Parzęczewo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Kamieniec. Około 4 km na południe od wsi przepływa Północny Kanał Obry.
Nazwa Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1391 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Parzenczevo, Parzenczewo", 1392 "Parzinczewo", 1394 "Parzencewo". W 1399 odnotowano błędnie odmiejscowe nazwisko "Parzelczewski". W 1399 "Parenczevo, Parenczewo", 1405 "Parinczewo", 1428 "Parzincewo", 1432 "Parzynczewo", 1446 "Parzyenczewo", 1457 "Parznyczewo", 1486 "Parnyczewo", 1491 "Parzniczewo", 1498 "Parzinyczewo", 1571 "Parzęczewo”.
W okresie zaborów Polski, pod koniec XIX wieku podstawową nazwą był Parzęczew, ale używano również nazw Parzęczowo, Parzenczewo oraz zgermanizowanej Parsentschewo.
Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W zachodniej części wsi, na skraju doliny strumienia przypadkowo odkryto cmentarzysko o nieustalonej chronologii.
Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Początkowo była własnością szlachecką należącą do Parzęczewskich, herbu Leliwa, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Jaskóleckich, Ujejskich, Opalińskich, Zbąszyńskich, Wąbiewskich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1456 odnotowano ją w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1405 była siedzibą własnej parafii. W 1510 leżała w dekanacie Grodzisk.
Pierwsze zapisy o wsi zachowały się w średniowiecznych zapisach sądowych przy okazji procesów majątkowych. W latach 1391-1450 właścicielami we wsi była szlachta z linii Wyszka i Wojciecha Parzęczewskich, herbu Leliwa. W 1391 Wyszek przegrał proces z kasztelanem nakielskim Wincentym Granowskim, herbu Leliwa o 100 grzywien z tytułu poręczenia przez Wincentego za wiano, które Wyszek winien był zapisać swej żonie. W 1392 Wyszek Parzęczewski wraz z bratem Wojciechem był w sporze z Ostroszem Żydem poznańskim. W latach 1405-1406 Wyszek wraz z bratem Wojciechem oraz bratankiem Tomaszem Parzęczewskim byli w sporze z Mikołajem, Piotrem zwanym Kluczyć, a także z Marcinem i Hanką z Kluk, którzy zobowiązali się przed sądem przenieść na dziedziców parzęczewskich prawo własności do dziedziny Kluki. Obaj bracia Parzęczewscy byli notowani w źródłach historycznych także podczas innych procesów majątkowych.
W latach 1481-1492 właścicielem we wsi był burgrabia poznański Dobiesław z Kociug. W latach 1481-1487 posiadał połowę Parzęczewa. W 1486 kupił z zastrzeżeniem prawa wykupu od Jana Wąbiewskiego folwark z dworem w Parzęczewie za 100 złotych węgierskich. W 1486 zapisał Dorocie wdowie po Unisławie Kokorzyńskim 5 grzywien czynszu rocznego na swej części dziedziny w Parzęczewie. W 1489 zapisał swojej żonie Agnieszce córce Mikołaja Peszla mieszczanina poznańskiego po 250 złotych węgierskich posagu i wiana na Lubiechowie i połowie Parzęczewa kupionych w 1481 z zastrzeżeniem prawa wykupu od Piotra, Marcina i Abrahama dziedziców ze Zbąszynia za 600 złotych węgierskich. W 1489 Dobiesław z Kociug zakupił z zastrzeżeniem prawa wykupu od Jana Wąbiewskiego połowę wsi Parzęczewo za 300 złotych węgierskich, którą kupiła w 1472 zmarła Agnieszka żona zmarłego Mikołaja Wąbiewskiego oraz matka Jana Wąbiewskiego, z zastrzeżeniem prawa wykupu od Jana Łukowskiego również za 300 zł węgierskich. W 1491 Dobiesław z Kociug sprzedał połowę Parzęczewa. W 1492 natomiast kupił z zastrzeżeniem prawa wykupu od Jana Wąbiewskiego części Wąbiewa i wolny wyrąb w lesie parzęczewskim za 400 złotych węgierskich.
Źródła historyczne odnotowały również mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów. W latach 1405-1497 notowani byli kmiecie parzęczewscy. W 1405 Bogna kmiotka parzęczewska pozwała Jakuba Kotowieckiego, który zabił jej męża. W 1497 odnotowano w Parzęczewie cztery karczmy, w których mieszkali Andrzej Kowal, Wawrzyniec Trosczek, Maciej Macioch i Błażej Tharunka oraz jeden zagrodnik o imieniu Piotrek.
W latach 1457-1582 odnotowano pobory podatkowe oraz areał wsi. W 1457 i 1486 odnotowano miejscowy folwark. W 1494 wieś Parzęczewo zalegało z podatkami – wiardunkami oraz czynszami królewskimi. W 1497, 1502, 1518 ponownie odnotowano folwark parzęczewski. W 1530 miał miejsce pobór od 5 łanów. W 1563 pobrano podatki z części Anny Jaskóleckiej od 6 łanów i wiatraka dorocznego, a z części należącej do Macieja Ujejskiego od 6 łanów i jednego komornika. W 1566 miał miejsce pobór z części sukcesorów zmarłego Macieja Ujejskiego: od 6 łanów i jednego rzemieślnika, a z części Anny Jaskóleckiej od 5,5 łana, 6 zagrodników i jednego wiatraka dorocznego. W 1580 miał miejsce pobór z części Piotra Opalińskiego: od 6 łanów, 6 zagrodników, dwóch rzemieślników, wiatraka dorocznego i od 3 karczm, z których każda stała na połowie kwarty roli. W 1582 pobrano podatki z części wsi należącej do Piotra Opalińskiego, a w latach 1582-1584 z części Andrzeja Jaskóleckiego.
W Parzęczewie kościół istniał przed 1498 rokiem. Wieś szlachecka Parzinczewo położona była w 1580 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga NarodówAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 81.. Wieś należała wówczas do Opalińskich (stan na 1580), wojewody inowrocławskiego Macieja Radomickiego (w 1696) i w 1793 do Faustyna Zakrzewskiego.
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Parzęczew należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej. Parzęczew należał do okręgu wielichowskiego tego powiatu i stanowił siedzibę majątku, którego właścicielem był wówczas Adolf Potworowski. Według spisu urzędowego z 1837 roku Parzęczew liczył 326 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 28 dymów (domostw).
Pod koniec XIX wieku podstawową nazwą był Parzęczew, ale używano również nazw Parzęczowo, Parzenczewo i niemieckiej Parsentschewo. Wieś leżała wtedy w pruskim powiecie kościańskim i liczyła 25 gospodarstw z 202 mieszkańcami, wszyscy katolicy. Właścicielem majątku Parzęczewo o powierzchni 1062 ha, głównie gruntów ornych był hrabia Aleksander Potworowski. Na miejscu znajdowała się cegielnia.
W latach 1954-1959 wieś była siedzibą włądz gromady Parzęczewo (gromada), po jej zniesieniu w gromadzie Kamieniec. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Zabytki We wsi zachowały się liczne zabytki: pałac w Parzęczewie, otoczony parkiem o pow. 8,6 ha folwark w Parzęczewie przy pałacu: tzw. stary dwór, spichlerz, stodoły i stajnia z I poł. XIX wieku. drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła z 1774 roku wraz z dzwonnicą, we wnętrzu późnobarokowy ołtarz karczma w Parzęczewie z I poł. XIX wieku, przebudowana po 1960
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)