U-223 – niemiecki okręt podwodny typu VIIC z okresu II wojny światowej.
Wyporność U-Boota wynosiła 769 ton w położeniu nawodnym i 871 ton pod wodą, a jego główną bronią było 14 torped o kalibrze 533 mm, wystrzeliwanych z pięciu wewnętrznych wyrzutni. Jednostka rozwijała na powierzchni prędkość maksymalną 17,7 węzła, jej zasięg przy prędkości 10 węzłów wynosił 8500 Mm.
Okręt został zwodowany 16 kwietnia 1942 roku w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii, a 6 czerwca 1942 roku wszedł do służby w Kriegsmarine. Pływając w składzie i odbył sześć patroli bojowych, podczas których zatopił dwa statki o łącznej pojemności BRT oraz niszczyciel o wyporności 1935 ton, a ponadto uszkodził jeden statek o pojemności 4970 BRT i fregatę o wyporności 1300 ton, które ostatecznie uznano za zniszczone. U-223 został zatopiony 30 marca 1944 roku na północny wschód od Palermo przez brytyjskie niszczyciele.
Projekt i budowa
Jednostki typu VIIC były kolejnym ewolucyjnym ulepszeniem najliczniej budowanych w Niemczech okrętów typu VII. Poprzednik – typ VIIB – miał niewystarczający zasięg i za mało miejsca pod pokładem umożliwiającego instalację sonaru. Opracowany w 1938 roku projekt nowego okrętu różnił się od poprzedniej wersji m.in. zwiększoną grubością blach kadłuba sztywnego (z 16 do 18,5 mm, co zwiększyło maksymalną głębokość zanurzenia z 200 metrów do 250–280 metrów), przedłużeniem kadłuba o 60 cm i kiosku o 30 cm oraz powiększeniem zbiorników paliwa o 5,4 m³, co poprawiło zasięg. Powiększone rozmiary pozwoliły na instalację aktywnego sonaru , który uzupełniał pasywny Gruppenhorchgerät (GHG). Do zakończenia wojny do służby weszło 568 okrętów typu VIIC.
U-223 zamówiono 15 sierpnia 1940 roku. Został zbudowany w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii jako jeden z 58 okrętów typu VIIC zamówionych w tej wytwórni. U-223 otrzymał numer stoczniowy 653 (Werk 653). Stępkę okrętu położono 15 lipca 1941 roku, a zwodowany został 16 kwietnia 1942 roku.
Dane taktyczno-techniczne thumb|left|alt=Wnętrze przedziału silników wysokoprężnych U-Boota typu VIIC|Wnętrze przedziału silników wysokoprężnych U-223 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej. Długość całkowita wynosiła 67,1 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 4,74 metra. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 9,6 metra. Wykonany ze stali pancernej CM 351 o grubości 18,5 mm kadłub sztywny miał 50,5 metra długości i 4,7 metra szerokości. Kadłub podzielono grodziami na sześć przedziałów wodoszczelnych: (od dziobu): I – przedział torpedowy ze sterami głębokości oraz GHG, II – przedział akumulatorów wraz z pomieszczeniami załogi, magazynem amunicji i toaletą, III – centrala z pomieszczeniem wielofunkcyjnym (mieszczącym drugą baterię akumulatorów, pomieszczenia załogi i kambuz), IV – przedział silników spalinowych, V – przedział silników elektrycznych, VI – rufowy przedział torpedowy ze sterami kierunku i głębokości. Kadłub ciśnieniowy otoczony był kadłubem lekkim wykonanym z blach o grubości 4–8 mm. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 769 ton, a w zanurzeniu 871 ton.
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne Krupp-Germaniawerft F46 z doładowaniem o łącznej mocy 3200 KM przy 470–490 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym prądu stałego AEG GU 460/8-276 o łącznej mocy 560 kW (750 KM) przy 295 obr./min. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby, zapewniając maksymalną prędkość 17,7 węzła na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu. Zasięg wynosił 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów w położeniu nawodnym (3250 Mm przy prędkości maksymalnej) oraz 80 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą (130 Mm przy 2 węzłach). Zbiorniki mieściły 113,47 tony paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów AFA 33 MAL 800 W po 62 ogniwa każda, o łącznej pojemności 9160 Ah, masie 62 ton i czasie rozładowania 20 godzin. Dopuszczalna głębokość zanurzenia okrętu wynosiła 100 metrów, a głębokość zgniecenia 250–280 metrów.
Okręt wyposażony był w pięć wyrzutni torped o kalibrze 533 mm (cztery na dziobie i jedną rufową), z łącznym zapasem 14 torped (wymiennie okręt mógł przenosić 26 min typu TMA lub 39 min typu TMB). Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 88 mm SK C/35 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym 220–250 naboi oraz pojedyncze działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm C/38 L/65. Jednostka była również wyposażona w pasywny sonar GHG i aktywny , a do obserwacji służyły dwa peryskopy Zeissa: bojowy i nocny.
Załoga okrętu składała się z czterech oficerów oraz 40 podoficerów i marynarzy.
Służba U-223 został wcielony do służby w Kriegsmarine 6 czerwca 1942 roku. Dowództwo okrętu objął por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) . U-Boot otrzymał numer poczty polowej M 01 671. Do 31 stycznia 1943 roku załoga jednostki przechodziła szkolenie w składzie , operując z Gdańska.
Pierwszy rejs bojowy 12 stycznia 1943 roku U-223 wyszedł z Kilonii na swój pierwszy wojenny patrol, kierując się na Atlantyk. 1 lutego okręt został przyporządkowany do . W dniach 26 stycznia – 2 lutego U-Boot wchodził w skład wilczego stada „Haudegen”, a następnie (od 2 do 9 lutego) „Nordsturm”. 3 lutego o godzinie 4:52 około 150 Mm na zachód od przylądka Farvel płynący na powierzchni U-223 wystrzelił pięć torped w kierunku płynących w konwoju SG-19 statków, trafiając jedną w zbudowany w 1926 roku amerykański transportowiec o pojemności 5649 BRT, przewożący żołnierzy, pocztę, drewno i 1069 ton drobnicy z St. John’s do . Trafiony w prawą burtę na wysokości maszynowni statek zatonął w ciągu 30 minut na pozycji ; jego licząca siedmiu oficerów, 123 marynarzy i 23 artylerzystów załoga oraz 751 żołnierzy i pasażerów po trzech minutach od trafienia rozpoczęła ewakuację, korzystając z kilku łodzi ratunkowych i tratew, jednak większość pozostała na transportowcu i zginęła. Dwa kutry United States Coast Guard natychmiast rozpoczęły akcję ratunkową: podjął z wody 97 rozbitków, a kolejnych 132. W lodowatej wodzie zginęło 675 osób: kapitan Hans Jorgen Danielsen, trzech oficerów, 98 członków załogi, 15 artylerzystów oraz 558 żołnierzy i pasażerów.
Między 9 a 15 lutym okręt podwodny powtórnie operował w wilczym stadzie „Haudegen”, a w dniach 15–20 lutego pływał w stadzie „Taifun”. 23 lutego o godzinie 9:51 U-223 wystrzelił salwę trzech torped w kierunku marudera z konwoju , zbudowanego w 1930 roku panamskiego motorowego zbiornikowca „Winkler” o pojemności 6907 BRT, który został tego samego dnia wcześniej trafiony torpedą FAT i uszkodzony przez . „Winkler” płynął pod balastem na trasie Avonmouth – Belfast Lough – Nowy Jork. Trafiony dwiema torpedami statek zatonął na pozycji w ciągu 45 sekund, tak że jego licząca 51 załoga musiała skakać przez burty do wody; zginęło 14 członków załogi i pięciu artylerzystów, a pozostali zostali podjęci na pokład brytyjskiej korwety typu Flower .
1 marca o godzinie 12:42 U-Boot został zaatakowany przez samolot bombowy Boeing B-17 Flying Fortress Mk II nr FL463 z brytyjskiej , pilotowany przez F/O N. Barsona. Okręt trafił samolot w trakcie nalotu ogniem przeciwlotniczym, przez co siedem zrzuconych bomb głębinowych przeleciało nad nim; U-223 wykonał zanurzenie alarmowe i z niewielkimi uszkodzeniami zdołał umknąć bombowcowi, któremu mimo ciężkich uszkodzeń udało się powrócić do bazy.
6 marca po 54 dniach spędzonych w morzu okręt dopłynął do portu w Saint-Nazaire.
Drugi rejs bojowy 15 kwietnia 1943 roku U-Boot wyszedł z Saint-Nazaire na swój drugi wojenny patrol, udając się na wody północnego Atlantyku. Od 22 kwietnia do 3 maja okręt operował w wilczym stadzie „Amsel”, później „Amsel 2” (3–6 maja), a następnie „Elbe” i „Elbe 2” (odpowiednio od 7 do 10 maja i od 10 do 12 maja). 11 maja U-223 został zaatakowany bombami głębinowymi przez dowodzony przez brytyjski niszczyciel i zmuszony do wynurzenia, a następnie ostrzelany i staranowany; okręt podwodny odpowiedział ogniem i wystrzelił pięć niecelnych torped w kierunku niszczyciela, który odpłynął w kierunku ochranianego konwoju przekonany o rychłym zatonięciu U-Boota. W wyniku zderzenia za burtą znalazło się dwóch marynarzy U-223, z których jeden zginął, a drugi został później uratowany przez siostrzany okręt podwodny i 14 maja został przekazany na pokład macierzystej jednostki. Staranowanie pozbawiło U-Boota możliwości zanurzania i zmusiło do powrotu do Saint-Nazaire, dokąd dotarł 24 maja po 40-dniowym pobycie w morzu.
Trzeci rejs bojowy 1 czerwca 1943 roku dowódca okrętu, por. mar. Karl-Jürg Wächter otrzymał awans na stopień kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant). Trzeci patrol załogi U-Boota rozpoczął się 14 września, kiedy to okręt wyszedł z Saint-Nazaire na wody Atlantyku. Trzy dni później dowódca okrętu otrzymał rozkaz przedarcia się na Morze Śródziemne w celu wzmocnienia sił U-Bootwaffe na tym akwenie. 25 września o godzinie 22:00 U-223 rozpoczął forsowanie Cieśninę Gibraltarską, zakończone pomyślnie już następnego dnia o 8:00. 2 października między godziną 01:01 a 01:05 w pobliżu przylądka w Algierii U-Boot odpalił kilka torped (w tym akustyczną T V) w kierunku statków i okrętów eskorty płynących w konwoju KMS-27, zgłaszając po usłyszeniu pięciu detonacji trafienie dwóch parowców i dwóch niszczycieli. W rzeczywistości trafiony został jedynie zbudowany w 1940 roku brytyjski parowiec „Stanmore” o pojemności 4970 BRT, płynący z ładunkiem 2500 ton towarów rządowych, w tym materiałów wybuchowych i 207 worków poczty z Middlesbrough na Sycylię. Statek został ciężko uszkodzony, jednak nikt z 59 przebywających na pokładzie osób nie zginął. Początkowo został wzięty na hol przez brytyjski uzbrojony trawler typu HMS „Filla” (T212) (który zdjął z parowca jego całą załogę), a następnie przez holowniki ratownicze HMS „Charon” (W109) i HMS „Salvonia” (W43). 3 października statek został sztrandowany u wybrzeży (na pozycji ), gdzie po wyładunku poczty przełamał się na pół i został uznany za zniszczony.
16 października po 33 dniach spędzonych w morzu okręt zawinął do bazy w Tulonie.
Czwarty rejs bojowy 1 listopada 1943 roku U-223 został włączony do . 20 listopada U-Boot wyszedł z Tulonu na swój czwarty patrol, udając się w stronę wybrzeży Algierii. 22 listopada U-223 napotkał nieprzyjacielski okręt podwodny, jednak żadna z jednostek nie była w stanie wykonać ataku.
11 grudnia o godzinie 13:04 nieopodal Bougie okręt podwodny trafił torpedą T V w płynącą w eskorcie zmierzającego z Gibraltaru do Port Saidu konwoju KMS-34 brytyjską fregatę typu River o wyporności 1300 ton. W wyniku ataku brytyjski okręt został ciężko uszkodzony, a na jego pokładzie śmierć poniosło 16 członków załogi; odholowany następnie do Algieru został uznany za zniszczony.
17 grudnia po 28-dniowym rejsie okręt podwodny powrócił do Tulonu.
Piąty rejs bojowy 12 stycznia 1944 roku nowym dowódcą U-Boota został mianowany por. mar. , dowodzący uprzednio U-37. 19 stycznia U-223 wyszedł z Tulonu na swój piąty wojenny patrol, udając się na Morze Tyrreńskie drogą na południe od Sardynii. Okręt powrócił tą samą trasą do bazy w Tulonie 12 lutego, po 25 dniach spędzonych w morzu.
Szósty rejs bojowy i utrata okrętu