Mirzec

Mirzec – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim, w gminie Mirzec, której jest siedzibą.

Administracyjnie na terenie wsi Mirzec i jej dawnych części utworzono dwa sołectwa Mirzec I i Mirzec II. W 2024 sołectwa te liczyły odpowiednio 1317 i 914 mieszkańców.

Prywatna wieś duchowna Mierc, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie radomskim województwa sandomierskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Mirzec. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Leonarda.

+Integralne części wsi do 2023 r. SIMC Nazwa Rodzaj 0252753 Mirzec-Czerwona część wsi 0252760 Mirzec-Korzonek część wsi 0252776 Mirzec-Majorat część wsi 0252782 Mirzec-Malcówki część wsi 0252807 Mirzec-Ogrody część wsi 0252813 Mirzec-Podborki część wsi 0252820 Mirzec-Poddąbrowa część wsi 0252836 Mirzec-Podkowalów część wsi 0252799 Mirzec-Poduchowne część wsi 0252842 Mirzec Stary część wsi

Historia Mirzec datowany jest już w wieku XII, wówczas był własnością biskupów krakowskich, co najmniej część wsi została nadana klasztorowi wąchockiemu stanowiąc jego pierwotne uposażenie co zapisano w dokumencie fundacyjnym biskupa Gedki.

W 1827 r. była to wieś duchowna, która miała 67 domów, 449 mieszkańców. W roku 1885 liczyła 76 domów, 498 mieszkańców. Ponadto była to osada leśna, osada młyńska w powiecie iłżeckim. Także na terenie wsi Mirzec znajdowało się 563 mórg ziemi włościańskiej, 463 mórg ziemi dworskiej. Osada młyńska rządowa miała 1 dom i 11 mórg. Osada leśna miała 1 dom i 15 mórg ziemi, które należały do towarzystwa zakładów starachowickich. Wieś w 1885 roku należała do parafii Mirzec, która należała do dekanatu iłżeckiego.

W Mircu urodził się poseł na Sejm, wicemarszałek Sejmu, Jan Dębski.

Zabytki modrzewiowy dwór rodziny Prendowskich z XIX wieku, z pozostałościami parku, w którym działał do 1981 r. dom dziecka, a obecnie funkcjonuje sala bankietowa, kościół parafialny pod wezwaniem św. Leonarda wzniesiony w latach 1844-1850, z pochodzącym z XV wieku obrazem św. Leonarda (nr rej.: A.805 z 6. 09.1971), murowana kapliczka z 1859 roku, przy drodze do Tychowa, drewniana kapliczka św. Jana Nepomucena z XIX wieku (nr rej.: A.806 z 28.01.1959), cmentarz parafialny z nagrobkami pochodzącymi z XIX wieku.

II wojna światowa i czas okupacji Stützpunkt w Mircu 1942-1944

Placówka policji niemieckiej w Mircu działała w okresie od jesieni 1942 r. do lipca 1944 roku Liczebność Stützpunktu w Mircu wahała się przeciętnie w granicach około 30 - 32 policjantów, a więc w przybliżeniu odpowiadała wielkości plutonu[„Rocznik Świętokrzyski” 1988, t. 15, s. 207. Rocznik Świętokrzyski]. Rekrutowała się z pododdziałów III batalionu 17. pułku policji SS (III/SS. Pol. 17).

Latem 1943 r., w okresie szczytowym terroru w dystrykcie radomskim, do walki z partyzantką i w celu ochrony akcji kontyngentowej użyte zostały formacje SS z okupowanych krajów Europy Zachodniej.

+ Tabela nr 1. Pozaetatowe posterunki policji niemieckiej na terenie powiatu starachowickiego w latach 1943 - 1944MiejscowośćStan osobowyFormacja policyjnaUzbrojenie i wyposażenie III i IV kwartał 1943 r. Mirzec 40 III/SS Pol. 17 1 ckm, 2 rkm, pistolety maszynowe (dwa pm),karabinki i granaty; rowery, samochód ciężarowy Sienno 51 III/SS Pol. 17 3 ckm, 2 rkm i kilka pm Ciepielów 47 III/SS Pol.17,7 kompania II,SS Pol. 3 ckm, 2 rkm i kilka pm Tarłów 24 10. kompania III/SS Pol. 17 1 ckm, 2 pmI i II kwartał 1944 r. Mirzec 31 III/SS Pol.17 1 ckm, 2 rkm, kilka pm, karabinki i granaty Sienno 31 III/SS Pol.17 1 ckm i 3 pm Ciepielów 25 III/SS Pol.17 1 ckm i 2 pm Tarłów 24 10 kompania III/SS Pol.17 1 km, 2 pm, samochody

Policjanci z Mirca nie dysponowali własnym aresztem, ale korzystali z aresztu policji „granatowej”. Areszt ten składał się z dwóch pomieszczeń, znajdujących się na parterze budynku urzędu gminnego dokąd przeniesieni zostali polscy policjanci z Mirca po ostrzelaniu ich rodzimej placówki w 1941 roku. Obszar na jakim działali żandarmi niemieccy obejmował taki sam teren, jak w przypadku policji „granatowej”, a mianowicie: Mirzec, Skarżysko Kościelne, Skarżysko Książęce, Świerczek, Zbijów, Gadka, Lipowe Pole, Podosiny, Skarbowe Pole33.

Zbrodnie dokonane na ludności cywilnej przez żandarmów z posterunku Stützpunktu w Mircu były przedmiotem badania IPN w Kielcach Dochodzenie przeprowadzone zostało w oparciu o zeznania naocznych świadków wydarzeń, wizji lokalnych i zachowane archiwa. Łącznie, jak udało się ustalić, niemieccy policjanci z Mirca byli odpowiedzialni za śmierć co najmniej 74 osób. Wielkość i zakres akcji represyjnych zależały od woli samych żandarmów. Stąd też różna wielkość ofiar funkcjonariuszy niemieckiej policji porządkowej. Dla porównania można podać, że policjanci niemieccy ze Stützpunktu w Bodzentynie dopuścili się co najmniej 24 zabójstw, a żandarmi z Chrobrza (powiat buski) około 100.

+ Tabela nr 2. Wykaz osób zamordowanych przez i przy współudziale niemieckich policjantów ze Stützpunktu w MircuLp.Imię i nazwisko ofiaryData egzekucjiMiejsce egzekucji 1. Józefa Janiec15 VI 1943Las tychowski 2. Franciszek Strzelec 3. Stefan Borek 4. Jan Borek 5. Władysława Drożdżał 6. Stefan Banasik 7. Franciszek Iskra 8. Helena Sieczka7 VII 1943Las między Grzybową Górą a Gadką 9. Henryk Sieczka 10. Barbara Sieczka 11. Zofia Łyżwa 12. Zbigniew Łyżwa 13. Balbina Łyżwa 14. Anna z Dalegów Kuperszmit 15. Leokadia Franciszka Kuperszmit 16. Stanisław Walas4 IX 1943Zbijów Duży 17. Józefa Walas 18. Józef Walas 19. Franciszka Strzelec18 X 1943Gadka 20. Edward Janiec 21. Teresa Janiec 22. Władysław Janiec 23. Józefa Derlatka 24. Krystyna Derlatka 25. Wiesława Derlatka 26. Jozef Grzmil18 VI 1943Zbijów Duży 27. Daniel Grzmil 28. Wacław Kowalik22 XII 1942Lipowe Pole 29. Józef GładyśIII 1943Świerczek 30. Wiktor Kocia25 X 1943Żwirownia w Skarżysku Kościelnym 31. Władysław Kwiatkowski 32. Tadeusz Kwiatkowski 33. Bolesław Ungier 34. Józef Kocia 35. Józef Piątek 36. Andrzej Sieczka 37. Bolesław Tyka 38. Antoni Bukowski 39. Adam Czerwiak 40. Józef Nowakowski 41. Władysław SerwaX 1943Gadka 42. Maria Serwa 43. Franciszek Gromek8 XI 1943Lipowe Pole 44. Józef Gromek 45. Michał Pacek10 VII 1943Tychów Stary 46. Bolesław Gluza7 XII 1943Mirzec 47. Marian Łyżwa 48. Bolesław Węglowski 49. Wacław Kępa8 I 1944 50. Stefan Wierzbowicz 51. NN Żydówka 52. NN Żyd 53. NN Żyd 54. NN Żydówka 55. NN Żyd- 56. NN Żydówka 57. Żydówka „Marysia” 58. Stefan Rokita3 VI 1943 59. Mikołaj (Andrzej) Borek 13 XII 1943Osiny 60. Piotr Ankurowski 61. Jozef Ankurowski 62. Stanisław Ankurowski 63. Władysław Ankurowski 64. Tadeusz Kocia19 VI 1944Las koło wsi Wola 65. Antoni Anioł 66. NN mężczyzna-Mirzec 67. NN mężczyzna 68. Henryk Gat11 III 1943Marcinków 69. Józef Stąpor-Śmierć w obozie koncentracyjnym 70. NN Skorupa 71. Józef Kowal-Śmierć w obozie koncentracyjnym Auschwitz 72. Adam Gwóźdź 73. Jan Gwóźdź 74. Edward Bajda

Ludzie związani z Mircem

Przypisy Raport o stanie gminy Mirzec w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 22 BIP gminy, sołtysi

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () MIECZYSŁAW NIWIŃSKI OPACTWO CYSTERSÓW W WĄCHOCKU FUNDACJA i DZIEJE UPOSAŻENIA DO KOŃCA WIEKÓW ŚREDNICH W KRAKOWIE NAKŁADEM POLSKIEJ AKADEMJI UMIEJĘTNOŚCI SKŁAD GŁÓWNY W KSIĘGARNIACH GEBETHNERA I WOLFFA 1930 Opis parafii na stronie diecezji

Bibliografia Źródło: AOK, Ds. 1/85, t. 1; AOK, Ds. 80/71, t. 1–5; AIPN Kielce, 53/434, k. 1-16; A. Jankowski, Sprawozdanie…, s. 204–209; Polityka okupacyjnych władz niemieckich wobec ludności polskiej w powiecie starachowickim w latach 1939-1945 - MATERIAŁY KONFERENCJI NAUKOWEJ J. Franecki, Hitlerowski aparat policyjny i sądowniczy i jego działalność w dystrykcie radomskim ze szczególnym uwzględnieniem Ziemi Radomskiej, Radom 1978,s. 17. A. Jankowski, Pacyfikacje i terror na wsi na Kielecczyźnie 1939 -1945, „Rocznik Świętokrzyski” 1988, t. 15, s. 12

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie cystersów wąchockich (województwo sandomierskie)