mały|Przewodowice i okolice w 1820 r. Przewodowice – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie rawskim, w gminie Rawa Mazowiecka.
Etymolgia nazwy Nazwa wsi Przewodowice jest typową staropolską nazwą patronimiczną, czyli pochodzącą od imienia właściciela ziemi, miejscowości lub wsiZofia Kowalik-Kaleta: Historia nazwisk polskich, t. 1, Warszawa, 2007., prawdopodobnie od Przewodowicza Przybysława z Przezwodu, z małopolskiego rodu Lasotów herbu JelitaFranciszek Piekosiński: Rycerstwo polskie wieków średnich, T. III: Kraków, 1902, II, Przybysław Przewodowicz, II, 58, 104. Przewodowicz II. 58..
Średniowiecze Teren dzisiejszej wsi był zasiedlony już w epoce kamieniastanowisko archeologiczne 8. W XIII wieku istniała już stała osada, o czym świadczy znajdujące się tam nieeksplorowane stanowisko archeologiczne – pozostałość osady (nr w ewidencji AZP 65-60/3) i liczne również nieeksplorowane ślady osiedleńcze z okresu średniowiecza.
Czasy nowożytne Przewodowice były częścią Księstwa Mazowieckiego, a po jego włączeniu do Polski weszły w skład województwa rawskiego. W XV wieku wieś wchodziła w skład dóbr rodu Radwanów herbu RadwanW. Wittyg: Rozsiedlenie i gniazda rodowe szlachty ziemi rawskiej w wieku XVI. Kraków 1911, s. 46, mapa.. Gotard z Babska i RybnaJ. Grabowski: Uzupełnienia i uwagi do „Spisu urzędników mazowieckich z lat 1341–1462”: Gotard z Babska i Rybna h. Radwan przed objęciem urzędu kanclerza Siemowita V był pisarzem dworu książęcego 28 XII 1434 (BKórn., rkps 194, k. 39). Z tytułem kanclerza gostynińskiego występuje jeszcze później: 3 III 1444 (AGAD, MK 337, k. 131v); 22 VII 1444 (tamże 341, k. C 15v), Warszawa, s. 171, 173.Jan Długosz: księga 12, Roczniki, czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. sprowadził swoich herbowych i wieś przejęli Korabiewscy herbu Radwan, w których posiadaniu Przewodowice pozostały do XVI wieku włącznie. W dokumencie z 1489 roku po raz pierwszy jest wymieniona pełna nazwa wsiKORABIEWSCY v. KORABIOWSCY h. RADWAN, z Korabiewic v. Korabiowic, w ziemi rawskiej. Gotard Korabiewski, podczaszy rawski, zabezpieczył posag żonie Annie, 1489 r. (M. 14 f. 341). Pisał się z Przewodowic. Córka jego Dorota, dziedziczka Cielądza, wyszła za Feliksa Gostyńskiego, wójta dziedzicznego rawskiego. Bakałarz z Korabiowic, podczaszy sochaczewski 1492 r. Jan Korabiewski z Przewodowic, 1555 r. (Gr. Raws.) A. Boniecki, A Reiski, Herbarz Polski, cz I, T. 11, s. 130.. Przewodowice zostały odnotowane w Wizytacji dóbr arcybiskupstwa gnieźnieńskiegoWizytacje dóbr arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i kapituły gnieźnieńskiej z XVI wieku; Visitationes bonorum archiepiscopatus necnon Capituli Gnesnensis Saeculi XVI, współtwórca: Bolesław Ulanowski (1860–1919) (red.), PAU, Kraków 1920:
„Wirzchy pro duabus marcis. Valowicze utraque pro duabus sexagenis, Oppidum Rawa tres sexagenae. Zyabky, Kalenczow, Grodzyszki: pro quatuor – marcis cum 1/2 – Mroga pro marca. – Pokrzywnya pro marca. Szaleszye pro decem marcis. – Myednewicze archiepiscopales IIII marcae cum XI grossis. – Stara Rawa trium acervorum 2). – Myednyewicze Regis XX marcarum. – Sglynna minor marca. Sglynna maior, Zaszrewo: octo marcae. – Lyeszewo utraque tres cum 1/2 marcae. Przewodowicze, lelythowo: tres marcae. Qwassowiecz acervi duo. Trczana quatuor acervi. Rawa Nova Civitas respondet de tribus sexagenis pecuniarum pro decima pecuniaria: proconsul cum consulibus solvit”.
„(…) Wirzchy dwie grzywny, Wałowicze oba 40 grzywien i 120 groszy srebrnych. Miasto Rawa, 180 groszy srebrnych. Zyabky (?), Kalenczów, Grodziszki: cztery grzywny – z 1/2 – Morga jedna grzywna. – Pokrzywna dwie grzywny. Szaleszy po dziesięć grzywien. – Miedniewicze archidiecezjalne 40 grzywien i 11 groszy srebrnych. – Stara Rawa trzy stogi/kopy. – Miedniewicze Królewskie 20 grzywien. Glinna Mała 1 grzywna. Burmistrz Glinnej, Zaszrewa (?): osiem grzywien. – Lieszewo każda po trzy z 1/2 stogu. Przewodowicze, lelythowo (Jelitowo): po trzy grzywny. Ossowiecz (Ossa?) dwa stogi/dwie kopy. Trczana cztery stogi/kopy”.
Nowe Rawa po stogu/kopie: prokonsul płaci wraz z konsulami dziesięcinę w pieniądzu., wieś zapisana jako PRZEVODOVYCZE. W latach 1511–1523 płaciła trzy grzywny podatku kościelnego (Świętopietrza). Z kolei w Liber BeneficiorumLiber Beneficiorum Jana Łaskiego tom 2, 1511–1523 r: „(…) Wsie w parafii Kurzeszyn: Rosocha, Rogowiec, Pokrzywna, Niwna, Lelitów, 10) Przevodowycze. 11) Miejscowość dziś w parafii nie znana. 13) Wilkowice. 19) Wojska. 14) Ossy. Później przybyły osady: Nowiny, Lenków i Fryczarka Fryszerka. Przy drodze, która prowadzi z Kurzeschyna do Przewodovycz z jednej strony, z drugiej leżą królewskie pola kmiece; podobnie łąki, po tej samej stronie rzeki jedna łąka dość duża, leżąca (sic!) między łąkami Kmiecymi z Kurzesczyna z jednej strony i majątkiem dziedziców Pokrzywnej. Z drugiej strony są dwie mniejsze łąki po drugiej stronie rzeki po stronie dóbr dziedzicznych majątku Roschocha, inaczej zwane Wyerbyenska, po tej stronie leżące między łąkami dziedziców”. „(…) Po drugiej stronie rzeki, z dzierżawy królewskiej, dziesięciny przekazywane od płatników zaopatrują stół arcybiskupi, i podobnie z pól kmiecych w parcelach dziedzicznych (sic) dzierżawionych od czasów starożytnych (sic!). Część z nich została sprzedana (…)”Herbarz polski. T. 15: Liwscy - Łopuscy / ułożyli Adam Boniecki i Artur Reiski Jana Łaskiego odnotowana jako wieś szlacheckaAtlas historyczny Polski w drugiej połowie XVI wieku część II, red. W. Pałucki, PWN. położona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie rawskim ziemi rawskiej województwa rawskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.. W XVII wieku wieś była punktem etapowym, ze względu na posiadanie gospody„Provodovice villetta con gospoda, senza ehiesa.” w Vademecum pro Nuntiis apostolicis in Polonia a, Galeazzo Marescotti Nuntio Apostolico circa a 1670, s. 104., na zalecanej przez nuncjuszy papieskich trasie podróży z Rzymu do WarszawyTadeusz Fitych: „Korespondencja dyplomatyczna Giovanniego Battisty Lancellottiego, nuncjusza apostolskiego w Polsce w latach 1622–1627”, Poznańskie Studia Teologiczne T. 10 (2001), s. 307.. Właścicielami folwarku Przewodowice w XVII w. byli LubiatowscyAdam, ożeniony l-o v. z Zofją Spinkówną, a 2-o v. z Anną Miłoszewską, pozostawił z pierwszej żony syna Krzysztofa, który odstąpił 1699 r. dóbr swych Przewodowice i Raducz, w rawskim, synowi Janowi. A. Boniecki, A. Reiski, Herbarz Polski, cz I, T. 15, s. 30. herbu Grzymała. Po raz pierwszy Przewodowice pojawiły się na mapach w 1788 r.Mappa szczególna województwa Sandomierskiego i województw ościennych, zrządzona (…) przez Karola de Perthées Pułkownika Woysk Koronnych z 1788.
XIX w. W 1827 r. w Przewodowicach było 20 dymów, 123 mieszkańców. Kolejny spis wykazuje, że Przewodowice, wieś i folwark nad rzeką Białką, w powiecie Rawskim, należący do gromady Wałowice i parafii Kurzeszyn, posiadał młyn wodny należący do rodziny Mariańskich. Wcześniej wieś liczyła sobie 14 dymów i 194 mieszkańców. 212 morgów ziemi włościan, 346 morgów dworskich. Folwark należał do dóbr Konopnica. „Przewodowice rozliczenie morgów: 1493 gruntów ornej i ogrodowej morgów 854, łąk morgów 97, lasu morgów 525, nieużytków, morgów 17; Budynków murowanych 7, z drzewa 19 (razem 26); płodozmian siedmio- i ośmiopolowy; cegielnia, pokłady torfu. W skład dóbr wchodziły poprzednio wieś Redecz, osiedle, z gruntami morgów 20Słowniku geograficzny Królestwa Polskiego tom IX..
W czasie powstania listopadowego 2 grudnia 1830 r. w przewodowickiej karczmie generał Jan Krukowiecki podyktował dla polskich dowódców brygad i pułków 1 Dywizji Piechoty Królestwa Polskiego rozkazy do marszu i skoncentrowania dywizji pod Warszawą, nie podporządkowując się rozkazom w. Księcia KonstantegoMichał Swędrowski (Olsztyn) Generał Jan Krukowiecki w pierwszych dniach powstania listopadowego..
Podczas powstania styczniowego, w lasach koło Przewodowic między 25 stycznia a 24 lutego 1863 r. obozowały oddziały powstańcze Antoniego Jeziorańskiego i Józefa Śmiechowskiego, przygotowując plan zwycięskiego ataku na garnizon rosyjski w Rawie Mazowieckiej 4 lutego tegoż roku, znany jako bitwa pod RawąWiesław Puś: Walki powstańcze o Rawę w 1863 roku (Uniwersytet Łódzki, Katedra Historii Polski XIX wieku)..
W pierwszej połowie XIX w. właścicielami folwarku w Przewodowicach zostają Starża-Majewscy Herbu StarykońInskrypcja na pomniku nagrobnym Ambrożego Starza Majewskiego w Rawie Mazowieckiej – „Ambroży Starża Majewski dziedzic dóbr Konopnicy, Przewodowic i Wouczy, magister prawa i administracyi, były sędzia pokoju okręgu rawskiego, kawaler orderów, umarł w 1883 roku, Swojemu dobroczyńcy stryjowi pomnik ten postawił A.M. Manswet.. Feliks Starża-Majewski był dziedzicem dóbr, Przewodowic i Wouczy. Dobra po nim odziedziczył jego syn Julian Starża-Majewski. – Jego siostra Natalia (1863–1917) wyszła za mąż za Tadeusza Romockiego.
XX w. Po śmierci Feliksa Starży-Majewskiego w 1914 r. tereny te (wraz z Konopnicą, Michalinę, Pokrzywna, PRZEWODOWICAMI, Zagórzem i dzierżawą wieczystą Kurzeszynek Papiernia), odziedziczył jego siostrzeniec, a zarazem syn chrzestny Leszek Romocki herbu PrawdzicPolen. Adressbuch für Industrie, Handel und Landwirtschaft; Polska. Księga adresowa dla przemysłu, handlu i rolnictwa III. Adressen der Landwirte nach Kreisen geordnet Obywatele ziemscy według powiatów 1916 – 17.Liczba majątków ziemskich w powiatach woj. warszawskiego (1897–1973), syn Tadeusza Romockiego (1860), którego żoną była siostra Juliana, Natalia Starża-Majewska h. Starykoń, 1863–1917.
1914–1918 – I wojna światowa
Podczas I wojny światowej w 1914 roku Przewodowice znalazły się na linii frontu krwawej pozycyjnej bitwy nad Rawką (grudzień 1914 – lipiec 1915). Mieszkańcy Przewodowic byli narażeni na ciągłą rekwizycję i rabowani ze wszystkiego, co było użyteczne na froncie. Wojsko rosyjskie rekwirowało żywność i zwierzęta gospodarskie. Mieszkańcy wsi kryli się w leśnych ziemiankach lub w sąsiedniej Ossie i Jelitowie. W trakcie walk większość domostw została rozebrana, służąc jako materiał do budowy umocnień lub rozebrana na opał, resztę wsi spalono podczas odwrotu RosjanNotka z „Kuriera Warszawskiego” dywizje nad Rawką i Bzurą 1 stycznia 1915, – A. Zalewska, S. Kaliński, J. Czarnecki: Wielka Wojna nad Rawką i materialne po niej pozostałości, kalendarzy wojny europejskiej grudzień 1914, styczeń 1915..
1918–1939 – międzywojnie
Po odzyskaniu niepodległości wieś należała do gminy Wałowice w województwie warszawskim7 Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, nakładem GUS, Warszawa 1925, woj. warszawskie, powiat rawski.. Została odbudowana przy znacznym wsparciu dotacji państwowych. W trakcie wojny spłonęła karczma, a na jej miejscu powstała kuźnia Antoniego Dymowskiego, działał także sklep kolonialny B. Lewandowskiego, a także młyn wodny J. Kaszubskiego. Przy drodze do Warszawy pojawił się przystanek komunikacji autobusowej. Liczba ludności wsi utrzymywała się na poziomie bez mała 200 osób. Według spisu powszechnego z 1921 r. W Przewodowicach mieszkały w sumie 174 osoby, w tym folwark 23, a we wsi 151 (92 mężczyzn i 82 kobiety). Budynków mieszkalne we wsi było 11, a w folwarku 3, innych budynków zamieszkałych we wsi było 12. Razem 26 budynków zamieszkałych. Skład etniczny: 100% ludności narodowości Polskiej. Wyznanie: 100% ludności wyznania rzymskokatolickiego. W Przewodowicach działało kółko rolniczeKsięga Adresowa Obywateli Ziemskich, s. 91.. mały|Położenie pułków 1 Dywizji Piechoty Królestwa Polskiego na początku powstania listopadowego 1830 r.