thumb|Województwo ruskie w składzie małopolskiej prowincji Korony Polskiej, 1635 Województwo ruskie – województwo Korony Królestwa Polskiego, część prowincji małopolskiej, jednostka administracyjna Królestwa Polskiego (od 1569 w składzie Rzeczypospolitej Obojga Narodów) istniejąca w latach 1434–1793.
Województwo ruskie powstało na mocy przywileju króla Władysława II Jagiełły. Wszystkie województwa polsko-litewskie mają swe źródło w nadaniu w 1347 przez Kazimierza Wielkiego osobnych statutów – występujących w historiografii pod wspólną nazwą „statuty wiślicko-piotrkowskie” – dla Wielkopolski i Małopolski, a jeszcze głębsze – w rozbiciu dzielnicowym. Po unii lubelskiej Rzeczpospolita Obojga Narodów dzieliła się na województwa wchodzące w skład prowincji małopolskiej, wielkopolskiej oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Stolicą województwa był Lwów, sejmiki generalne województwa odbywały się w Sądowej Wiszni. Diecezja przemyska istniała od 1340, diecezję chełmską utworzono w 1375, w 1412 utworzono archidiecezję lwowską na miejsce istniejącej od 1367 metropolii halickiej.
Po I rozbiorze Polski województwo to (z wyjątkiem większości ziemi chełmskiej) przypadło Austrii, obejmując m.in. Lwów, Przemyśl, Rzeszów, Sanok, Jarosław, Bełz, Zamość oraz Tarnopol. Tereny te weszły w skład kraju koronnego Austrii o oficjalnej nazwie Królestwo Galicji i Lodomerii (niem. Königreich Galizien und Lodomerien). Nawiązując do tytułu Rex Galiciae et Lodomeriae, dyplomacja austriacka starała się uzasadnić prawo monarchów austriackich – jako spadkobierców korony węgierskiej – do zajętych ziem. centruj|mały|300x300px|Podział administracyjny I RP
Granice Województwo graniczyło od południa z Królestwem Węgierskim (komitaty Zemplén, Ung i Máramaros), od zachodu z województwem krakowskim, od północy z województwem lubelskim i województwem bełskim, a od wschodu z województwami: podolskim i wołyńskim. W skład województwa wchodziły poszczególne ziemie prowincji małopolskiej:
thumb|Sztandar ziemi chełmskiej z okresu bitwy pod Grunwaldem
Ziemia chełmska stolica Chełm
rody szlacheckie (magnackie): Reyowie (Rejowie), Zamoyscy, Sobiescy, Ostrogscy powiat chełmski powiat hrubieszowski (do 1465) powiat krasnostawski, stolica Krasnystaw powiat lubomelski (do 1465) powiat ratneński, stolica Ratno (do początku XVI wieku)
thumb|Sztandar ziemi halickiej z okresu bitwy pod Grunwaldem
Ziemia halicka stolica Halicz
rody szlacheckie (magnackie): Potoccy, Sieniawscy, Siennieńscy z Sienna, Zbarascy, Wiśniowieccy, Chodkiewiczowie, Czartoryscy, Sapiehowie, Jabłonowscy, Bernhard von Prittwitz powiat halicki, stolica Halicz, Sejmik szlachecki od roku 1569 powiat kołomyjski, stolica Kołomyja powiat trembowelski, stolica Trembowla do 1569
thumb|Sztandar ziemi lwowskiej z okresu bitwy pod Grunwaldem
Ziemia lwowska stolica Lwów, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski
rody szlacheckie (magnackie): Sobiescy, Koniecpolscy, Rzewuscy herbu Krzywda powiat lwowski powiat żydaczowski, siedziba Żydaczów, starostwo grodowe
thumb|Sztandar ziemi przemysko-sanockiej z okresu bitwy pod Grunwaldem
Ziemia przemyska stolica Przemyśl, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski
rody szlacheckie (magnackie): Sobiescy, Tarnowscy, Koniecpolscy, Sienieńscy, Poniatowscy, Lubomirscy, Herburtowie powiat przemyski, stolica Przemyśl powiat przeworski, stolica Przeworsk powiat samborski, stolica Sambor powiat drohobycki, stolica Drohobycz powiat stryjski, stolica Stryj mały|Delineatio Generalis Camporum Desertorum vulgo Ukraina. Cum adjacentibus Provinciis Mapa Wilhelma Beauplana z 1648 wykonana na zlecenie Władysława IV obejmująca województwa: kijowskie, bracławskie, czernihowskie, podolskie, wołyńskie i wschodnią część województwa ruskiego. Północ na dole mapy
Ziemia sanocka stolica Sanok, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski
rody szlacheckie (magnackie): Balowie, Tarnawscy, Kmitowie, Herburtowie, Fredrowie, Krasiccy, Drohojowscy
od 7 czerwca 1734 roku przewodniczył sejmikowi Józef Kanty Ossoliński powiat sanocki
Miasta i miasteczka System prawny w oparciu o prawo magdeburskie:
Wojewodowie
Grupy etniczne Polacy Rusini Żydzi Niemcy Ormianie Wołosi
Sądy Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego na zamku w Sanoku w oparciu o: prawo magdeburskie prawo wołoskie
Zobacz też Księstwo Halickie Lędzianie obwód iwanofrankiwski obwód lwowski obwód tarnopolski Głuchoniemcy
Przypisy
Bibliografia Akta Grodzkie i Ziemskie Lustracja województwa ruskiego, podolskiego i bełskiego 1564–1565, Warszawa (I) 2001, 289 stron. . Lustracje dóbr królewskich XVI–XVIII wieku. Lustracja województwa ruskiego 1661–1665. Część III ziemie halicka i chełmska. Polska Akademia Nauk – Instytut Historii, 1976; Lustracje województw ruskiego, podolskiego i bełskiego 1564 – 1565, wyd. K. Chłapowski, H. Żytkowicz, cz. 1, Warszawa – Łódź 1992; Lustracje województwa ruskiego 1661–1665, wyd. E. i K. Artanowscy, cz. 3, Ziemia halicka i chełmska, Warszawa 1976; Lustracja województwa ruskiego 1661–1665, cz. 1: Ziemia przemyska i sanocka, wyd. K. Arłamowski i w. Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1970; Aleksander Jabłonowski, Polska wieku XVI, t. VII, Ruś Czerwona, Warszawa 1901 i 1903. Urzędnicy grodzcy i ziemscy lwowscy w latach 1352–1783. Karol Maleczyński, Lwów 1938
Kategoria:Prowincja Małopolska Kategoria:Ruś