Andrzej Jan Wielowieyski (ur. 16 grudnia 1927 w Warszawie, zm. 29 sierpnia 2026 tamże) – polski prawnik, polityk i działacz katolicki, publicysta, żołnierz Armii Krajowej, działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL. Senator I i V kadencji (1989–1991, 2001–2005), poseł na Sejm I, II i III kadencji (1991–2001), wicemarszałek Senatu I kadencji (1989–1991), poseł do Parlamentu Europejskiego VI kadencji (2008–2009). Kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys mały|Andrzej Wielowieyski podczas otwarcia wystawy „Marszałkowie Senatu II Rzeczypospolitej” w Senacie RP (2012) W czasie okupacji niemieckiej kontynuował naukę na tajnych kompletach w Radomsku, gdzie w 1944 uzyskał konspiracyjną maturę. W 1943 wstąpił do Armii Krajowej, gdzie przyjął pseudonim „Wir”. Jako podchorąży służył w 27 Pułku Piechoty Armii Krajowej.
W latach 1945–1948 należał do Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”. W 1947 ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1948–1952 pracował kolejno w Ministerstwie Skarbu i Ministerstwie Finansów. W latach 1952–1955 pracował w dyrekcji osiedli robotniczych. Od 1956 do 1961 był zatrudniony w Miejskiej Komisji Planowania Gospodarczego w Warszawie. W latach 1955–1962 uczestnik spotkań Klubu Krzywego Koła. Od 1957 członek warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej, od 1965 do 1972 jego wiceprezes, natomiast w latach 1972–1981 i ponownie od 1984 do 1989 pełnił funkcje sekretarza generalnego. W latach 1962–1984 był członkiem redakcji miesięcznika „Więź”. W sierpniu 1976 był sygnatariuszem apelu do przewodniczącego Rady Państwa Henryka Jabłońskiego w sprawie represjonowanych robotników Radomia i Ursusa.
Był członkiem Komisji Ekspertów przy Prezydium Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego podczas strajków w sierpniu 1980. W 1981 został powołany na kierownika ekspertów NSZZ „Solidarność” zgrupowanych w ramach Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych. Od 1982 pracował w redakcjach czasopism katolickich: „Królowa Apostołów” oraz „Gość Niedzielny”. W latach 1981–1985 zasiadał w Prymasowskiej Radzie Społecznej. Uczestniczył w pracach Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności. Od 1983 był jednym z doradców Lecha Wałęsy. W 1987 wszedł w skład zespołu ekspertów Krajowej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność”. W 1988 był współorganizatorem Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. W 1989 uczestniczył w pracach Okrągłego Stołu: posiedzeniach plenarnych oraz w zespole ds. gospodarki i polityki społecznej. Był przewodniczącym grupy roboczej ds. indeksacji i polityki społecznej.
W wyborach parlamentarnych w 1989 został wybrany na senatora I kadencji z województwa katowickiego jako kandydat KO „Solidarność”. 19 lipca 1989 podczas wyborów prezydenckich przez Zgromadzenie Narodowe celowo oddał głos nieważny, przez co wraz z kilkoma innymi parlamentarzystami Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego umożliwił wybór na to stanowisko Wojciecha Jaruzelskiego. W Senacie pełnił wówczas funkcje wicemarszałka oraz przewodniczącego senatorów OKP.
W 1990 był wśród założycieli Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna. W latach 1991–1994 należał do Unii Demokratycznej. Od 1994 do 2005 należał do Unii Wolności. W 2005 został członkiem powstałej z jej przekształcenia Partii Demokratycznej – demokraci.pl, a w 2016 jej kontynuatorki – Unii Europejskich Demokratów.
W wyborach w 1991, 1993 i 1997 uzyskiwał mandat posła na Sejm I, II i III kadencji z listy kolejno UD i UW z okręgów warszawskich: nr 1 (1991–1993) i nr 1 (1993–2001). W komisjach sejmowych zajmował się głównie budżetem, sprawami gospodarczymi oraz samorządem terytorialnym. W latach 1991–2004 był przewodniczącym delegacji polskiej do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.
W 2001 został wybrany na senatora V kadencji z okręgu wyborczego nr 19 z ramienia Bloku Senat 2001. W latach 2003–2005 zasiadał w kole senackim Unii Wolności, później w kole senackim demokraci.pl. W 2005 z ramienia PD bez powodzenia ubiegał się ponownie o mandat senatora, uzyskawszy 136 089 głosów w okręgu wyborczym nr 18 (zajął pierwsze niemandatowe miejsce, 5. spośród 21 kandydatów).
W 2004 w wyborach do Parlamentu Europejskiego zdobył drugi wynik w okręgu warszawskim na liście Unii Wolności. W 2008 po śmierci Bronisława Geremka zadeklarował zamiar objęcia po nim miejsca w Parlamencie Europejskim. Ślubowanie poselskie złożył 26 sierpnia tego samego roku. W PE należał do Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2009 bezskutecznie ubiegał się o reelekcję z listy koalicji Porozumienie dla Przyszłości (jako kandydat Partii Demokratycznej).
Został też członkiem Stowarzyszenia Euro-Atlantyckiego oraz członkiem jury Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego. Zasiadł także w radzie Fundacji Otwarty Dialog. We wrześniu 2024 przyznano mu tytuł honorowego przewodniczącego UED.
W 2024 swoje prywatne archiwum przekazał do zasobu Archiwum Akt Nowych.
Życie prywatne Jego pradziadkiem był Zygmunt Kurnatowski, a dziadkiem stryjecznym i ojcem chrzestnym Józef Wielowieyski. Był synem Zbigniewa (1894–1970, majora kawalerii Wojska Polskiego) i Katarzyny z domu Kurnatowskiej (1900–1984). Był żonaty z Zofią z domu Tyszkiewicz – taterniczką, żeglarką i działaczką społeczną. Miał z nią siedmioro dzieci, m.in. Agnieszkę i Dominikę. Był katolikiem. Zmarł w rodzinnym domu w warszawskiej Falenicy.
Został pochowany na warszawskim cmentarzu w Aleksandrowie; uroczystości pogrzebowe miały charakter państwowy.
Odznaczenia i wyróżnienia mały|Odznaczenia Andrzeja Wielowieyskiego podczas uroczystości pogrzebowych na cmentarzu w Aleksandrowie (2026) Order Orła Białego (2011). Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2006). Krzyż Walecznych Krzyż Partyzancki Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Kawaler Legii Honorowej (Francja)
Publikacje Przed trzecim przyśpieszeniem, Biblioteka „Więzi”, 1969. Przed nami małżeństwo, Znak, Kraków 1972. Tajemnice i niespodzianki historii, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 2004. Na rozdrożach dziejów: historie prawdziwe i alternatywne, Wydawnictwo Trio 2012. Losowi na przekór, Agora, Warszawa 2015.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Radomsku Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Klubu Krzywego Koła Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Członkowie Prymasowskiej Rady Społecznej Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Wiejskiej RP Wici Kategoria:Działacze KIK Kategoria:Laureaci nagrody Peryklesa Kategoria:Marszałkowie seniorzy Senatu III Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Politycy Partii Demokratycznej – demokraci.pl Kategoria:Politycy ROAD Kategoria:Politycy Unii Demokratycznej Kategoria:Politycy Unii Europejskich Demokratów Kategoria:Politycy Unii Wolności Kategoria:Polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego VI kadencji Kategoria:Polscy prawnicy Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1991–1993) Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej II kadencji (1993–1997) Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej III kadencji (1997–2001) Kategoria:Senatorowie V kadencji Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (2001–2005) Kategoria:Senatorowie z województwa mazowieckiego (od 2001) Kategoria:Uczestnicy Okrągłego Stołu (strona solidarnościowa) Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Uczestnicy wydarzeń Sierpnia 1980 Kategoria:Urzędnicy ministerstw Polski Ludowej Kategoria:Wicemarszałkowie Senatu Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1989–1991) Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani na cmentarzu parafialnym w Aleksandrowie w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Zmarli w 2026