mały|Grób Ignacego Machowskiego w katakumbach na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Ignacy Machowski (ur. 5 lipca 1920 w Rzeszowie, zm. 11 stycznia 2001 w Warszawie) – polski aktor, teatralny, filmowy i telewizyjny.

Życiorys Urodził się w rodzinie Jana i Marii Machowskich, jako najmłodszy z piątki dzieci, brat m.in. Leona, rzeźbiarza. Choć szerokiej publiczności znany jest z ról filmowych i telewizyjnych, to należy uznać go przede wszystkim za aktora teatralnego.

Już w 1944 r. w wyzwolonym Rzeszowie występował w tamtejszym teatrze, jeszcze jako adept studia aktorskiego, w którym wykładali m.in. Stefania Domańska i Józef Kondrat. Wraz z nim uczyli się tam i rozpoczynali pracę zawodową Kazimierz Dejmek i Adam Hanuszkiewicz. Jedną z pierwszych ról był Wernyhora w Weselu. Fakt, iż aktor zagrał go w wieku dwudziestu czterech lat świadczył o dużych możliwościach charakterystycznych, które z czasem rozwinął i połączył ze znakomitą umiejętnością charakteryzacji. Dopiero po wojnie zdał eksternistyczny egzamin aktorski w Łodzi, by rozpocząć pracę w Jeleniej Górze, gdzie przeniósł się macierzysty Teatr Ziemi Rzeszowskiej tworząc tym samym pierwszą polską scenę na ziemiach odzyskanych.

Od 1950 r. pracował we Wrocławiu, w Warszawie (gdzie zagrał Włodzimierza Lenina w sztuce Nikołaja Pogodina Człowiek z karabinem w Teatrze Narodowym), w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (Murzyn w Ladacznicy z zasadami Jean-Paul Sartre’a w reż. Zygmunta Hübnera).

Lata pięćdziesiąte były szczególnie płodne w kreacje filmowe. Uznano wówczas Machowskiego za „mistrza drugiego planu”. Wystąpił w Popiele i diamencie Andrzeja Wajdy, Cieniu i Pociągu Jerzego Kawalerowicza, w Eroice Andrzeja Munka, a także w Pętli Wojciecha Jerzego Hasa. Tymi rolami wpisał się na trwałe w ikony „polskiej szkoły filmowej”.

Jeszcze we Wrocławiu związał się z reżyserem Romanem Sykałą, która to współpraca zawiodła go do Teatru Polskiego w Poznaniu, a później do Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi. W Poznaniu uzyskał pozycję „pierwszego aktora”, który grał wszelkie rodzaje ról od amanckich po stricte charakterystyczne. Zagrał m.in. Orlanda w Angelice czy Ill’a w Wizycie starszej pani Friedricha Dürrenmatta (oba spektakle w reż. Romana Sykały). W Łodzi wystąpił m.in. w roli kapitana Quegg’a w Buncie na okręcie Caine Hermana Wouka. W tym mieście nawiązał współpracę z Jerzym Antczakiem, dzięki której powstały znakomite role w spektaklach telewizyjnych (m.in. Ojciec Goriot, Łabędzi śpiew, Dr Jeckyl i Mr Hyde).

W Łodzi również spotkał Machowski ponownie Kazimierza Dejmka, który był dyrektorem Teatru Nowego, a przed laty, w Rzeszowie – kolegą z ławki w studiu aktorskim. Właśnie w Łodzi na długie już lata związał się z tym reżyserem, co zaowocowało wielkimi i cenionymi rolami tak przez krytykę, jak i publiczność. W Teatrze Nowym wystąpił m.in. w inscenizacjach dzieł staropolskich (np. w Historyi o chwalebnym zmartwychwstaniu pańskim zagrał sześć ról).

W 1962 r. Kazimierz Dejmek objął dyrekcję Teatru Narodowego w Warszawie, gdzie pociągnął wiele osób z niepowtarzalnego zespołu z Łodzi (wśród nich znalazł się Machowski).

W Teatrze Narodowym Machowski zagrał znów w staropolszczyźnie, ale stworzył także nowe role, które przyniosły sukces tak jemu samemu, jak Kazimierzowi Dejmkowi i Scenie Narodowej. W 1962 r. zagrał rolę tytułową w Słowie o Jakubie Szeli Brunona Jasieńskiego nagrodzoną przez ministra kultury i sztuki. Szela Machowskiego był postacią wstrząsającą i sięgającą najwyższego stopnia tragizmu. Postacią, która poruszała publiczność nie tylko w Warszawie, ale także na wyjazdach zagranicznych. W 1965 roku Teatr Narodowy w Warszawie obchodził jubileusz dwustu lat działalności. Machowski znalazł się w komitecie organizacyjnym tych obchodów. Śladem tej działalności jest Deklaracja Programowa Teatru Narodowego, która w istocie jest wspaniałym manifestem tego zjawiska, jakim był ówczesny teatr Dejmka i jego aktorów. Również w czasie tych obchodów zagrał Machowski wielkiego księcia Konstantego w Kordianie Juliusza Słowackiego, gdzie zachwycał aktorski duet Ignacy Machowski – Stanisław Zaczyk – Wielki Książę i Car. W 1967 roku wystąpił jako doktor w pamiętnych Dziadach, po których władze usunęły Dejmka ze Sceny Narodowej.

Od 1969 r. pracował w Teatrze Ateneum. Ten okres upłynął przede wszystkim pod znakiem roli generała von Zietena w Wielkim Fryderyku Adolfa Nowaczyńskiego w reżyserii Jerzego Grudy. Okazało się wówczas, iż „powieść dramatyczna” Nowaczyńskiego nie jest utworem solowym dla odtwórcy postaci Fryderyka (tu zaistniała pamiętna kreacja Jana Świderskiego), ale także z pozostałych, „towarzyskich” ról (jak również biskup Krasicki – Jerzy Kamas) dało się wykrzesać wiele emocji. Machowski przeistoczył się w starego generała huzarów. Rola była spójna jako całość i doskonała w szczegółach od charakteryzacji zmieniającej oblicze aktora, po najdrobniejsze gesty, co nie pozbawiało go wszak spontaniczności. Zagrał także w przedstawieniach Janusza Warmińskiego (Arnaux w Balu manekinów Jasieńskiego, Sorin w Mewie Antona Czechowa). Pracował ponadto z takimi reżyserami, jak Maciej Prus (Wołdemar Hawryłowicz w Fantazym Juliusza Słowackiego) i Jerzy Grzegorzewski (Stryj w Ameryce Franza Kafki).

Na ten czas przypada także najważniejsza rola filmowa Machowskiego: markiz d’Arquien, tytułowy Ojciec królowej w filmie Wojciecha Solarza. Po raz kolejny odznaczył się tu umiejętnością transformacji (grał człowieka dwadzieścia lat starszego od siebie), dużym dowcipem, ale i wiarygodnością. Jego d’Arquien był człowiekiem z krwi i kości i niebezmyślnym (motywem powracającym wciąż do postaci są słowa Koheleta Marność nad marnościami…).

W 1979 r. w sztuce Kariera Nikodema Dyzmy w Teatrze Polskiego Radia odgrywał postać Leona Kunickiego (reż. Juliusz Owidzki).

W 1981 r. powrócił do współpracy z Dejmkiem, tym razem na deskach Teatru Polskiego w Warszawie, w którym pozostał do końca drogi artystycznej i życia. Tu powstały takie kreacje, jak Żyd w Weselu Wyspiańskiego, Duda w Drzewie Wiesława Myśliwskiego czy tytułowa rola w Maestrze Jarosława Abramowa-Newerlyego. Zagrał także Rejenta w Zemście Aleksandra Fredry. W trakcie jednego z przedstawień dopadł aktora zawał serca. Od tamtej pory musiał stopniowo ograniczać pracę zawodową.

W 2000 r. zagrał swoją ostatnią rolę – doradcę króla Heroda – Ireneusza w Biwaku pod gołym niebem Mariana Pankowskiego w reżyserii Jana Kulczyńskiego.

Ignacy Machowski ogółem w teatrze zagrał ponad sześćset ról, przeszło pięćdziesiąt ról filmowych, ponad sto w Teatrze Telewizji i tysiące w spektaklach radiowych. Wiele z nich przeszło na stałe do historii polskiego teatru i filmu.

Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Katakumby-102-3).

Życie prywatne Był trzykrotnie żonaty. Jego trzecią żoną była lekarka Zofia Dramińska-Machowska (ur. 1962). Ojciec aktora Krzysztofa Machowskiego, skrzypaczki Marii Machowskiej i Jerzego Machowskiego (ur. 1991).

Filmografia Niedaleko Warszawy (1954) – sekretarz partii w hucie Irena do domu! (1955) – fryzjer Zygmunt Cień (1956) – „Cień” Biskupik Eroica (1957) – major „Grzmot” Pętla (1957) – sierżant na posterunku Orzeł (1958) – bosman Mirta, radiotelegrafista Popiół i diament (1958) – major „Florian”, dowódca Andrzeja Milcząca gwiazda (1959) – Sołtyk, naczelny inżynier lotu Pociąg (1959) – pasażer wagonu sypialnego Historia współczesna (1960) – inżynier Borkowski Czas przeszły (1961) – doktor Hase, adwokat Webera Historia żółtej ciżemki (1961) – mistrz Paweł, starszy cechu rzeźbiarzy Przeciwko bogom (1961) – major Dom bez okien (1962) – inspektor Jutro premiera (1962) – profesor Marceli Witting, scenograf, „ojciec” Romana Klub kawalerów (1962) – narrator Mansarda (1963) – Golz Zbrodniarz i panna (1963) – chorąży Szymański, komendant posterunku w Międzyzdrojach Spotkanie ze szpiegiem (1964) – Bernard Don Gabriel (1966) – sekretarz gabinetu prezydenta Stefana Starzyńskiego Marysia i Napoleon (1966) – Geraud Christophe Duroc Klub szachistów (1967) – wprowadzający Urbina do klubu Stawka większa niż życie (serial telewizyjny) (1968) – standartenführer Max Dibelius (odc. 6. Żelazny Krzyż i odc. 10. W imieniu Rzeczypospolitej) Kolumbowie (serial telewizyjny) (1970) – przedstawiciel rządu londyńskiego (odc. 2. Żegnaj Baśka) Na krawędzi (1972) – aptekarz Chłopcy (1973) – profesor Perlec, pensjonariusz domu starców Akcja V (1973) – pułkownik angielski Kazimierz Wielki (1975) – król Władysław I Łokietek, ojciec Kazimierza Wielkiego Wszyscy i nikt (1977) – Konrad Ojciec królowej (1979) – markiz d’Arquien, ojciec królowej Marii Kazimiery Wściekły (1979) – profesor Rembowski, psychopatolog Proces Rudolfa Hoessa (1980) – prokurator 07 zgłoś się (serial telewizyjny) (1981) – Romski, ojciec Ewy i Mieczysława (odc. 13. Strzał na dancingu) Na odsiecz Wiedniowi (1983) – Alberto de Carpa Zmiennicy (serial telewizyjny) (1986) – Władysław Piórecki, ojciec Kasi, motorniczy Tramwajów Warszawskich Ballada o Januszku (serial telewizyjny) (1987) – nauczyciel (odc. 2) Spadek (1988) – Leon Zabielak Lawa (1989) – Jenerał w „Salonie Warszawskim” 40-latek. 20 lat później (serial telewizyjny) (1993) – profesor Dobrowolski, pracownik salonu kosmetycznego Celiny Powroźnej (odc. 3. Aukcja, czyli ojciec założyciel) Dzieje mistrza Twardowskiego (1995) – wykładowca na uniwersytecie w Wittenberdze Les Milles (1995) – Gustav Kohn, internowany właściciel pasmanterii Autoportret z kochanką (1996) – prezes Grupy Artystycznej „Paralaksa” Tygrysy Europy (1999) – Leopold Laskowski, dziadek Jacka

Dubbing Mam 16 lat (1960) Ludzie i bestie (1963) Ranny w lesie (1963) głos majora Judex albo zbrodnia ukarana (1965) Pollyanna (1966) Doktor Fabrizius działa (1967) Testament Inków (1967) Eskadra czuwa (1968) Gringo (1969) Porwany za młodu (1969) Kolumna Trajana (1969) Kremlowskie kuranty (1970) Czerwony namiot (1971) Ostatnia ofiara (1976) Rycerz i los (1978) Książę i żebrak (1980) Porwanie Savoi (1980) Wodne dzieci (1985) – Grimes Polowanie na mysz (1998) – Rudolf Smuntz

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (1979) Order Sztandaru Pracy II klasy (1963) Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1979) Złota Odznaka honorowa „Za zasługi dla Warszawy” (1978) Odznaka Budowniczego Wrocławia (1969) Odznaka „Zasłużony dla Jeleniej Góry” (1985) Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina” (ZSRR)Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 769.

Nagrody Nagroda na II Kaliskich Spotkaniach Teatralnych w Kaliszu za rolę w Historyi o Chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim (1962) Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia w dziedzinie teatru za rolę Jakuba Szeli w Słowie o Jakubie Szeli Brunona Jasieńskiego i rolę Ważnej Osoby w Sprawie Aleksandra Suchowo-Kobylina w Teatrze Narodowym w Warszawie (1963); Nagroda teatralna tygodnika Przyjaźń za rolę Włodzimierza Lenina w spektaklu Teatru Telewizji Kremlowskie kuranty Nikołaja Pogodina w reż. Jerzego Rakowieckiego (1977) Nagroda Przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za osiągnięcia w dziedzinie aktorstwa radiowego (1978) Nagroda na XII Opolskich Konfrontacjach Teatralnych w Opolu za rolę w Żywocie Józefa (1986)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Ignacy Machowski jako bohater reportażu Polskiego Radia Białystok https://www.radio.bialystok.pl/reportaz/index/id/118591

Kategoria:Aktorzy związani z Jelenią Górą Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Odznaczeni Medalem 100-lecia urodzin Lenina Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy