Wólka Kozodawska – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim, w gminie Piaseczno. W 1971 roku licząca 347 mieszkańców, w 2017 roku liczba ta wzrosła do 1107 osób zameldowanych na pobyt stały i czasowy.
+Integralne części wsi Wólka Kozodawska SIMC Nazwa Rodzaj 0006563 Zalesie-Dwór część wsi
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa warszawskiego.
Geografia Wieś leży na południe od Piaseczna, nad rzeką Jeziorką. Graniczy z Piasecznem (Zalesie Dolne), Gołkowem, Jazgarzewem, Zalesiem Górnym, Jesówką oraz Żabieńcem.
Pochodzenie nazwy Nazwa miejscowości wywodzi się od ptaka lelka kozodoja (dawniej zwanego kozodojem), który licznie zasiedlał okoliczne Lasy Chojnowskie i polany. Według podań ludowych ptakom tym przypisywano wysysanie mleka wypasanych kóz.
Środowisko naturalne Północną i wschodnią granicę wsi wyznacza meandrujące koryto rzeki Jeziorki, objęte ochroną w ramach Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Miejscowość znajduje się w otulinie Chojnowskiego Parku Krajobrazowego.
W dolinie rzeki wykształciły się siedliska łęgowe oraz łąki nadrzeczne, stanowiące ostoję m.in. bobra europejskiego, wydry i zimorodka.
Ze względu na położenie między kompleksem Lasów Chojnowskich a doliną rzeki Jeziorki, przez tereny sołectwa przebiegają szlaki migracji dzikich ssaków, w tym saren, dzików, lisów oraz okresowo łosi.
Historia
Początki i okres przedrozbiorowy Miejscowość powstała w 2. połowie XVIII wieku na prawie czynszowym jako osada o charakterze wolnizny. Nazwa wsi w najstarszych zachowanych księgach metrykalnych parafii w Jazgarzewie (z 1796 roku) notowana była w formie tożsamej ze współczesną. Pod koniec XVIII wieku wieś wchodziła w skład dóbr Chyliczki, których właścicielem był Franciszek Ryx, kamerdyner króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
XIX wiek i majątek ziemski Po bezpotomnej śmierci Franciszka Ryxa w 1799 roku majątek odziedziczył jego bratanek, imiennik, major wojsk polskich Franciszek Ryx, a następnie przeszedł on w ręce jego syna, Stanisława Ryxa.
W 1827 roku według urzędowego wykazu miejscowość liczyła 11 domów i 128 mieszkańców. W I połowie XIX wieku dobra kilkukrotnie zmieniały właścicieli: w 1834 roku Stanisław Ryx sprzedał majątek Ignacemu Łaszczyńskiemu, w 1835 roku kupił go Ludwik Helper, a od 1836 roku właścicielem został Wincenty Domański.
W 1827 roku według urzędowego wykazu miejscowość liczyła 11 domów i 128 mieszkańców. W I połowie XIX wieku dobra kilkukrotnie zmieniały właścicieli: w 1834 roku Stanisław Ryx sprzedał majątek Ignacemu Łaszczyńskiemu, w 1835 roku kupił go Ludwik Helper, a od 1836 roku właścicielem został Wincenty Domański.
W obrębie dóbr dworskich funkcjonował dwór z parkiem, folwark, browar, młyn wodny nad Jeziorką oraz dwie karczmy: „Wyględówka” (u zbiegu obecnych ulic Pod Bateriami i Dworskiej) oraz „Zielona”. W 1848 roku w Wólce Kozodawskiej funkcjonowała rządowa szkoła elementarna, do której uczęszczało 21 uczniów.
W 1867 roku, na mocy ukazu carskiego o uwłaszczeniu włościan, ziemię na własność otrzymało 6 miejscowych gospodarzy. W 1868 roku dobra przeszły na mocy testamentu w ręce Ludwika Domańskiego (syna Wincentego).
XX wiek i rozwój letnisk Na przełomie XIX i XX wieku zapoczątkowano proces parcelacji majątku ziemskiego:
W 1898 roku od dóbr odłączono osadę Borówka (rejon wzniesienia Góra Borówka, w obrębie współczesnych terenów rekreacyjnych Górki Szymona). W 1913 roku Warszawskie Towarzystwo Miłośników Przyrody wzniosło tam Leśną Stację Entomologiczną, zniszczoną podczas walk w październiku 1914 roku. Działki w tej części nabyła m.in. rodzina aktorki Jadwigi Smosarskiej. W 1900 roku Towarzystwo Akcyjne Drogi Żelaznej Warszawa–Góra Kalwaria–Grójec nabyło część gruntów pod budowę bocznicy kolejki wąskotorowej do cegielni w Gołkowie. W 1920 roku dobra nabył Tadeusz Zawadzki. W latach 1924–1931 dokonał on parcelacji ponad 220 ha lasów pod budowę osiedli w koncepcji miast-ogrodów: powstały wówczas osiedla letniskowe Wólka Kozodawska (późniejszy Zalesinek), tereny pod późniejsze Zalesie Górne oraz Miasto-Las Zalesie (dzisiejsze Zalesie Dolne).
Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś Wólka Kozodawska liczyła 5 budynków mieszkalnych i 24 mieszkańców, natomiast folwark – 4 budynki i 199 mieszkańców.
W okresie międzywojennym i podczas II wojny światowej majątek i dwór funkcjonowały pod nazwą „Zalesie-Dwór”, a ich właścicielami była rodzina Manduków (w tym Halina Manduk-Ołtuszewska). Po 1945 roku pozostałości majątku rozparcelowano w ramach reformy rolnej.
Przynależność administracyjna
Do 1867: gmina Wólka Kozodawska (okręg czerski, gubernia warszawska) 1867–1954: gmina Jazgarzew 1 lipca 1952: gromadę Wólka Kozodawska Letnisko wyłączono z gminy Jazgarzew i włączono w granice administracyjne miasta Piaseczno 1954–1972: gromada Jazgarzew od 1 stycznia 1973: gmina Piaseczno
Transport i infrastruktura Główną osią komunikacyjną wsi jest ulica Dworska, łącząca miejscowość z Jazgarzewem oraz Piasecznem, natomiast połączenie w kierunku południowym (w stronę Jesówki i Zalesia Górnego) zapewnia ulica Źródlana.
Przez miejscowość przebiegają linie autobusowe lokalnego transportu zbiorowego organizowanego przez ZTM Warszawa we współpracy z gminą Piaseczno (linie typu „L”, m.in. linia L-2 i L12). Mieszkańcy korzystają również z pobliskiego przystanku kolejowego Zalesie Górne oraz stacji Piaseczno, obsługiwanych przez pociągi Kolei Mazowieckich oraz Szybkiej Kolei Miejskiej.
Życie społeczne i sport We wsi funkcjonuje sołectwo z wybieranym sołtysem i radą sołecką, dysponujące corocznym funduszem sołeckim przeznaczanym na rozwój infrastruktury i integrację mieszkańców. Lokalnym centrum integracyjnym jest gminny plac rekreacyjny u zbiegu ulic Dworskiej i Herbacianej Róży.
Na terenie miejscowości znajduje się również prywatna kryta infrastruktura piłkarska, w ramach której prowadzona jest akademia sportowa oraz szkolenia piłkarskie dla dzieci i młodzieży.
Zobacz też Chojnowski Park Krajobrazowy Lasy Chojnowskie Warszawski Obszar Chronionego Krajobrazu Jeziorka Wólka Kozodawska Letnisko Zalesie Dolne Zalesie Górne
Przypisy Raport o stanie gminy Piaseczno w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 16-17 Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Kategoria:Piaseczno (gmina)