thumb|242px|Krzyż przydrożny na Przymiarkach thumb|242px|Strażnica OSP w Dąbrowie thumb|242px|Nowe zalesienia w Dąbrowie Wola Buchowska – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Jarosław.

Prywatna wieś szlachecka, położona w województwie ruskim, w 1739 roku należała do klucza Jarosław LubomirskichAdam Homecki, Rozwój terytorialny latyfundium Lubomirskich (starszej gałęzi rodu) w latach 1581–1754, w: Studia Historyczne, rok V, zeszyt 3 (58), 1972, s. 436.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

+ Integralne części wsi Wola Buchowska SIMC Nazwa Rodzaj0603595 Dąbrowa część wsi0603610 Florki przysiółek0603603 Lisie Jamy część wsi0603626 Ostrówek przysiółek

Historia Początki osadnictwa na tym terenie są związane z odkryciem archeologicznym monet rzymskich sprzed około 100 lat p.n.e, gdy przez te tereny przechodził starożytny solno-bursztynowy, bałtycko-czarnomorski szlak kupiecki. Pierwsza wzmianka o wsi Buchowska pojawiła się w dokumentach z 1397 roku, o których wspomina Schematyzm Greckokatolickiej Eparchii Przemyskiej w opisie parochii Dębno: (Gramota najdawniejsza na dotacijo sjej parohij nachoditsja w aktach parohijalnych z 1397 Vladislaus Dei Gratia Rex Poloniae. Dawnijszimi czasami mal „Buchowska paroch”, otdilne pastwisko poznijsze priłuczeno do gromadskogo)Schimatism Vsego Klira Katolikow Obradu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na god ot rożd hr 1879 (s. 178) [dostęp 2017-12-02]..

Wieś powstała przy końcu XVI wieku, jako Wola Leżachowska. Nazwa „Wola” oznaczała wolność na wiele lat od czynszów na rzecz dworu i dziedzica w celu zagospodarowania się nowych osadników na nowym terenie. Wole i Wólki zaczęły powstawać w Polsce już od XIII wieku; wieś otrzymywała też drugi człon przymiotnikowy od nazwy macierzystej wsi (w której terytorium była wcześniej jako maleńka osada-przysiółek) lub od nazwiska pierwszego osadnika-założyciela.

Przydatnym źródłem wiedzy o historii miejscowości są regestra poborowe z XVI i XVII wieku, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej. 5 lipca 1594 roku Wolę Pozowską alias Leżachowską i inne wsie, otrzymała Katarzyna Sieniawska5 lipca 1594 roku dokonano podziału dóbr po Zofii Kostkowej. Katarzyna Sieniawska otrzymała wsie: Głęboką, Rudołowice, Wolę Roźwienicką, Rudołowice, Wierzbną, Kruhel, Wolę Pozowską alias Leżachowską, Kostków, Tywonię (homogialis), Szówsko, Wiązownicę, Nielepkowice, Manaster, Wolę Manasterską, Dybków, Dobrą Lubienicę, Cieplice, Dąbrowicę.Już w 1594 roku była wzmianka o Woli Pozowskiej (późniejsza Wólka Pełkińska) i Woli Leżachowskiej: Wola Pozowska alias Leżachowska (łac. – Wola Pozowska zwana też Leżachowska). Natomiast Wola Manasterska była położona na północnym brzegu Lubaczówki (późniejsza Czerwona Wola z Czercami) i na lewym brzegu Sanu (późniejsze Wielgosy).Rejestr poborowy z 1651 roku informuje o Manastyrskiej Woli, wsi lokowanej na wysokości Manasterza na przeciwnej stronie Sanu jako zaplecze dla portu rzecznego w Manasterzu, czyli były to późniejsze Wielgosy.Ks. Jakub Makara Dzieje Parafji Jarosławskiej (s. 94–95) [dostęp 2017-12-02]., a w 1606 roku przejęła je Anna OstrogskaAnna Ostrogska w 1606 roku wyprocesowała od swej siostry Katarzyny Sieniawskiej następujące wsie:Kruhel, Leżachów z Wolą Leżachowską (Wolą Buchowską), Manasterz, Tywonię, Uhrce (Węgierkę?) i Wolę Manasterską (Czerwoną Wolę).. W 1636 roku tereny te otrzymał Stanisław LubomirskiStanisław Lubomirski w 1636 roku otrzymał wsie: Czerce (przysiółek Czerwonej Woli), Czerwoną Wolę, Kostków (folwark w Pełkiniach), Leżachów, Mołodycz, Manasterz, Nielepkowice, Pełkinie, Ryszkową Wolę, Szówsko, Tarnawiec, Wiązownicę, Wierzbnę, Wolę Buchowską, Wolę Manastyrską i Wolę Pełkińską.. W 1642 roku po raz pierwszy w rejestrach pogłównego wzmiankowana jest Wola Buchowska należąca do klucza dóbr Jarosławskich. W 1674 roku było 48 domówZdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe, tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 (s. 13)[Cytat: Buchowska Wola: a personis subditorum n[umero 48 facit summa ...........48/0]..

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od nazwiska „Buchowskich” czy też od osadników pochodzących z wsi „Buchowycze” (w rejonie Lwowskim), lub od „Buchty” części Manasterza położonej u ujścia Lubaczówki do Sanu (w jęz. niemieckim słowo „Buchta” oznaczało port rzeczny). W rejestrze podymnego z 1711 roku była wzmiankowana Posańska Wola alias BuchowWzmianka w taryfie podymnego z 1711 roku Posańska Wola alias Buchów (łac. – Posańska Wola zwana też Buchów), co wskazuje na jakieś powiązania z Wolą Posańską (późniejsze Gorzyce).Taryfa podymnego dóbr ziemi przemyskiej z 1711. (s. 110). Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, rps 571, s. 633–647..

W połowie XVII wieku mieszkało w Woli Buchowskiej 18 rodzin zagrodniczych i 7 komorników; w latach 1648–1649 tereny te spustoszyli Tatarzy, a następny najazd Tatarski był w 1672 roku po, którym pozostało tylko 15 domów. Od 1613 roku dobra Jarosławskie objął Stanisław Lubomirski, który otrzymał majętności ⅓ Jarosławia i 12 wsi z folwarkami jako posag żony Zofii Ostrogskiej. W 1681 roku puszczono wieś w dzierżawę pani Grabskiej, a było wtedy 1000 zagonów ziemi; inwentarz dóbr Sanguszków z 1724 roku wymienia 17 nazwisk i ilość posiadanych zagonów ziemi. Ostatnia z linii rodowej Marianna Lubomirska została poślubiona za Janusza Aleksandra Sanguszkę, który 7 grudnia 1753 roku dokonał Transakcji kolbuszowskiej, na mocy której majętności te przeszły na Czartoryskich. W 1880 roku było zamieszkałych 555 ludzi, a w 1890 roku było 621 ludzi. W połowie XIX wieku według austriackiej mapy katastralnej obecny przysiółek Dąbrowa był nazywany: „Bernardyńska”, a Załuże wówczas jeszcze nie istniało (zostało założone później).

W 1900 roku w 123 domach mieszkało 679 ludzi. Ostatnim właścicielem był Witold Czartoryski aż do reformy rolnej w 1944 roku. Ludność wyznania rzymskokatolickiego należała do parafii w Gniewczynie Łańcuckiej (w 1860 roku było 325 wiernych)Schematismus Venerabilis Cleri Dioecesani Rit. Lat. Premisliensis Pro Anno 1860 (s. 64) [dostęp 2017-12-01]., a później do parafii w Wólce Pełkińskiej, która powstała w 1924 roku (w 1927 roku było 610 wiernych)Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioeceseos Rit(us) Lat(ini) Premisliensis pro Anno Domini 1927 (s. 64) [dostęp 2017-12-01].. W 1945 roku powstała rzymskokatolicka parafia w Gorzycach i część Woli Buchowskiej (Ostrówek i Załuże) została przydzielona do parafii Gorzyckiej. Ludność unicka należała do greckokatolickiej cerkwi pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorzycach (w 1875 roku było 121 wiernych, a w 1937 roku było 210 wiernych)Z powodu dalekiej odległości od parafii Łacińskiej w Gniewczynie pewna część Polaków przeszła w XVII wieku do pobliskiej cerkwi, a w 1945 roku powrócili do obrządku łacińskiego..

W 1897 roku wybrana została zwierzchność gminna, której naczelnikiem został Kazimierz JanasSkorowidz Powiatu Jarosławskiego na 1902 rok (s. 67) [dostęp 2017-11-30]., a w 1902 roku w 123 domach było 679 mieszkańców. Wieś należała do obszaru dworskiego Czartoryskich w Pełkiniach. W 1921 roku w Woli Buchowskiej było 107 domów (w tym 27 domów w przysiółku Ostrówek).

W lipcu 1944 roku w walce powietrznej nad wsią został zestrzelony pilot radziecki Aleksandr Pawłowicz Synicyn (odznaczony orderem Bohatera Związku Radzieckiego). W lipcu 1970 roku odsłonięto pomnik ku jego czciRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, , s. 594..

2 marca 1945 roku partyzanci dokonali mordu na trzech grekokatolikach. W kwietniu 1945 roku z Gorzyc i Woli Buchowskiej na Ukrainę wysiedlono 181 mieszkańców z 39 domów.

W latach 1954–1968 wieś należała go gromady Wólka Pełkińska, a po jej zlikwidowaniu w latach 1969–1972 do gromady Pełkinie. Od 1973 roku Wola Buchowska należy do Gminy Jarosław. W 1952 roku założono Ochotniczą Straż Pożarną, a w 1971 roku oddano do użytku remizo-świetlicę.

W latach 1886–2010 we wsi istniała szkoła podstawowa.

Sport W Woli Buchowskiej działa klub sportowy Ostrovia Wola Buchowska. Został on utworzony w 2007 roku. „Ostrovia” od sezonu 2021/2022 do 2023/2024 grała w klasie „A” grupy przeworskiejO klubie – Ostrovia Wola Buchowska.

Tabela rozgrywek ligowych: „Ostrovia Wola Buchowska” (2009–2026)  SezonPozycjaLigaPktMeczeBramkiAwanse Spadkizwy.rem.por.zdob.stra.2008/2009 1 Klasa B - grupa jarosławska I 49 16 1 5 55 26 awans do Kl. A2009/2010 9 Klasa A - grupa jarosławska 37 10 7 13 50 55 2010/2011 11 Klasa A - grupa jarosławska 33 10 3 17 47 71 2011/2012 15 Klasa A - grupa jarosławska 23 6 5 19 45 85 spadek do Kl. B2012/2013 2 Klasa B - grupa jarosławska I 47 14 5 3 89 31 awans do Kl. A2013/2014 16 Klasa A - grupa jarosławska 19 4 7 19 32 77 spadek do Kl. B2014/2015 3 Klasa B - grupa jarosławska I 48 15 3 6 83 37 2015/2016 7 Klasa B - grupa jarosławska I 28 9 1 12 52 52 2016/2017 1 Klasa B - grupa jarosławska I 42 13 3 2 76 27 awans do Kl. A2017/2018 13 Klasa A - grupa jarosławska 28 8 4 18 57 100 spadek do Kl. B2018/2019 6 Klasa B - grupa jarosławska I 20 6 2 10 33 51 2019/2020 6 Klasa B - grupa jarosławska 22 6 4 3 32 17 2020/2021 2 Klasa B - grupa przeworska 48 15 3 4 65 25 awans do Kl. A2021/2022 9 Klasa A - grupa przeworska 33 11 0 15 46 66 2022/2023 9 Klasa A - grupa przeworska 34 11 1 14 47 87 2023/2024 13 Klasa A - grupa przeworska 13 4 1 21 26 108 spadek do Kl. B2024/2025 nie przystąpiła do rozgrywek2025/2026 14 Klasa B - grupa przeworska 17 5 2 19 23 76 wycofała się po rundzie jesiennej źródło: 90mnut.pl (2009–2024)

Osoby związane z miejscowością o. Krystyn Kusy (1943–2020) – zakonnik Franciszkanów ReformatówOjciec Krystyn Kusy OFM (1943-2020).. Stanisław Perykasza (1947–2002) – malarz i rzeźbiarz.

Uwagi

Przypisy

Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Linki zewnętrzne

Mapa Katastralna wsi Wola Buchowska z 1854

Kategoria:Wola Buchowska Kategoria:Wsie Lubomirskich herbu Szreniawa bez Krzyża Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo ruskie) Kategoria:Wsie w powiecie jarosławskim