Działoszyn – miasto w środkowo-południowej Polsce, w województwie łódzkim, w powiecie pajęczańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Działoszyn, położone na obszarze historycznej ziemi wieluńskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa sieradzkiego.
Według danych GUS z 31 grudnia 2023 r. miasto liczyło 5239 mieszkańców
Działoszyn leży nad Wartą, tuż przy jej przełomie.
Historia thumb|left|Pałac Męcińskich, obecnie powiatowy ośrodek kultury, mieści Muzeum Regionalne
Do 1939 r. Osada lokowana na prawie magdeburskim, prawa miejskie uzyskała w 1412. Pełniła istotną rolę szlaku handlowym między Rusią a Śląskiem. Ważny ośrodek kalwinizmu i braci polskich. Działoszyn został doszczętnie zniszczony podczas potopu szwedzkiego. Od czasu rozbiorów trafił pod panowanie pruskie, a od 1809 roku został częścią Księstwa Warszawskiego.
Aż do wielkiego pożaru, w którym spłonęła – z powodu drewnianej zabudowy – cała miejscowość, w Działoszynie istniała synagoga o bardzo dużym znaczeniu w skali kraju.
II wojna światowa Podczas wojny obronnej 1939 roku miejsce ciężkich walk 30 Dywizji Piechoty gen. Leopolda Cehaka. Działoszyn został doszczętnie zniszczony w dniach 1–3 września wskutek bombardowań przez lotnictwo niemieckie, ostrzału artylerii i podpaleń. Podczas okupacji miejscową ludność żydowską wywieziono do obozów koncentracyjnych.
Czasy powojenne Od lat 60. XX w. trwał ponowny okres odbudowy. Budowa cementowni Warta w Działoszynie znacznie wpłynęła na okoliczne tereny. Zakład przemysłowy uruchomiono w 1964 roku. W miejscowości i siedzibie powiatu, Pajęcznie, zbudowano nowe osiedla bloków mieszkalnych. 1 stycznia 1994 roku Działoszyn odzyskał prawa miejskie.
Gospodarka W XIX wieku w Działoszynie istniała fabryka tytoniu i cygar Kronenberga.
Od stycznia 1986 w Działoszynie funkcjonuje zakład Z.P.O i W „ALMAR”, zajmujący się przetwórstwem owoców i warzyw.
W 1993 r. została tutaj założona fabryka lodów i mrożonek „Anita”O firmie. oficjalna strona [dostęp 2019-06-13]..
Transport thumb|Działoszyn – most przez Wartę w ciągu drogi krajowej 42
Transport drogowy Przez Działoszyn przebiega droga krajowa oraz dwie drogi wojewódzkie: droga krajowa nr 42 relacji Namysłów – Kluczbork – Działoszyn – Pajęczno – Radomsko – Ostrowiec Świętokrzyski droga wojewódzka nr 486 relacji Działoszyn – Wieluń droga wojewódzka nr 491 relacji Działoszyn – Częstochowa.
Transport kolejowy W pobliżu Działoszyna przebiega linia kolejowa nr 131, na której znajduje się stacja kolejowa Działoszyn (zamknięta dla ruchu pasażerskiego w 2009 i ponownie otwarta 5 grudnia 2025).
Turystyka thumb|Urząd Miasta i Gminy w Działoszynie – widok z lotu ptaka thumb|Stanica kajakowa w Działoszynie – widok z lotu ptaka Na końcu ulicy Zamkowej, na starym mieście znajduje się późnorenesansowy pałac Męcińskich. Obecnie mieści się tam sala wystawowa, sale konferencyjne, galeria lokalnych artystów i restauracja. Dookoła pałacu rozpościera się park, założony na wzór angielski i francuski. Za rynkiem (Placem Wolności) przy ul. Kościelnej stoi kościół pw. Znalezienia Krzyża św. i św. Marii Magdaleny, z XIV wieku.
Rekreacja Na wyspie (teren rekreacji i wypoczynku mieszkańców) znajduje się las, plac zabaw, siłownia, oraz boisko sportowe. Przy drodze wylotowej w kierunku cementowni „Warta” znajduje się stadion klubu piłkarskiego Warta Działoszyn; są tam również korty tenisowe, pole do gry w mini golfa, siłownia, pumptrack, skatepark i boisko do koszykówki.
Przyroda Od strony zachodniej i południowo-wschodniej Działoszyn otacza las. Na zachodzie, w Załęczańskim Parku Krajobrazowym znajdują się formy skał wapiennych i skamieniałości, głównie amonity.
Demografia Dane z 31 grudnia 2023:
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Działoszyna w 2014 roku
Ludzie związani z Działoszynem
Zabytki
thumb|Kościół Znalezienia Krzyża św. i św. Marii Magdaleny Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty: kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny z przełomu XVIII i XIX wieku (nr rej.: 646 z 30.08.1967); 2022 w czasie przebudowy drogi wojewódzkiej nr 486 odkryto pozostałości cmentarza przykościelnego sprzed 300 lat dzwonnica (nr rej.: 647 z 30.08.1967) pałac Męcińskich z XVIII wieku, przebudowany w XX wieku (nr rej.: 248 z 30.08.1967) elektrownia wodna z drewnianym budynkiem (nr rej.: 347 z 6.10.1986)
Szkolnictwo Na terenie miasta działają:
Żłobki: Żłobek im. Kubusia Puchatka
Przedszkola: Publiczne Miejskie Przedszkole Szkoły podstawowe: Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II
Szkoły ponadpodstawowe: Zespół Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie
Sport W Działoszynie działa klub sportowy Warta Działoszyn. Prowadzi dwie sekcje: piłki nożnej i siatkówki.
Piłka nożna KS Warta Działoszyn (dawniej: Budowlani Działoszyn), występuje obecnie w lidze okręgowej (spadek w sezonie 2024/2025). Założony został 6 kwietnia 1965. Swoją profesjonalną karierę rozpoczął tu w sezonie 1983/84 Robert Warzycha.
Sekcja siatkówki męskiej KS Warta Działoszyn istnieje od roku 2004. W sezonie 2006/2007 Warta występowała w II lidze.
Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Marii Magdaleny parafia bł. Michała Kozala
Podział administracyjny Obszar miasta Działoszyna podzielony jest na 3 jednostki pomocnicze gminy, nazwane przez Radę Gminy Działoszyn osiedlami. Wyróżnione są one numerami od 1 do 3. W rejestrze TERYT wyróżnionych jest 5 integralnych części miasta. Są toRejestr TERYT.: Bugaj Koniec Podgóry Pod Łąkami Tomaszówka
Zobacz też
Muzeum Regionalne w Działoszynie Cmentarz żydowski w Działoszynie
Przypisy
Linki zewnętrzne
Oficjalna strona internetowa Historia Żydów w Działoszynie na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XV wieku Kategoria:Miasta w województwie łódzkim Kategoria:Ziemia wieluńska