Łaś – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie makowskim, w gminie Rzewnie.

Według administracji kościelnej miejscowość należy do parafii Szelków.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.

Część obszarów leśnych otaczających Łaś przynależy terytorialnie do Nadleśnictwa Pułtuskhttp://www.krosno.lasy.gov.pl/web/pultusk/26..

Położenie geograficzne Wieś usytuowana jest w północno-wschodniej części Niziny Mazowieckiej oraz na południowym krańcu Puszczy Zielonej. Niemal z każdej strony otacza ją kompleks leśnyGeograficzny Atlas Świata, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera S.A., Warszawa-Wrocław 1995, s. 82-83; por. także M. Bartniczak, Różan i okolice, Warszawa 1978, s. 9. W odległości ponad 6 km na południowy wschód przepływa rzeka Narew, której odnoga w przeszłości geologicznej płynęła przez obszar Łasi. Tereny Łasi pokrywają lasy, łąki, pola uprawne oraz niewielkie stawy. To wszystko w połączeniu z lokalnym pofałdowaniem terenu tworzy dość specyficzny krajobrazNa podst. Atlas Polski, Wydawnictwo Pascal 2006.

Historia Tereny Łasi i okolic od pradawnych czasów cechowała obfitość lasów i wód. Nazw wielu małych źródeł, stawów i strumieni historia pisana nie wspomina. Jednak zapiski z 1426 r. dotyczące m.in. południowych obszarów dawnej parafii czerwonkowskiej wymieniają rzekę Łasę, która płynęła przez obszar Łasi, Słojk i Rzewnia. Ta sama rzeka wymieniana jest również w źródłach pochodzących z końca XV wieku i pojawia się pod nazwą Łaś. Fakt, iż przez obszar dzisiejszej wsi przepływała niegdyś rzeka Łasa lub po prostu Łaś może tłumaczyć specyficzne ukształtowanie terenu tej miejscowości a także obecność wielu łąk torfowych i mokradeł. Te ostatnie są pozostałością po bagnach, które występowały w Łasi. Pamięć o nich przetrwała nie tylko wśród mieszkańców tej miejscowości, ale również w nazwie "biel", która do dzisiaj funkcjonuje, a która jest jednym z terminów oznaczających bagnopor. A.Wolf, Ziemia makowsko-różańska za książąt mazowieckich, w: Maków Mazowiecki i ziemia makowska, Warszawa 1984, s. 45.

Za czasów rządów króla Zygmunta Starego Różan stał się siedzibą starosty grodowego, wówczas w jego granicach administracyjnych znajdowała się m.in. Łaś.

Wieś wspominana jest również w dokumentach historycznych dotyczących parafii Szelków. Dowiadujemy się z nich o przynależności wioski do tej parafii już od XVIII wieku. W źródłach tych Łaś pojawia się z dopiskiem w nazwie: Królewszczyzna administracyjnie przynależna do starostwa różańskiegoPor. M. Grzybowski, Ziemia Makowska, Płock 1991, s., 67.. Wsie królewskie były własnością króla, dlatego z jego ramienia powoływane były osoby do zarządzania tymi dobrami. W przypadku Łasi taką osobą był Mikołaj Glinka starosta makowski, który był posłem z ziemi różańskiej na Sejm Czteroletni i gorącym zwolennikiem Konstytucji 3 maja. Dodać należy, że w przypadku wspomnianych wsi królewskich, szanse na rozwój były większe a obciążenia ludności były znacznie mniejsze

Przynależnością do dóbr królewskich Łaś mogła się cieszyć zapewne do III rozbioru Polski. Zarówno granice I jak i II rozbioru pominęły wioskę. Dopiero ostatni dokonany zabór dokonany 1795 roku sprawił, iż Łaś wraz z Warszawą i Mazowszem znalazła się pod zaborem pruskimpor. historyczna mapa rozbiorów. 28 lipca 1796 król pruski Fryderyk Wilhelm II ogłosił dekret, na mocy którego dobra królewskie, starostw i duchownych miały zostać przejęte przez skarb pruski. Tak też musiało stać się z Łasią, gdyż w spisach statystycznych z 1827 r. obok jej nazwy znajdujemy dopisek wieś rządowaSłownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, (t. V), Warszawa 1884, s., 594.. Łaś liczyła wówczas 238 mieszkańców i 42 domostwa. Posiadała też szkołę początkową ogólną z jedną klasą. Wedle ówczesnego podziału administracyjnego należała do gminy Sielc.

Działania Napoleona, które miały miejsce w Europie na przełomie XVIII/XIX wieku zmieniły sytuację polityczną porozbiorowej Polski. Wówczas, na mocy traktatów pokojowych zawartych 7 lipca 1807 roku w Tylży między Francją, Rosją i Prusami, zostało utworzone Księstwo Warszawskie. W jego granicach znalazła się również Łaś. Stan ten utrzymywał się do 1815 r.

Traktat rosyjsko-austriacko-pruski z 3 maja 1815 r. zadecydował o podziale Księstwa Warszawskiego, a jego część – włącznie z Łasią – została konstytucyjnie związana z Imperium Rosyjskim. Powstałe w ten sposób i podległe Rosji Królestwo Polskie (kongresowe) trwało aż do 1916 r. Tłumaczy to zapewne żywą pamięć mieszkańców o rusyfikacji.

Oświata Do września 2004 r. w Łasi funkcjonowała szkoła podstawowa, która niegdyś była szkołą publiczną i poza uczniami z Łasi, uczęszczali do niej uczniowie z Kaptur, Rostek i Tłuszcza oraz nieistniejącej już dziś miejscowości o nazwie Kwiatkowo. Plac pod budowę szkoły jak i sam budynek ufundowali mieszkańcy wsi. Szkoła zaczęła funkcjonować jeszcze przed wojną w 1932 r. Do szkoły uczęszczałPor. Makowski R., "Krajoznawcza gawęda o Łasi, Świętej Rozalii, pułtuskim meteorycie i wielu innych atrakcjach z pogranicza Kurpiowszczyzny", Ostrołęka 2008, s. 106 m.in. Jan Abramski a w latach 50. Stanisław Matysiak oraz Ryszard Makowski. Obecnie po szkole pozostał budynek. Po rozwiązaniu łaskiej szkoły uczniowie zostali przeniesieni do Publicznej Szkoły Podstawowej im. Armii Krajowej w Rzewniu.

Przed wybudowaniem wspomnianej szkoły istniało nauczanie w domach. Mieszkańcy użyczali swych domów, w celu umożliwienia wyedukowania dzieci i młodzieży. Ponadto zapewniali nocleg i schronienie nauczycielom dojeżdżającym z bardziej oddalonych miejscowości.

SołtysiArchiwalne dokumenty Gminy Rzewnie (sięgające lat 70.). Marzena Chojnowska (od 2007 r.) Ewa Bożena Markowska (1999–2007) Stanisław Makowski (został wybrany, ale po dwóch dniach z przyczyn osobistych złożył rezygnację) Andrzej Gos (1995–1999) Jerzy Tymiński (1979–1995) Władysław Kordowski Stanisław Maciejewski Stefan Nowacki Stanisław Wiśniewski Julian Chojnowski Andrzej Rydzewski Stanisław Gos (późniejszy wójt gminy Rzewnie, rozstrzelany 8 września 1939 przez Niemców) Jan Bąk (lata dwudzieste XX wieku) Krzysztof Łaś (po II wojnie światowej)

Drogi i połączenia mały|290px|Drogą w stronę Słojk Przez Łaś biegnie droga krajowa: 61 łącząca Warszawę z Augustowem. Do krajowej dochodzą dwie drogi powiatowe. Jedna (nr 2128w)Plan rozwoju lokalnego powiatu makowskiego na lata 2007-2013, ma swój początek w Różanie a następnie przebiega przez Dzbądz, Rzewnie a w Łasi łączy się z drogą krajową. Druga (nr 2120w.) o długości 4,8 km prowadzi z Łasi do Perzanowa, gdzie łączy się z 60.

Linie autobusowe mające przystanek w Łasi: PKS Warszawa, PKS Ostrołęka, PKS Przasnysz, PKS Bielsko-Biała.

Sąsiednie miejscowości Chrzanowo, Tłuszcz, Rostki, Kaptury, Słojki. Do niedawna w sąsiedztwie Łasi położona była miejscowość Kwiatkowo, której nazwę można znaleźć w starszych atlasach. Po zmianach administracyjnych nazwa ta nie funkcjonuje.

Ciekawostki Tereny Łasi graniczące ze Słojkami i Chrzanowem stanowią północną granicę obszaru oznaczonego jako miejsce upadku meteorytu Pułtusk. Podczas insurekcji kościuszkowskiej 1794, w bitwie pod Łasią a wcześniej pod Ostrołęką został ranny Stanisław Klicki, późniejszy generał Księstwa Warszawskiego. 8 października 1794 polskie wojsko przeszło Narew, a następnie w Łasi zaatakowało kompanię mjr. Mansteina. Zaskoczony dowódca poniósł śmierć w bitwie. Zdobyta została wówczas 3-funtowa armataDzieje garnizonu Różan 15 września 1907 r. w Łasi urodził się ks. Wacław Karłowicz - kapelan powstania warszawskiego

Galeria

LegendyPor. Makowski R., "Krajoznawcza gawęda o Łasi, Świętej Rozalii, pułtuskim meteorycie i wielu innych atrakcjach z pogranicza Kurpiowszczyzny", Ostrołęka 2008, s. 27 Legenda o brodatym łosiu - królu łaskich lasów i ziem. O Stegnach - miejscu w Łasi, gdzie zabłąkane dusze harcują. O stawie - w którym raz w roku woda się gotuje, wówczas można zobaczyć jak wybiegają z niego kare konie, co ludzkim głosem się śmieją.

Zobacz też Łaś-Toczyłowo

Przypisy Raport o stanie gminy Rzewnie w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 12 BIP gminy, sołectwa

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Kategoria:Rzewnie (gmina)