzenie fabryki było wynikiem odgórnego, państwowego połączenia Zakładów Wytwórczych Transformatorów M-3 z innymi lokalnymi jednostkami branżowymi. Tradycje i zaplecze produkcyjne „Elty” wywodziły się jeszcze z lat 20. XX wieku, od przedwojennej prywatnej firmy „Elektrobudowa”, zajmującej się konstruowaniem i naprawą prądnic oraz silników elektrycznych.
W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zakład nosił pełną nazwę: Fabryka Transformatorów i Aparatury Trakcyjnej „Elta” im. Bojowników PPR. Przedsiębiorstwo rozbudowywało własne zaplecze socjalne i edukacyjne, w tym przyzakładową szkołę zawodową przygotowującą kadry elektromonterów, nawijaczy i ślusarzy, a także dysponowało własnymi ośrodkami wczasowymi.
W latach 70. XX wieku wzdłuż ulicy Aleksandrowskiej oddano do użytku nowy, reprezentacyjny biurowiec będący głównym zapleczem administracyjnym. Teren przed wejściem objęto państwowym programem „Sojusz świata pracy z kulturą i sztuką”, w ramach którego pod koniec dekady zainstalowano przed głównym budynkiem awangardowe formy rzeźbiarskie autorstwa m.in. Kazimierza Karpińskiego. Zostały one zdemontowane w późniejszym okresie, po przejęciu fabryki przez kapitał zagraniczny.
Produkcja i znaczenie gospodarcze „Elta” profilowała swoją działalność na budowę jednostkowych, wielkogabarytowych maszyn elektrycznych, zaspokajając w latach 70. i 80. znaczną część zapotrzebowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego. Główną osią produkcji były transformatory blokowe, transformatory sieciowe o napięciach górnych 110 kV, 220 kV i 400 kV oraz przełączniki zaczepów. Wśród kluczowych odbiorców aparatury rozdzielczej i transformatorów znajdowały się największe polskie elektrownie systemowe (m.in. Elektrownia Bełchatów) oraz zakłady przemysłowe i jednostki lokalne, takie jak łódzka Elektrociepłownia EC-2 w Łodzi.
Drugim, równorzędnym filarem działalności fabryki była produkcja aparatury trakcyjnej dla PKP oraz przedsiębiorstw komunikacji miejskiej. W zakładach produkowano m.in. styczniki, wyłączniki szybkie oraz wałaki kułakowe, które montowano w najpopularniejszych polskich lokomotywach elektrycznych (takich jak EU07 i ET22) oraz elektrycznych zespołach trakcyjnych (m.in. EN57).
Z uwagi na strategiczne znaczenie zakładu, znaczna część wyrobów trafiała na eksport. Gotowe maszyny wysyłano nie tylko do krajów RWPG, ale również do Chin, ZSRR, Jugosławii, Szwecji, Grecji, Turcji i Egiptu. Transport produkowanych transformatorów (których waga wielokrotnie przekraczała 100 ton) wymagał zastosowania specjalistycznych wagonów z obniżonym pokładem (tzw. norweskich). W tym celu na teren fabryki doprowadzono dedykowaną bocznicę od strony stacji towarowej Łódź Żabieniec.
Przekształcenia własnościowe W związku ze zmianą ustroju gospodarczego Polski po 1989 roku przedsiębiorstwo państwowe zakwalifikowano do prywatyzacji. W 1991 roku zakłady przejął szwedzko-szwajcarski koncern ASEA Brown Boveri (ABB), organizując tam początkowo spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą ABB Elta.
W późniejszych dekadach dawny kompleks produkcyjny podlegał kolejnym globalnym podziałom korporacyjnym w sektorze energetycznym. Część infrastruktury weszła z czasem w skład koncernu Alstom, a produkcja transformatorów i aparatury wysokich napięć stała się docelowo częścią japońsko-szwajcarskiej spółki joint venture pod szyldem . Fabryka przy ulicy Aleksandrowskiej utrzymała swój przemysłowy charakter, kontynuując wytwarzanie urządzeń dla globalnego sektora dystrybucji energii.
Przypisy
Kategoria:Gospodarka Łodzi Kategoria:Polskie przedsiębiorstwa przemysłu elektrotechnicznego Kategoria:Byłe przedsiębiorstwa w Polsce