Reda (dodatkowa nazwa w języku , ) – kaszubskie miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, położona w Pradolinie Redy-Łeby nad rzeką Redą. Stanowi jedno z miast Małego Trójmiasta Kaszubskiego oraz jest częścią aglomeracji Trójmiasta.

Wieś królewska w starostwie puckim w powiecie puckim województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI wieku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego, obszar bezpośrednio przylegający do niego tworzy gminę wiejską. Jako jedna z gmin wchodzi w skład Komunalnego Związku Gmin „Dolina Redy i Chylonki”.

Bardzo szybki rozwój Redy pod koniec XX wieku miał związek z budową osiedla bloków z mieszkaniami dla pracowników budowanej w latach 1982–1990 Elektrowni Jądrowej w Żarnowcu.

Według danych z 31 grudnia 2023 r. miasto miało 28 588 mieszkańców.

Położenie Reda leży w Pradolinie Redy-Łeby, między zalesionymi wysoczyznami Pucką i Pojezierza Kaszubskiego. Na wschód od miasta znajduje się rozległa nizina, zwana Mościmi Błotami, a na północ – Kępa Rekowska. Przez miasto przebiegają ważne szlaki komunikacji drogowej i kolejowej.

Podział administracyjny Betlejem Reda Główna Ciechocino Marianowo Moście Błota Osiedle Przy Młynie Pieleszewo Rekowo Dolne

Środowisko naturalne Według danych z 2006 roku w mieście 8,76 km² (29,75%) obejmują użytki rolne, a 15,45 km² (52,46%) stanowią lasy.

Geologia Miasto korzysta z ujęć wód plejstoceńskich i trzeciorzędowych.

Wody Przez miasto przepływa rzeka Reda. Wypływa ona pod wsią Strzebielino Morskie, a następnie meandruje dnem obniżenia nazywanego Pradoliną Redy-Łeby do Zatoki Puckiej. Wspomniane obniżenie wyżłobiły pod koniec epoki plejstoceńskiej spływające tędy ku zachodowi wody topniejącego lodowca. W późniejszych okresach, po utworzeniu się pod Strzebielinem progu przedzielającego w poprzek pradolinę, rzeka Reda skierowała się ku wschodowi, podczas gdy płynące w zachodniej części pradoliny wody rzeki Łeby zachowały kierunek biegu strumienia polodowcowego.

Rzekę Redę cechują dość wysokie stany wód zimą i wczesną wiosną, powodujące wylewy. Szerokość rzeki na poziomie zwierciadła wody, przy średnim stanie, w środkowym odcinku jej biegu, wynosi 10–12 m. Na wschód od miasta Redy rzeka skanalizowanym korytem kończy swój bieg i wpada do Zatoki Puckiej między Rewą a Osłoninem. Dawniej była ona wykorzystywana do celów transportowych, a obecnie służy rekreacji (spływy kajakowe).

Przyroda Północne i zachodnie obszary Redy są porośnięte lasami Puszczy Darżlubskiej, w których rosną sosny, świerki, graby, buki, a rzadziej modrzew, brzozy i klony. Podobne lasy, pokrywające południowo-zachodnie obszary miasta, mieszczą się w granicach chronionego Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Tereny położone na wschodniej części zajmują łąki torfowe, porośnięte gdzieniegdzie drobnymi zagajnikami, urozmaicającymi krajobraz.

Wysoki stan czystości wód rzeki Redy stwarza warunki do życia w niej wielu gatunkom ryb, a w tym szczególnie pstrągom potokowym, trociom wędrownym i lipieniom. Wzdłuż brzegów rzeki występują stanowiska ciekawych zarośli halofilnego arcydzięgla nadbrzeżnego, osiągającego wysokość 2 m oraz półhalofilnych szuwar z sitowcem nadmorskim.

Historia

1357 – wymienienie w kontrakcie lokalizacyjnym Grężlewa – osady istniejącej na prawie chełmińskim na obecnym obszarze Redy 1358 – wystąpienie osady pod nazwą Granslaw 1398 – zmiana nazwy Granslaw na Granissow lub Granslow 1400 – otrzymanie przez osadę nazwy Redau 1433 – zmiana nazwy Redau na Reda 1500 – otrzymanie przez wieś na stałe nazwy Reda od nazwy rzeki, nad którą jest położona 1627–1628 – zarekwirowanie chłopskiego dobytku z wsi Reda, Ciechocino i Pieleszewo przez oddziały płk. Jana Lanckorońskiego 1635 – przekazanie przywileju wsi sołtysowi Redy Szymonowi Borschowi przez króla Władysława IV 1656–1660 – obrabowanie i wyniszczenie wsi podczas potopu szwedzkiego 1767 – wydanie wilkierza dla starostwa puckiego przez starostę Ignacego Przebendowskiego 1772 – wejście Redy pod panowanie monarchii pruskiej w wyniku I rozbioru Polski 1870 – przeprowadzenie przez wieś linii kolejowej 1891 – podpisanie ustawy pruskiej dotyczącej ustroju samorządowego na terenach Redy 1892 – Reda ma 832 mieszkańców. 734 Kaszubów (715 katolików i 19 ewangelików) i 98 Niemców (27 kat. i 71 ew.) 1903 – zakończenie budowy kościoła parafialnego Wniebowzięcia NMP 1908 – założenie spółki prywatnej, która uruchamia w Redzie cegielnię produkującą cegłę silikatową 1913 – w Redzie jest cegielnia, młyn, tartak, 5 karczm, 3 sklepy kolonialno-spożywcze, 3 kowali (Albert Hubrich, Jaskulski, Josef Merten), 2 rzeźników (Franz Pulkowski, Johann Grzegowski), 2 piekarzy (bracia Burau, Franz Skawski), fabryczka odzieżowa ze sklepem (Wilhelm Busse), sklep papierniczy (również W. Busse), sklep żelazny i budowlany (J.R. Block), 2 szewców (Bernahrd Foit, Josef Rutowski), 2 kołodziejów (Johann Hans, Anton Labuhn). 1920 – 10 lutego wkroczenie do Redy wojska polskiego Frontu Pomorskiego; przejście administracji samorządowej w ręce Polaków 1923 – (październik) kolejna fala strajków obejmująca okoliczne zakłady drzewne m.in. w Redzie 1934–1935 – modernizacja trasy przelotowej Gdańsk – Koszalin o nawierzchni tłuczniowej, włącznie z ułożeniem nawierzchni bitumicznej na odcinku Rumia – Lębork 1939 – 9 września zajęcie Redy przez Niemców 1945 – 12 marca zajęcie Redy przez oddziały 8 Gwardyjskiego Korpusu Zmechanizowanego z 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej i 40 Gwardyjskiego Korpusu Strzeleckiego z 19 Armii II Frontu Białoruskiego oraz oddziały polskiej 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. 1949 – zakończenie budowy toru kolejowego z Chyloni do Redy 1955 – 1 stycznia powołanie w Redzie Gromadzkiej Rady Narodowej obejmującej swoim zasięgiem działania oprócz Redy: Ciechocino, Pieleszewo i Państwowe gospodarstwo rolne Kąpino; przewodniczącym Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej zostaje Alfons Wesołka 1956 – 1 stycznia uzyskanie przez Redę praw osiedlowych; zmiana nazwy Gromadzka Rada Narodowa na Osiedlowa Rada Narodowa 1957 – oddanie do użytku drugiego toru między Redą a Wejherowem z przystosowaniem do ruchu pociągów elektrycznych 1967 – 1 stycznia uzyskanie przez Redę praw miejskich 1969 – koniec pełnienia funkcji przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej przez Alfonsa Wesołkę 1972 – oddanie do użytku przystanku kolejowego Reda Pieleszewo 1974 – powołanie Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Redzie 1974–1975 – budowa cmentarza komunalnego; położenie drugiej jezdni od granicy Gdyni do Redy; zbudowanie mostu, skrzyżowania dróg w kierunku Pucka i Wejherowa, wiadukt pod torami kolejowymi i dwóch jezdni do Wejherowa 1990 – pierwsze powojenne wolne wybory samorządowe. Urząd objął pierwszy burmistrz miasta Barbara Brzezińska-Lacka 1996 – 19 sierpnia przyjęcie jako obowiązujący wzór herbu i flagi miasta Redy 1998 – wieś Rekowo Dolne została przyłączona w granice administracyjne miasta 2010 1 stycznia – osada Moście Błota została przyłączona w granice administracyjne miasta rozpoczęcie budowy drogi pomiędzy Rumią a Redą (koszt ponad 80 mln zł), w celu odciążenia zakorkowanej drogi krajowej nr 6 rozpoczęcie budowy największego obiektu sportowo-rekreacyjnego w Polsce o nazwie AquaSfera 2013 1 października – powołanie Miejskiego Domu Kultury w Redzie 2015 17 lipca – ukończenie budowy ul. Morskiej, łączącej Rumię i Redę 2017 marzec – badania archeologiczne w rejonie ulic Grażyny Bacewicz i Fryderyka Chopina (stanowisko archeologiczne Reda 11). Odkrycie pieca jamowego (konstrukcja kamienna) oraz fragmentów ceramiki z wczesnej epoki żelaza.

Demografia Zmiana liczby ludności na przekroju lat Dane od 1995 r. według GUS, według faktycznego miejsca zamieszkania:

Rok Liczba ludności 1768 74 1869 692 1872 763 1924 1000 1968 5400 1982 6091 1991 14 000 1995 15 136 1999 17 003 2000 17 156 2001 17 388 2002 17 526 2003 17 868 2004 18 111 2005 18 360 2006 18 610 2007 19 058 2008 19 593 2009 20 181 2010 21 475 2015 24 029 2016 24 630 2017 25 102 2018 25 810 2019 26 307 2020 26 707202328 588202529 017

Struktura ludności Dane z 31 grudnia 2014 według GUS: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni Jednostka osób % osób % osób % Populacja 23 565 100 11 978 50,83 11 587 49,17 Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 704 358 346 Znaczący odsetek osób mieszkających w Redzie stanowią Kaszubi, rdzenni mieszkańcy pochodzący od Pomorzan. thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Redy w 2014 roku

Administracja thumb|Ratusz w Redzie Reda jest gminą miejską. Mieszkańcy miasta wybierają do rady miasta 21 radnych. Organem wykonawczym miasta jest burmistrz. Redy należy do Komunalnego Związku Gmin „Dolina Redy i Chylonki”.

Gospodarka Według danych z 30 czerwca 2009 roku Reda miała 619 mieszkańców bezrobotnych zarejestrowanych powiatowym urzędzie pracy. Budżet miasta na rok 2012: Dochody: 50 760 926 zł Wydatki: 50 066 861 zł

Transport Drogi krajowe i wojewódzkie Przez Redę przebiega droga wojewódzka nr 468 (dawna droga krajowa nr 6) (dwupasmowe ulice Gdańska i Wejherowska), swoją trasę rozpoczyna również droga wojewódzka nr 216 (jednopasmowa ulica Pucka).

Transport zbiorowy Pociągi mały|Dworzec kolejowy w Redzie Przez Redę kursują pociągi na liniach kolejowych 202 i 213. Pasażerowie mogą korzystać z 3 stacji: +NazwaZdjęcieLinie kolejoweRodzaje przewozówIlość pasażerów dziennieReda200x200px pociągi dalekobieżne,

pociągi regionalne,

pociągi podmiejskieok. 8500Reda Rekowo200x200pxpociągi regionalne100 – 149Reda Pieleszewo200x200pxpociągi podmiejskie1500–2000

Autobusy miejskie Reda obsługiwana jest w 2022 roku przez 7 linii autobusowych: 4 należące do MZK Wejherowo i 3 należące do ZKM Gdynia.thumb|Autobus linii 9 (MZK Wejherowo)

Autobusy regionalne Przez Redę przejeżdżają obecnie 3 linie organizowane przez PKS Gdynia: 650 z Gdyni do Karwi, 651 z Gdańska do Karwi (nie zatrzymuje się jednak w Redzie) i 656 z Rumi do Pucka.

Turystyka Informacji turystycznej w Redzie można zasięgnąć w Miejskiej Bibliotece Publicznej. mały|Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP (dawniej pw. Św.Katarzyny) Jedynym zabytkiem w mieście jest kościół pw. Wniebowzięcia NMP w stylu neogotyckim, wybudowany w latach 1901–1903.

Obiekty o walorach historycznych w Redzie: zespół dworca i osiedla kolejowego z 1875 roku, składający się z dworca kolejowego, budynku dawnej poczty i telegrafu, domów mieszkalnych pracowników kolejowych, budynków technicznych i gospodarczych, w 2015–2016 budynek został odnowiony, budynki mieszkalne przy ul. Ogrodowej liczące ponad 200 lat, budynek dawnej oberży Kożyczkowskich z poł. XIX wieku, spichlerz i dom mieszkalny – pozostałość po zakładzie produkcyjnym, założonym jeszcze w 1340 roku, budynki mieszkalne przy ul. ks. Józefa Poniatowskiego z lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku, zespół dworsko-parkowy przy ul. Parkowej i Gajowej, składający się z dworu i parku z pierwszej połowy XIX wieku, zespół dworsko-parkowy przy ul. Rzecznej z końca XIX wieku, cmentarzysko grobów skrzynkowych.

Atrakcje turystyczne: Punkt widokowy o wysokości ok. 70 m n.p.m. (ul. Jara) z widokiem na Zatokę Pucką i Mierzeję Helską, na który prowadzą 204 stopnie, Miejska Biblioteka Publiczna przy ul. Hieronima Derdowskiego ze stałą ekspozycją rzeźb ludowych Izajasza Rzepy (drewno, polichromia), obrazów olejnych i wyszywanych oraz utworów poetyckich. Miejski Dom Kultury w Redzie (ul. Łąkowa 59 A) Galeria street artu w dwóch tunelach (pod ul. Gdańską – tunel prowadzący do dworca PKP oraz ul. Gniewowska – tunel pod torami prowadzący na Osiedle Buczka) oraz na rondzie autobusowym na końcu ul. 12 Marca (dzielnica – Nowe Betlejem) Rzeźba w drzewie „Zespołu folklorystycznego Redzan” (skrzyżowanie ul. Wiejskiej i ul. Wiśniowej), a także rzeźby w drewnie „Kaszuby i Kaszubki” w Rodzinnym Parku Miejskim nad rzeką Redą (ul. Łąkowa) Park Miejski nad rzeką Redą, przy ul. Łąkowej Aquapark przy ul. Morskiej